Кіріспе

Сементті композициялық материал, көбінесе еден төлеуге қолданылады, итальян қаласы.

Терраццо – еден мен қабырғаларды безендіруге қолданылатын, орнында құйылған немесе алдын ала дайындалған композициялық материал. Ол мәрмәр, кварц, гранит, шыны немесе басқа да қолайлы материалдың кесектерінен тұрады, олар цементті байланыстырғыш (химиялық байланыс үшін), полимерлік (физикалық байланыс үшін) немесе олардың үйлесімімен құйылады. Металл жолақтар көбінесе бөлімдерді бөліп тұрады немесе өрнекте түстерді немесе материалдарды өзгертеді. Қоспа қатаятын алдында оған қосымша кесектер себілуі мүмкін. Қатаюдан кейін оны тегіс, біркелкі текстуралы бет алу үшін ұнтақтап, жылтыратып немесе басқаша өңдейді. "Терраццо" сөзі бастапқы терраццо едендеріне ұқсас кез келген өрнекті сипаттау үшін де жиі қолданылады.

Терразоның өзі

Тераццо тарихы ежелгі Египет мозаикаларына дейін жетеді, бірақ оның жақындағы алдағылары Италиядан шыққан. Бүгін қолданылатын тераццо түрі 18 ғасырғы pavimento alla Veneziana (Венециялық еден) және арзан Seminato-дан дамыған. Pavimento alla Veneziana жұмысшыларына мәрмәр сынықтарын ерітіндінің ішіне жақын орналастыру тапсырылған. Тераццо сонымен қатар семинато техникасымен де байланысты, онда жұмысшылар үлкен мәрмәр сынықтарын цементке тастап, содан кейін оны ұнтақтап, жылтыратқан. Осы әдістердің бәрі бірігіп, цементтің негізіне бекітілген тас бөліктерінен тұратын тераццоның жалпы түрін құрайды. Тераццо алғаш рет 1890 жылдардың соңында АҚШ-та пайда болды, бірақ 1920 жылдарға дейін кең танылмады. Оған дейін, ол галера деп аталатын ұзын сапты құралмен қолмен жылтыратылды. Орнатушылар әртүрлі түсті тераццомен жұмыс істегенде, бөлу жолақтарын бағыт ретінде пайдаланады. Сонымен қатар, электрлік ұнтақтау машинасы мен өндіріс процесінің механикаландырылуы шығындарды және орнату уақытын қысқартты, тераццоны қолжетімді еденге арналған опцияға айналдырды. 1920-1940 жылдардағы арт-деко және модерн стильдері тераццоны бөлігіштермен жақсы көріп, олар тік немесе иісті сызықтарға мүмкіндік берді, бұл оның декоративтік әлеуетін арттырды. Тераццоның танымалдылығы 1920 жылдары орнатушылардың санының өсуіне әкелді. 1931 жылы Ұлттық тераццо және мозаика ұйымы тераццо орнату практикасын одан әрі кәсібилендіру үшін құрылды. Тераццоның ең танымал мысалдарының бірі – Голливудтың Даңқ аллеясы. 1958 жылы құрылған бұл аллея атақтыларды олардың есімдерін көрсететін тераццо жұлдызы арқылы құрметтейді.

Терминнің археологиялық қолданылуы

Археологтар ерте неолиттік ғимараттардың едендерін сипаттау үшін терраццо терминін қабылдады (PPNA және PPNB, шамамен 9,000–8,000 б.з.д.) Батыс Азияда күйдірілген әк пен саздан салынған, охрамен қызыл түске боялған және жылтыратылған. Ішіне енгізілген ұсақталған әктас оған сәл дақты көрініс береді. Күйдірілген әк өндіру үшін отты пайдалану, сондай-ақ құралдарды бекіту үшін де қолданылған, отпен қыш ыдыстар жасаудан шамамен мың жыл бұрын пайда болған. Түркияның шығысындағы Чайөнү ерте неолиттік қонысында терраццо едендерінің үлкен бөлігі табылды. Невали-Чоридің PPN B қонысының едендері шамамен өлшемде, олардың қалыңдығы және құрамында 10–15% әк бар. Бұл едендер ылғалға өте төзімді және тым берік, бірақ оларды салу үшін көп энергия жұмсалды. Гурдин мен Кингери (1975) әк өндіру үшін осы көлемнен шамамен бес есе көп ағаш қажет екенін есептеді. Афонсо мен Перничканың соңғы тәжірибелері көрсеткендей, екі есе ағаш жеткілікті, бірақ бұл әлі де Чайөнү едендері үшін 4,5 тонна құрғақ ағашқа тең. Терраццо едендері бар басқа да орындарға Невали-Чори, Гёбекли-Тепе, Иерихон және Кастрос (Кипр) кіреді.

Өндіріс

Терраццо шеберлері қабырғалар, едендер, террасалар және панельдерді дайын бетон немесе эпоксидтік шайырдың бетіне мәрмәр сынықтары мен басқа да ұсақ іріліктерді қою арқылы жасайды. Терраццо жұмыскерлерінің алдын ала атқаратын жұмыстарының көп бөлігі цемент тас қалаушылардың жұмысына ұқсас. Мәрмәр сынықтарын қолданатын цементті терраццо үшін үш қабат материал қажет. Біріншіден, цемент тас қалаушылар немесе терраццо жұмыскерлері берік, тегіс және терең бетон негізін салады. Негізден қалыптар алынып тасталғаннан кейін жұмысшылар құмды бетон қабатын қосады. Бұл қабат бекітілмей тұрып, терраццо жұмыскерлері терраццода біріктіру немесе түс өзгертуі қажет болатын жерлерде металл бөлігіш жолақтарды бетонға жартылай енгізеді. Соңғы қабатта терраццо жұмыскерлері әрбір панельге боялған мәрмәрдің ұсақ сынықтарынан тұратын қоспаны араластырып, құяды. Қоспа әлі ылғалды болғанда жұмысшылар әрбір панельге әртүрлі түсті мәрмәр сынықтарын шашып, бүкіл бетке салмақты роликпен өтеді. 1970 жылдары полимерлік негіздес терраццо енгізілді және ол жұқа қабатты терраццо деп аталды. Бастапқыда полиэстер және винил эфирлі шайырлар байланыстырушы шайыр ретінде қолданылды. Бүгінде орнатылатын терраццоның көп бөлігі эпоксидтік терраццо болып табылады. Бұл материалдың цементті терраццоға қарағанда артықшылықтары: түстердің кең таңдауы, орнату қалыңдығы, жеңіл салмағы, жылдам орнату, су өткізбейтін жабын, жоғары беріктігі және жарылуға төмен сезімталдығы. Эпоксидтік шайырға негіделген терраццоның кемшілігі – оны тек ішкі, сыртқы емес, қолдануға болады. Эпоксидтік терраццо сыртқы жағдайда түсін жоғалтып, сәл қабығын сыпырып алады, ал цементті терраццода мұндай болмайды. Мәрмәр іріліктерінен басқа, перлене және деніз қабығы сияқты басқа да іріліктер қолданылған. Қайта өңделген іріліктерге: шыны, фарфор, бетон және металл жатады. Пішіндер мен медальондарды бөлігіш жолақтарды иіп немесе су ағынымен кесу арқылы орнында немесе сыртта жасауға болады. Терраццо толықтай қатып қалғаннан кейін көмекші жұмысшылар оны терраццо ұнтағымен тегістейді, ол еден тазалағышқа ұқсас, бірақ әлдеқайда ауыр. Ұнтақтаудан қалған ұсақ ойықтар сәйкес келетін сіңдіру материалмен толтырылып, тегіс және біртекті бетке қолмен жағылады; содан кейін тазаланып, жылтыратылып, жабылады.

Түрлері мен жүйелері

Терразо орнату жабысқақ және жабыспаған әдістерді қамтиды. Жабысқақ жүйелерге: жабысқақ астыңғы қабат, монолиттік, химиялық байланысқан және ең соңғы, жұқа қабат әдісі (эпоксидті шайыр) жатады. Жабысқақ терразо бетон плитаның үстіне орналасқан құм-цемент астыңғы қабатына қолданылады. Құм-цемент қабаты төмендегі бетон плитаның әртүрлі бұрылыстарына мүмкіндік береді. Монолиттік терразо өте тегіс және жоғары сапалы бетондық еденге тікелей жабыстырылады. Жұқа қабатты терразоға бетондық еден қажет емес. Оның орнына, бетте жарықтар пайда болмауы үшін иілгіш мембрана орнатылады. Жабыспаған құм төсеніш әдісі сым арматурасын, оқшаулау қабатын және бетон плитасының қозғалысын сіңіретін құм тозаңын пайдаланады.

Мозаикамен байланысы

Тераццо мозаика өнерінен туындағанмен, ол жекелеген элементтерді әсем үлгіге орналастырмайды. Керісінше, кішкентай бөлшектер цементтің негізіне шашыратылып, біркелкі бет жасайды. Әр түрлі түсті терраццо қоспалары арасына сызықтар түзу арқылы бөлгіштер қолданылып, сәндік үлгілер құрастырылады.

Қиындық

Сырлау – ең көп кездесетін зақымдану түрі және көбінесе терраццоны қолдаушы құрылымдық жүйеден, өзі терраццо материалынан емес туындайды. Сілтілер немесе қышқылдармен жанасу терраццода қолданылатын байланыстырушы заттардың нашарлауына әкелуі мүмкін. Агрегаттардың көп бөлігі мармар ұнтағынан, яғни кальций карбонатынан тұратындықтан, күшті қышқылдар агрегаттардың да нашарлауына себеп болуы мүмкін. Егер ішінара ауыстыру қажет болса, әртүрлі кесектерді үйлестіретін "қоршау" жүйесі қолданылып, мүмкін болатын сәйкестіктер жасалады.