Кіріспе

Джон Синглтон Копли /'//k//ɑː//p//l//i/ (3 шілде 1738 – 9 қыркүйек 1815) – колониялық Америка мен Англияда қызмет еткен англо-америкалық суретші. Ол Массачусетс шығанағының Бостон қаласында Ричард пен Мэри Синглтон Копли отбасында туған деген болжам бар, олар екеуі де англо-ирландиялықтар. Жаңа Англиядағы бай адамдардың портреттерін салуда танымал болғаннан кейін, 1774 жылы Лондонға көшіп, Америкаға қайта оралмады. Лондоннан ол келесі екі онжылдық бойы портретші ретінде үлкен жетістіктерге жетті, сонымен қатар заманауи тақырыптар мен киімдерді бейнелеуге дайын болған бірнеше ірі тарихи картиналар жасады. Оның өмірінің соңғы жылдары сәтті болмады, ол көп қарызбен қайтыс болды. Ол Джон Коплидің, 1-ші барон Линдхерсттің әкесі болды.

Ерте өмір

Коплидің анасы Лонг-Уорфта темекі дүкеніне ие болған. Суретшінің немересі Марта Бэбкок Аморидің айтуынша, ата-анасы 1736 жылы Бостонға келген, және олар «сол кездегі Солтүстік Америка колонияларының барлық тұрғындары сияқты саудамен айналысқан». Оның әкесі Лимериктен, ал анасы Ланкаширден шыққан Клэр графтығының Синглтон отбасынан тегін алатын. Миссис Коплидің әкесі Джон Синглтоннан хаттар Копли-Пелхэм жинағында сақталған. Бірнеше өмірбаяндар Рихард Коплидің темекі сатушы ретінде Бостонға денсаулығы нашар күйде келгенін, ал Джон туған шамасында Батыс Индияға кетіп, сол жерде қайтыс болғанын айтады. Уильям Х. Уитмор оның 1748 жылы қайтыс болғанын, миссис Копли қайтадан үйленген жылды көрсетеді. Джеймс Бернард Каллен былай дейді: «Рихард Копли Америкаға келген кезде денсаулығы нашар болды, сондықтан күшінің әлсіреуін тоқтату үшін Батыс Индияға барды. Ол 1737 жылы қайтыс болды». Екі жылдың екеуі үшін де заманауи дәлелдер табылған жоқ. Коплидің сурет салудағы ерте дарыны туралы отбасылық әңгімеден басқа, оның мектептегі білімі немесе балалық шағындағы басқа да іс-әрекеттері туралы ештеңе белгісіз. Оның 1762 жылғы 30 қыркүйекте жазған хатында жақсы білімді адам екені көрінеді. Ол болашақ әкесінен, портреттер салумен және гравюралар жасаумен айналысып, Бостонда би үйрету арқылы және 1743 жылғы 12 қыркүйектен бастап «Кешкі жазу және арифметика мектебін» жүргізу арқылы күнкөрісін табатын болған. Жесір Коплидің 1748 жылғы 22 мамырда Питер Пелхэмке үйленгені және сол кезде темекі бизнесін Линдалл көшесіндегі үйіне (қаланың тыныш, жайлы бөлігі) көшіргені анық, онда кешкі мектеп те сабақтарын жалғастырды. Мұндай отбасыда жас Копли қылқалам мен гравюра құралдарын қолдануды үйренген болуы мүмкін. Уитмор: «Копли он бес жасында мезотинт техникасында гравюра жасай білді; ол үш жыл бірге тұрған Пелхэм әкесі, өте жақсы гравюрашы және қылқаламмен де шебер болған», - дейді. Отбасы жапондық Томас Джонстон мен оның отбасы тұрған үйдің жанында тұрды, Копли Томас ұлы Уильяммен достық қарым-қатынас жасады, ол кейіннен өзі суретші болды. Коплидің бой жеткен үйі мен қаласының көркемдік мүмкіндіктеріне назар аудару керек, өйткені ол өзі де, кейбір өмірбаяндары оны тым әдемілеп көрсеткен, оның ерте өмірінің сұрғылттығын арттырды. Оның ұлы Лорд Линдхерст: «Ол (Копли) толыққанды өзіндік білім алған, және отызға толғанға дейін өзінің суретінен басқа ешқандай лайықты сурет көрмеген», - деп жазды. Коплидің өзі 1766 жылғы 12 қарашада Бенджамин Уэстке жазған хатында: «Сіз дұрыс байқағандай, бұл елде өнердің үлгілері жоқ, тек бірнеше жаман гравюралар ғана бар, олардан көп нәрсе үйрену мүмкін емес», - деп шағымданды. Бұл пікірдің түрлері оның ерте хаттарында жиі кездеседі. Олар Копли еңбекқор және қабілетті болғанымен, физикалық жағынан тәуекелге бармайтын және мінезінен қараңғылыққа және өзін өкінуге бейім болғанын көрсетеді. Ол Бостонның жастық шағында кем дегенде бірнеше жақсы суреттер мен көптеген жақсы гравюраларды көрген болуы мүмкін. Оның портреттерінің шеберлігі кездейсоқ немесе ғажайып емес, ол академиялық негізде құрылған. Британ мұражайында сақталатын Коплинің фигураны зерттеулерінен тұратын кітабы, оның жиырма жасқа дейін, мұғалімнің көмегімен немесе көмегісіз, анатомиялық суреттерді қамқорлықпен және дәлдікпен салғанын көрсетеді. Оның бақытты үй және шеберханасы бар қалада, көптеген қолөнершілер бар жерде, ол өнер кәсібін орташа өнер студенті сурет салуды бастаған кезде үйренген болуы мүмкін.

Абыройдың өсуі

Копли шамамен он төрт жаста болғанда және оның әкесі жақында қайтыс болғанда, ол қазір сақталған портреттерінің ең ертесін, жартылай ағасы Чарльз Пелхэмнің суретін салған. Сурет түсі мен сипаттамасы жағынан жақсы болғанымен, фондық аксессуарлары біршама дұрыс емес. Бұл жас суретшінің жасаған керемет туындысы. Суретші он бес жасында (деп есептеледі) Лонг-Лейндегі Кирпіш шіркеуінің пасторы Уильям Уэлстедтің портретін салған. Питер Пелхэмнің практикасын ұстанған Копли бұл суретті жеке басып, түпнұсқадан көшірме сатудан түскен пайданы алуға тырысқан. Коплиге тағы бір гравюра жатқызылмаған. 1754 жылы қол қойылған және датасы қойылған, он жеті жастағы баланың сынған сабан шапанымен бейнеленген автопортреті және Марс, Венера және Вулкан суреті, туындылардың сәндік ниеті мен құжаттамалық құндылығын жасырмайтын орындалудың кейбір кемшіліктерін көрсетеді. Мұндай сурет кез келген жерде жарнамалануы мүмкін. Ол бизнес іздемей, хаттарынан оның ешқашан агрессивті немесе талапкер болғаны байқаılmaz, Копли жасқа толғанға дейін кәсіби портрет суретшісі ретінде танымал болды. 1757 жылдың қазанында Квебек портының коллекционері капитан Томас Эйнсли Галифакстен портретін алғанын растады, ол "маған үлкен қуаныш сыйлады" және суретшіге "сізді жұмысқа алуға қуанышты болатын бірнеше адам бар" Жаңа Шотландияға баруды кеңес берді. Кейінірек Канадада сурет салу туралы бұл өтініш Квебектен қайталанды, Копли былай деп жауап берді: "Егер менің ісім бос болса, мен ерекше қуанышқа ие боламын, бірақ менде аяқталмаған суреттермен толы үлкен бөлме бар, оларды аяқтауға менің бір жылдай уақытым кетеді, егер мен басқаларын бастамасам". Ол суреттерді маймен салумен қатар, Питер Пелхэмнен үйренген тәсілмен, американдық пастель суреттерінің ізашарларының бірі болды. Ол 1762 жылдың 30 қыркүйегінде швейцариялық суретші Жан Этьен Лиотардқа "портреттер салуға арналған швейцариялық ең жақсы қарындаштардан" жинақ беруін сұрап хат жазды. Жас америкалық Лиотардтың таңғалуын алдын ала болжады: "Жаңа Англия сияқты әлемнің осыншама шалғай бұрышында көркем өнерді жүзеге асыру үшін қажетті құралдарға сұраныс болуы мүмкін" деп, оны "соғыс пен қираудың ордасы болған Америка бір күні көркем өнер мектебі болатынына үміттенемін" деп сендірді. Сұралған пастельдер Коплимен тиісті түрде қабылданды және оның талантына сай келетін ортада көптеген портреттер жасалды. Осы уақытқа дейін ол бет пішіндерін көрсетудегі және эмоционалды бірдендікті түсірудегі дарындылығын көрсете бастады. Ол өзінің жартылай ағасы Генри Пелхэмді бейнелеген, ол дастарқан басында отырып, үй жануары ретінде бөрікшені ойнатып жатыр. Бұл сурет жас бостондық суретшіні 1766 жылдың 3 қыркүйегінде дауыс беру арқылы Ұлыбритания суретшілер қоғамының мүшесі етіп сайлады. Коплидің 1765 жылдың 3 қыркүйегінде капитан Р. Г. Брюске жазған хатында бұл суреттің Лондон портының геодезисі Роджер Хейлдің багажында жеке қайырымдылық ретінде Англияға әкелінгенін айтады. Бір анекдот бойынша, сурет аты-жөні немесе нұсқау хаттарымен бірге Бенджамин Уэстке (миссис Амори сол кезде академия әлі болмағандықтан "Патшалық академияның мүшесі" деп сипаттаған) жеткізілген. Уэст "өзін жақсы білетіндердің оған деген құлшынысын жасыра алмайтын: "Қайранға толы бояулар Тицианның өзіне лайық!" - деп айқайлаған" деп айтылады. Америкалық бөрікшіл Пенсильванияда туған квакер суретшісіне суреттің отарлық шығу тегін ашты. Кейін оған Коплиден хат жеткізілді. Вест суретті жылдың көрмесіне қойды және 1766 жылдың 4 тамызында Коплиге хат жазды, онда ол сэр Джошуа Рейнольдстың жұмысына қызығушылығын атап өтті және суретшіге "өзін-өзі жетілдіру үшін үш немесе төрт жыл бойы Еуропаға сапар" жасап, оның үлгісіне еліктеуге кеңес берді. Вест 1768 жылдың 20 қыркүйегінде Лондонның басқа суретшілерімен Коплидің перспективалары туралы сөйлескенін және "олардың ашық мақұлдауымен сіз осы жерге келуде қауіп-қатер жоқ екенін" айтты. Сюзанна Фарнхэм Кларк, Ричард пен Элизабет (Уинслоу) Кларктың қызы, біріншісі Бостондағы Құрметті Шығыс Үндістан компаниясының өте бай агенті; екіншісі, Мейфлауэр тектерінен шыққан Жаңа Англия әйел. Одақ бақытты болды және әлеуметтік жағынан ерекше болды. Миссис Копли күйеуінің бірнеше суреттерінен танымал болған, тәуелсіздік пен тыныштықты танытатын әдемі әйел еді. Копли Бекон-Хиллдің батыс жағында Чарльз өзеніне дейін созылып жатқан жерді сатып алған болатын. Алты балалы Коплилер "Бостонның Бейкон-Хиллдегі, көркемдік сұлулығын сезімталдықпен таңдаған уақытша үйіне" көшті. Сонда Коплилер бірнеше құлдармен бірге тұрды. Олардың үйі шамамен Эпплтон–Паркер үйінің орнында орналасқан. Онда мемлекеттік және шіркеу қайраткерлерінің, әдемі әйелдердің және сүйкімді балалардың портреттері, Копли өзіне тән адал және еңбекқорлықпен бейнеленді. Отбасының сол кездегі тұрмысы бай адамдардың тұрмысына ұқсас болды. Джон Трумбулл Дънлапқа 1771 жылы Гарвард колледжінде студент болғанда Коплиге барғанын айтты, ол "осы жағдайда қызыл барқыттан тігілген алтын түймелі костюм киген, Коплинің тұрмысының жоғары деңгейі, оның суретші ретіндегі жоғары беделі Трумбуллға суретшінің өміріне деген тұрақты әсер қалдырды". Копли қалалық және шіркеу ісіне қатыспады. Ол өзін "партиялық рухтың кез келген күдігінен қашықтағысы келетін" деп айтты. Саяси даулар суретшіге ұнамайды және өнер үшін де пайдалы емес". Оның аты 1971 жылдың 29 қаңтарында қаланың қауіпсіздігіне қаукел келтіретін ұнтақ қоймасын алып тастау туралы еркін иеленушілер мен тұрғындардың петициясында пайда болды. Браттл-сквер шіркеуінің жазбалары 1772 жылы Коплиге қайта салынған үйдің жоспарларын ұсыну сұралғанын, ол амбициялық жоспар мен көтеріліс ұсынғанын, ол "әдемілігі мен ұлылығымен таң қалдырды", бірақ ықтимал қымбаттығына байланысты қоғам тарапынан қабылданбағанын көрсетеді. Коплидің американдық тәуелсіздікке жұмыс істеп жатқан саясаткерлерге деген ықыласы шынайы болғаны көрінеді, бірақ оның жоспарларына қатысуға жеткіліксіз болды. Коплидің бір кезде Нью-Йорк қаласында портреттер салғаны белгілі. Бұл сапардың мән-жайлары, Филадельфиядағы бірнеше күндік сапармен толықтырылды, алғаш рет профессор Гернси Джонстың Лондонның Мемлекеттік тіркеме кеңсесінде жарияланбаған Копли мен Пелхэмнің көптеген құжаттарын тауып алғаннан кейін жарияланды. 1914 жылы Массачусетс тарихи қоғамынан шығарылған бұл хаттар мен құжаттардан 1768 жылы Копли Майлз Купердің, корольдік колледждің президентінің портретін Бостонда салғаны және ол оны Нью-Йоркке баруға шақырғаны белгілі болды. Шақыруды қабылдаған Копли 1771 жылдың маусымынан 1772 жылдың қаңтарына дейін Нью-Йоркте отыздан жеті портрет салған, өзінің мольбертін "Бродвейде, батыс жағында, британ армиясы қалаға жау ретінде кірген түні өртке түскен үйдің ішінде" орнатқан. Коплидің Бостондағы істерін басқаруға қалдырылған Генри Пелхэмге жазған хаттары Жаңа Англия арқылы сапарды, Нью-Йоркке жасаған алғашқы әсерін ("Бостоннан гөрі көбірек ғимараттары бар, көшелері таза және кеңірек") және жайлы жатақхана мен сурет салу бөлмесін табыспен іздеуді егжей-тегжейлі сипаттайды; содан кейін ол отырыстар мен әлеуметтік оқиғалар туралы егжей-тегжейлі есептер береді. Хаттарда Коплидің Пелхэмге Бекон-Хиллдегі жаңа салынып жатқан үйінің ерекшеліктері туралы, "пезалардың" қосымшаларын көрсететін жоспарлары мен сипаттамалары туралы сақтықпен берген нұсқаулары да бар.

Лондонға көшіп , Еуропалық турнеге шықты

Копли Пелхам хат алмасуында жарияланған көптеген таныстыру хаттарымен, Копли 1774 жылдың маусым айында Бостоннан кемемен аттанып, анасы, әйелі және балаларын Генри Пелхамтың қамқорлығында қалдырды. 11 шілдеде Лондоннан "өте оңай және қауіпсіз сапардан кейін" деп хат жазды. Алғашқы шақыруларының бірі – Вестке, оның суретші және мырза ретінде достығын құрайтын сүйкімді қасиеттерін табу үшін. "Англияда [Бенджамин] Вест пен Копли бірлесіп жасаған нәрсе – тарихты суреттеудің жаңа түрін жасау болды, қазіргі заманғы, өзекті тақырыптар, көбінесе батырлардың өлім сахналары, тарихи стильде, бірақ заманауи егжей-тегжейге ерекше назар аударумен" (Джонсон 441). Америкалық Сэр Джошуа Рейнольдсқа таныстырылып, студенттер сурет салу үшін үлгі ретінде жалаңаш модель алған "Корольдік академияға" апарылды. Лондонда Копли бұл уақытта ешкімді қабылдамады, бірақ оны солай етуге шақырылды. Италияға кетер алдында ол "Губернатор Хатчинсонмен бірге тамақтанды, барлығымыз он екі адам болдық деп ойлаймын, барлығы бостондықтар, және кешке тұзды балық жедік". Картер, сөзсіз, жағымсыз серік болды. Дегенмен, Копли кейде көңілді де, мақтанғақ болуы мүмкін. Картердің айтуынша, ол француз отынының американдық ағаштан аз жылу беретінін байқады және Америка "өздеріне тәуелсіз үкіметке ие болғанда" өнер тудыратынын мақтан етті. Коплидің сыртқы келбетін оның қайырымсыз жолдасы былай сипаттады: "Жұқа, кішкентай шешек іздері бар [мүмкін, Коплидің 1764 жылғы 24 қаңтардағы хатында сипатталған Бостон шешегінің эпидемиясының естелігі], көзге көрінетін қабау, кішкентай көздер, шаршағаннан кейін оның басында бір күндік сапар сияқты көрінетін". Кейін Копли Картер туралы былай деп жазды: "Ол ұйқыда адамның үстінен жүзіп өтіп, ізінен шырынын қалдыратын, басқа ештеңе қалдырмайтын ұлы құрт сияқты еді". Амори ханым "екі тарап та өздерінің баратын жерлеріне жеткенде, бір-бірінен ажырасуға қуанғаны сөзсіз" деп баяндады. 1774 жылдың 8 қазанында Копли Генуяда болды, ол әйеліне жібектің арзандығын сипаттап былай деп жазды: "Мен жеті гинея берген барқыт пен атластың Лондонда он төрт гинеяға тұратыны". Ол Римге 26 қазанда келді. "Мен мұнда болғаным үшін өте бақыттымын, - деп жазды ол, - өйткені мен папа сайлануына байланысты қуаныштың әсемдігін көре аламын; бұл сонымен қатар мерейтойлық жыл немесе қасиетті жыл". Помпеидегі қазба жұмыстары оны қатты қызықтырды және Оңтүстік Каролинаның Ральф Изардпен бірге (соңырақ ол отбасылық портретін салған) ол Паэстумға сапарды жалғастырды. 1775 жылдың басында Римде Лорд Гросвенордың тапсырысы бойынша Корреджионың "Иероним" және Изард әулетінің басқа да шығармаларын көшіріп шығарды. 20 мамыр шамасында ол Флоренция, Парма, Мантуя, Венеция, Триест, Штутгарт, Майнц, Кельн және Төменгі елдер арқылы солтүстікке қарай сапарға шықты. Пармадан ол Генри Пелхамға бүкіл отбасының Американы бірден тастап кетуін талап етіп, "егер мұз қатты болып, порт мұздайтын болса, Бостон қаласы шабуылға ұшырайды; егер қалада қалғандардың барлығы алынып тасталса, елге жағымсыз болып саналады және жаман қаралады немесе үлкен қиындыққа ұшырайды" деп хат жазды. Бұл уайымның негізі жоқ еді, өйткені 1775 жылғы 27 мамырда миссис Копли балаларымен бірге босқындар толы кемемен Марблхедтен кетіп қалған еді. Ол Копли континенттен қайтып келгенге дейін бірнеше апта бұрын Лондонға келді, ол қайын інісі Генри Бромфилдпен бірге тұрды. Оның әкесі Ричард Кларк және оның ағалары көп ұзамай келді. Копли қуана-қуана отбасына қосылды және өзінің шезонкасын алдымен Лестер Филдс-те, кейіннен 25 Джордж-Сент, Ганновер-скверде, бай итальяндық салған үйде және суретшінің талаптарына тамаша бейімделген. Бұл жерде Копли мырза мен оның әйелі және олардың ұлы Лорд Линдхерст өмір сүріп, қайтыс болды. Оның талантының нашарлауы біртіндеп болды, сондықтан кейбір "Англиялық Коплилер" керемет суреттер. Бірақ суретшінің тарихи суретші ретінде танымалдылығы бұрынғы премьер-министр Уильям Питттің Лордтар палатасындағы құлдырауын көрсететін "Чатэм графының өлімі" арқылы жасалды. Алайда картина оған Корольдік академияның президенті сэр Уильям Чемберстің наразылығын туғызды, ол академияның көрмесіне дейін жеке түрде көрсетілуіне қарсы болды. Чемберс ашық хатта Коплиді өзінің суретін "сирек кездесетін шоу" сияқты сатуда және "суреттің көшірмелерін сатуды немесе лотереяға салуды" мақсат еткен деп айыптады. Бұл сынға, әрине, әділетсіз Лондонға жаңа келген және көрме этикасы туралы хабардар емес біреуге, Копли бір күні өткір жауап жазып, кешкісін ақылмен отқа тастады. Чатэм суретінен жасалған гравюралар кейін Англияда және Америкада жақсы сатылды. Копли өзінің композициялары үшін жұмсаған еңбек үлгілі болды, бірақ кейде денсаулығына және мінез-құлқына зиян келтірген болуы мүмкін. "Оны кейбір адамдар маған ренжігіш және талапкер адам ретінде көрсетті, ал басқалары оны шамалы және қарапайым деп сипаттайды". Екі сипаттама да Коплиге оның көңіл күйіне байланысты сәйкес келуі мүмкін: ол шаршап, уайымдап немесе қалыпты жағдайда болуы мүмкін. Оның немере қызы, Амори ханым, ол әдетте таңнан күн батқанға дейін үздіксіз сурет салғанын еске алады. Кешке оның әйелі немесе қызы оның пайдасына ағылшын әдебиетін оқыды. Ол өте аз жаттығу жасады – мүмкін, денсаулығы үшін жеткіліксіз. Ол Америкаға қайтуды қалаған, бірақ оның кәсіби міндеттері оған мүмкіндік бермеді. Ол өз туыстарына қарағанда саяси жағынан көбірек либералды болды. Ол 1782 жылдың 5 желтоқсанында Элкана Уотсонның портретінің фонында Жұлдыздар мен жолақтарды салған, Джордж III американдық тәуелсіздікті ресми мойындаған сөйлемін тыңдағаннан кейін. "Ол мені студияға шақырды, - деп жазды Уотсон өзінің күнделігінде, - және сонда, батыл қолмен, шеберлікпен және, менің ойымша, американдық жүрекпен, кемеге Жұлдыздар мен жолақтарды бекітті; бұл, менің ойымша, Ескі Англияда көтерілген алғашқы американдық ту болды". Коплидің Жаңа Англия халықтарымен байланысы көп болды. Ол Англияға келген Джон Адамс, Джон Куинси Адамс және басқа бостондықтардың портреттерін салған. Оның қызы Элизабет 1800 жылдың тамызында Бостондық бай жұмыс істейтін адам Гардинер Гринге тұрмысқа шықты, оның ұрпақтары Копли отбасының хат алмасуының көп бөлігін сақтап қалды. Аллен Чемберлен, Beacon Hill кітабында осы сатып алуға байланысты күрделі келіссөздердің егжей-тегжейлі шолуын жасады, Коплиге төленген ақысы оның жалдама ақысының үш есесіне тең болғанын айтады. Амори ханым миссис Коплидің тамаша басқару қабілетіне дәлел келтіреді, бірақ өмір салтының өзгеруіне байланысты көптеген қарыздарға түсуге тура келгенін көрсетеді. Копли шаһзада регентінің атты портретінен "қаржылық пайда әкелмегеніне" ренжіді. Каннингем былай дейді: "Чарльз бен сотталған мүшелерге ешкім келген жоқ". Жылдар бойы еңбек еткен басқа да полотнолар сатылмады. Гравюрашылармен болған қиындықтар көп болды, кінә олардың болса да, суретшінің болса да. Коплидің Бостонға жіберген хаттары көбінесе оған берілген қарыздар туралы болды және жиі ұзартылды. Ол Бостон мүлігін жоғалтуын үнемі айтатын. Миссис Копли 1810 жылдың 11 желтоқсанында былай деп жазды: "Сіздің әкеңіздің бұл іске қатысуы [оның "ферманы" қайтарып алуға жасаған сәтсіз сот процесі] елдегі жағдайдың өзгеруіне байланысты оны сезінуіне себеп болды, өйткені өмірдің барлық қиындықтары артып, оның кәсібінен түсетін пайдасы азайып барады". 1811 жылдың қазанында Копли Гринге қиындықпен хат жазып, қосымша 600 фунт қарыз сұрады. Ал 1812 жылдың 4 наурызында ол былай деп жазды: "Мен өзім немесе отбасым үшін болашақта жұмысымнан тиісті пайда табуға үмітпен кәсібімді жалғастырып жатырмын, бірақ қазіргі уақытта өмірдің қажеттіліктеріне жатпайтын барлық іс тоқтап тұр". ...