Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзын аяқты жыртқыш су құсы
Long legged predatory wading bird
Көгілдір қасқыр (Ardea cinerea) – артялар тұқымдасына жататын, Еуропа мен Азияның қоңыржай аймақтарында, сондай-ақ Африканың кейбір бөліктерінде таралған ұзын аяқты су құсы. Ол өмір сүретін аймақтарының көп бөлігінде жыл бойы қоныстанады, бірақ солтүстік аймақтардан кейбір популяциялары күзде оңтүстікке қарай көшіп кетеді. Сулы-батпақты жерлерде мекендейтін бұл құсты көлдердің, өзендердің, тоғандардың, батпақтардың және теңіз жағалауының маңында кездестіруге болады. Ол негізінен су жануарларымен қоректенеді, оларды судың жанында немесе су ішінде тұрып, немесе жағалау бойынан аңдып ұстайды. Ересектері 1 метрге дейін биіктейді, салмағы 1-1,5 кг аралығында болады. Басы мен мойны ақ, көзден басталып, қара қауырсынына дейін созылатын кең қара жолағы бар. Денесі мен қанаттары үстінен сұр, ал астыңғы жағы сұрғылт ақ, бүйірлерінде қара дақтары бар. Ұзын, өткір ұшы бар мүсізі қызғылт сары, ал аяқтары қоңыр. Көктемде құстар топтасып, әдетте ағаштардың биік жерлерінде ұя салады. Әдетте 3-5 көкшіл жасыл жұмыртқадан тұратын жұмыртқалар қояды. Екі құс та жұмыртқаларды шамамен 25 күндей күтеді, содан кейін екеуі де 7-8 апталық балапандарды тамақтандырады. Көптеген жас құстар алғашқы қыста қырылып қалады, бірақ тірі қалғандары шамамен 5 жылға дейін өмір сүруі мүмкін. Ежелгі Египетте Бенну құдайы Жаңа Патшалық кезеңіндегі өнерде қасқыр түрінде бейнеленген. Ежелгі Римде қасқыр – жақсылықты болжайтын құс саналған. Бұрын қасқырды жармалап пісіру ерекше бағаланған тағам болған; 1465 жылы Джордж Невилл Йорк архиепископы болғанда, қонақтарға 400 қасқыр ұсынылған.
The grey heron (Ardea cinerea) is a long legged wading bird of the heron family, Ardeidae, native throughout temperate Europe and Asia, and also parts of Africa. It is resident in much of its range, but some populations from the more northern parts migrate southwards in autumn. A bird of wetland areas, it can be seen around lakes, rivers, ponds, marshes and on the sea coast. It feeds mostly on aquatic creatures which it catches after standing stationary beside or in the water, or stalking its prey through the shallows. Standing up to tall, adults weigh from They have a white head and neck with a broad black stripe that extends from the eye to the black crest. The body and wings are grey above and the underparts are greyish white, with some black on the flanks. The long, sharply pointed beak is pinkish yellow and the legs are brown. The birds breed colonially in spring in heronries, usually building their nests high in trees. A clutch of usually three to five bluish green eggs is laid. Both birds incubate the eggs for around 25 days, and then both feed the chicks, which fledge when 7 8 weeks old. Many juveniles do not survive their first winter, but if they do, they can expect to live for about 5 years. In Ancient Egypt, the deity Bennu was depicted as a heron in New Kingdom artwork. In Ancient Rome, the heron was a bird of divination. Roast heron was once a specially prized dish; when George Neville became Archbishop of York in 1465, 400 herons were served to the guests.
Таксономия
Сұр құйрықтар Ардеино тұқымдасына жатады, қазіргі кезде кездесетін көптеген түрлердің көпшілігімен бірге, олар "типік құйрықтар" деп белгілі. Сұр құйрық алғаш рет 1758 жылы швед табиғат зерттеушісі Карл Линнейдің "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымында сипатталған. Ол оны мал құйрығы және үлкен құйрық түрлерімен бірге Ardea туысына жатқызып, Ardea cinerea деген екі атауын берген. Ғылыми атауы латын тілінен алынған, мұнда "ardea" – "құйрық", ал "cinereus" – "күлді сұр" немесе "күл түсті" деген мағынаны білдіреді. Төрт түршесі белгілі: Ол үлкен құйрық (Ardea alba), кішкентай құйрық (Egretta garzetta), үлкен көк құйрық және қызғылт құйрық (Ardea purpurea) түрлерімен будандасады. Австралиялық ақ бетті құйрықты көбінесе сұр құйрық деп жаңылыстырады. Ирландияда сұр құйрықты көбінесе "кран" деп атайды.
Grey herons belong to the subfamily Ardeinae, along with the majority of extant species, which are known as the "typical herons". The grey heron was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae. He placed it with the cattle egret and the great egret in the genus Ardea and coined the binomial name Ardea cinerea. The scientific name comes from the Latin ardea meaning "heron" and cinereus meaning "ash grey" or "ash coloured". Four subspecies are recognised: It has been known to hybridise with the great egret (Ardea alba), the little egret (Egretta garzetta), the great blue heron and the purple heron (Ardea purpurea). The Australian white faced heron is often incorrectly called a grey heron. In Ireland, the grey heron is often colloquially called a "crane".
Сипаттама
Сұр сарышұнақ ірі құс, биіктігі 1 метрге дейін жетеді, ұзындығы 1,5 метрге дейін созылады және қанаттарының аралығы 2 метрге жетеді. Оның ареалының көп бөлігінде сұр сарышұнақ жыл бойы қоныстанады, бірақ Еуропаның солтүстік бөлігінен келген құстар оңтүстікке қарай көшіп кетеді, кейбіреулері Орталық және Оңтүстік Еуропада қыстайды, ал басқалары Сахара шөлінің оңтүстігіндегі Африкаға барады. Сұр сарышұнақтың таралған жерінде, оны тамақтандыра алатын қолайлы сулы ортасы бар кез келген жерде кездестіруге болады. Судың тереңдігі жеткілікті аяз болуы керек немесе жағасы жайпақ болуы керек, сонда ғана ол судың ішінде жүре алады. Көбінесе жазықтарда кездеседі, бірақ тау көлдерінде, көлдерде, су қоймаларында, өзендерде, батпақтарда, тоғандарда, арналарда, су тасқан жерлерде, жағалау лагуналарында, эстуарийлерде және теңіз жағалауында да кездеседі. Кейде ол судан алыс жайылымдарда азықтанады, ал шөлді жерлерде қоңыздар мен кесірткелерді аулайтыны тіркелген. Көбейту ошақтары әдетте жем алатын жерлерге жақын орналасқан, бірақ кейде 50 километрге дейін алыс болуы мүмкін, ал құстар ұя салған жерден 20 километрге дейін азық іздейді. Балықтар, қосмекенділер, қабықшалылар мен жәндіктер ұзын мүсігімен жай судан ауланады. Ол сондай-ақ үйрек балапандары сияқты жас құстарды ұстап, өлтіреді және кейде су рельсі немесе ақ мойынды рельс сияқты құстарды ұстайды. Су құсы, егеуқұйрық, құсқұйрық және жас қоян сияқты кішкентай сүтқоректілер де ауланады. Олжаның мөлшері 1 см-ден 1 г-дан кем салмақты балықтар мен омыртқасыздардан бастап 30 см-ге дейінгі сазан мен 57 см-ге дейінгі шабақтарға дейін әр түрлі. Балапандар көбінесе кішкентай жем жесе, толық бойға жеткен сұр сарышұнақтың аулаған жеке жемінің салмағы көбінесе 100 г-тан асып, кейде 500 г-тан да асып кетеді. Бір зерттеуде ересек сарышұнақтың 680 грамм салмақтағы теңіз форелін ұстап, жұтып қойғаны туралы хабарланған. Ол судың жағасында, жартаста немесе құмды жағада қозғалмай тұрып, олжаның жеткенін күтеді. Басқа жағдайда ол денесін демалып тұрғандағыдай тік ұстамай, мойнын "S" әрпісімен иіп, су ішінде баяу және жасырын қозғалады. Содан кейін ол мойнын түзеп, мүсігімен өте жылдам шабуылдай алады. Олар әдеттегідей аң аулайды, сонымен қатар көше базарларына және дәмханаларға да барады. Кейбір құстар үйлерінде оларды тамақтандыратын адамдардың көмегін пайдаланады немесе балық аулаушылардың аулаған балығымен бөліседі. Ирландияда да осындай, бірақ кішкентай көлемдегі әрекеттер тіркелген. Сұр сарышұнақтар жануарлар бағындағы су айдындарына, мысалы, пингвиндер, суырсүндер, пеликандар және теңіз түлкілеріне арналған орындарға барып, көрмеге қойылған жануарларға арналған тамақты жеп қояды.
The grey heron is a large bird, standing up to tall and measuring long with a wingspan. Over much of its range, the grey heron is resident, but birds from the more northerly parts of Europe migrate southwards, some remaining in Central and Southern Europe, others travelling on to Africa south of the Sahara Desert. Within its range, the grey heron can be found anywhere with suitable watery habitat that can supply its food. The water body must be either shallow enough, or have a shelving margin in it, so that it can wade. Although most common in the lowlands, it also occurs in mountain tarns, lakes, reservoirs, rivers, marshes, ponds, ditches, flooded areas, coastal lagoons, estuaries, and the sea shore. It sometimes forages away from water in pasture, and it has been recorded in desert areas, hunting for beetles and lizards. Breeding colonies are usually near feeding areas, but exceptionally may be up to away, and birds sometimes forage as much as from the nesting site. Fish, amphibians, crustaceans, and insects are caught in shallow water with the heron's long bill. It has also been observed catching and killing juvenile birds such as ducklings, and occasionally takes birds up to the size of a water rail or white throated rail. Small mammals such as water voles, rats, stoats and young rabbits are additionally caught. Prey items vary in size from 1 cm long fish and invertebrates, weighing less than 1g, to 30 cm long carps and 57cm eels. While chicks tend to have smaller prey, individual prey caught by fully grown Grey Herons commonly exceed 100g in weight and occasionally exceed 500g. One paper reports that an adult heron managed to catch and swallow sea trout weighing 680g. It may stand motionless in the shallows, or on a rock or sandbank beside the water, waiting for prey to come within striking distance. Alternatively, it moves slowly and stealthily through the water with its body less upright than when at rest and its neck curved in an "S". It is then able to straighten its neck and strike with its bill very quickly. They hunt as usual, but also visit street markets and snack bars. Some individuals make use of people feeding them at their homes or share the catch of recreational fishermen. Similar behaviour on a smaller scale has been reported in Ireland. Herons have been observed visiting water enclosures in zoos, such as spaces for penguins, otters, pelicans, and seals, and taking food meant for the animals on display.
Жыртқыш және паразиттер
Үлкен құстар, күшті мүсіні бар сұр қазтар ересек кезінде аз ғана жаратылыстарға шалынады, бірақ жұмыртқалары мен жас қаздары көбірек осал. Ересек құстар әдетте ұяны қараусыз қалдырмайды, бірақ оларды қарақшы қарғалар немесе бүркіттер алдауы мүмкін. Пиреней тауларында табылған өлген сұр қаздың сусармен өлтірілгені айтылады. Құс қатал қысқы ауа райынан әлсіреп, азығы жетіспеген болуы мүмкін. Ситко мен Хенберг 1962-2013 жылдар аралығында Чехияда жүргізген зерттеулерінде Орталық Еуропаның сұр қаздарында 29 түрлі паразитті құрт мекендейтіні анықталды. Басым түрлер: Apharyngostrigea cornu (67% кездесетін), Posthodiplostomum cuticola (41% кездесетін), Echinochasmus beleocephalus (39% кездесетін), Uroproctepisthmium bursicola (36% кездесетін), Neogryporhynchus cheilancristrotus (31% кездесетін), Desmidocercella numidica (29% кездесетін) және Bilharziella polonica (5% кездесетін). Жастар сұр қаздарда түрлердің саны аз болғаны анықталды, бірақ инфекцияның күштілігі ересектерге қарағанда жастарда жоғары болды. Орталық Еуропаның сұр қаздарында табылған дигенеялық жалпақ құрттардың 52% түрі соңғы иесін Орталық Еуропадан тыс жерлерде, көші-қон кезінде, көшіп бара жатқанда немесе қыстау орнында жұқтырған болуы мүмкін, әйтсе де сұр қаздардың көп бөлігі оңтүстікке көшпейді. Көне Римде қаз болжау құсы болып саналған, оның дауысы болашақ оқиғаның белгісін берген, сияқты қараға, сарыққас және сұлуқұс. Ұлыбританияда қазды пісіріп дайындалған тағам мемлекеттік банкеттер сияқты арнайы жағдайларда бағалы тағам болған. 1465 жылы Джордж Невилл Йорк архиепископы болып тағайындалғанда, қонақтарға 400 қаз тартылды. 1896 жылы Ромни-Марш батпағында жас құстарды әлі де атып, жеп отырды. Селборн (Гэмпшир) шіркеуінің әйнек терезесінде екі сұр қаз бейнеленген. Ағылшын тіліндегі Эрншоу, Херншоу, Херн және Херон тегінің бәрі қаздан шыққан, «шоу» жұмысы орманды білдіреді, қаздар ұя салған жерге сілтеме жасайды. Бұл құс Мальдив аралдарында Маакана деген атпен көптеп кездеседі және сатирикалық телешоу кейіпкеріне атын берген.
Being large birds with powerful beaks, grey herons have few predators as adults, but the eggs and young are more vulnerable. The adult birds do not usually leave the nest unattended, but may be lured away by marauding crows or kites. A dead grey heron found in the Pyrenees is thought to have been killed by an otter. The bird may have been weakened by harsh winter weather causing scarcity of its prey. A study performed by Sitko and Heneberg in the Czech Republic between 1962 and 2013 suggested that Central European grey herons host 29 species of parasitic worms. The dominant species consisted of Apharyngostrigea cornu (67% prevalence), Posthodiplostomum cuticola (41% prevalence), Echinochasmus beleocephalus (39% prevalence), Uroproctepisthmium bursicola (36% prevalence), Neogryporhynchus cheilancristrotus (31% prevalence), Desmidocercella numidica (29% prevalence), and Bilharziella polonica (5% prevalence). Juvenile grey herons were shown to host fewer species, but the intensity of infection was higher in the juveniles than in the adult herons. Of the digenean flatworms found in Central European grey herons, 52% of the species likely infected their definitive hosts outside Central Europe itself, in the premigratory, migratory, or wintering quarters, despite the fact that a substantial proportion of grey herons does not migrate to the south. In ancient Rome, the heron was a bird of divination that gave an augury (sign of a coming event) by its call, like the raven, stork, and owl. Roast heron was once a specially prized dish in Britain for special occasions such as state banquets. For the appointment of George Neville as Archbishop of York in 1465, 400 herons were served to the guests. Young birds were still being shot and eaten in Romney Marsh in 1896. Two grey herons feature in a stained glass window of the church in Selborne, Hampshire. The English surnames Earnshaw, Hernshaw, Herne, and Heron all derive from the heron, the suffix shaw meaning a wood, referring to a place where herons nested. The bird is common in the Maldives under the name of Maakana and has given its name to the character of a satirical TV show.