Кіріспе

Құс түрлері
Сара Орн Джуетттің қысқа әңгімесі
осы түрдің шығыс популяциялары

Ақ қасқыр (Ardea alba), сондай-ақ қарапайым қасқыр, үлкен қасқыр немесе (Ескі әлемде) үлкен ақ қасқыр немесе үлкен ақ балықшы деп те аталады. Ғылыми атауы латын тілінен алынған ardea, "балықшы", және alba, "ақ" сөздерінен құралған. Барлық қасқырлар сияқты, ол балықшылар тұқымдасына (Ardeidae) жатады. Дәстүрлі түрде Ciconiiformes тобындағы лелектермен жіктелетін Ardeidae, пеликанға жақын туыс және Pelecaniformes тобына жатады. Ақ қасқыр – әдеттегі қасқырлардан өзгеше – Egretta туысына жатпайды, бірақ үлкен балықшылармен бірге бүгінде Ardea туысына жатқызылады. Дегенмен, бұрын ол кейде Egretta туысына жатқызылған немесе жеке Casmerodius туысына бөлінген. Ескі әлемдегі популяциясы көбінесе "үлкен ақ қасқыр" деп аталады. Бұл түр кейде Кариб теңізіндегі үлкен ақ балықшымен шатастырылады, ол жақын туысы үлкен көк балықшының ақ түрі болып табылады.

Кіші түрлер

Әлемнің әртүрлі аймақтарында кездесетін төрт түршесі бар, олардың арасындағы айырмашылықтар өте шамалы. Олардың арасындағы ерекшеліктер көбейту маусымындағы тері бөліктерінің түсі және дене мөлшері болып табылады. Ең кішкентай түрше – А. а. modesta Азия мен Австралия-Океания аймақтарында таралған. Кейбір таксономистер оны жеке түр деп қарастырады, шығыс ақ құтырқасы (Ardea modesta), бірақ көптеген ғалымдар оны түрше ретінде санайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Үлкен құрт – әдетте өте сәтті түр, кең таралған және аумағы кеңейіп келеді, орташа және тропикалық мекендеу орталарында бүкіл әлемде кездеседі. Ол АҚШ-тың Күн белдеуінің бойында және Неотропикалық аймақта кең таралған. Сақтау шараларының нәтижесінде олардың саны қалпына келді. Оның ареалы солтүстікке қарай Канаданың оңтүстігіне дейін жетті. Дегенмен, АҚШ-тың оңтүстігінің кейбір аймақтарында мекендеу ортасының жоғалуына байланысты олардың саны азайды, әсіресе суды құрғату, мал жаю, тазалау, өртеу, тұздылықтың артуы, жер асты суларын алу және жат өсімдіктердің таралуы салдарынан сулы-батпақты жерлердің нашарлауына байланысты. Бірақ бұл түр адам қоныстарына жақсы бейімделеді және оны қалалық және қала маңындағы сулы жерлер мен су қоймаларының жанында кездестіруге болады. Сондай-ақ, Норфолк округіндегі Холкэм Ұлттық табиғи қорығында екінші көбелек орны анықталды, онда бір жұп үш жас құсты өсірді. 2021 жылдың қаңтар айында сирек кездесетін құстарды тіркеумен айналысатын Ұлыбританиялық Bird Guides веб-сайты мен журналы, осы түрді ұлттық сирек құстар тізімінен шығарды, себебі оның кездесу саны артып кетті. Ұқсас солтүстікке қарай жылжу скандинавия елдерінде де байқалды, онда бұрын ол сирек кездесетін құс еді. Швецияда алғаш рет 2012 жылы, ал Данияда 2014 жылы көбеюі расталды. Қазір екі елде де шағын колониялар бар. 2018 жылы Финляндияда бір жұп үлкен құрт алғаш рет ұя салып, Порвоодағы сұр құстар колониясында төрт жас өсірді.

Экология

Бұл түр үлкен көлдер мен қамыс тоғайларының немесе басқа кең сулы-батпақты жерлерге жақын ағаштарда колониялар құрып көбейеді. Ол 2-3 жасқа келгенде, әр маусымда моногамды жұптар құрып көбейе бастайды. Бұл жұптың келесі маусымға жалғасатыны белгісіз. Аталық ұя салатын жерді таңдап, ұяны бастап салады, содан кейін аналықты шақырады. Таяқтардан жасалып, өсімдік материалдарымен төселген ұяның диаметрі 1 метрге дейін жетеді. Бір ретте 6-ға дейін көкшіл-жасыл жұмыртқа салады. Екі жыныс та жұмыртқаларды күтіп жатыр, олардың инкубациялық кезеңі 23-26 күнге созылады. Балапандар екі ата-анасынан да қайтадан қоректендіріледі және 6-7 апта ішінде ұша алады.

Диета

Үлкен балықшыл таяз суларда немесе құрғақ ортада азықтанады, негізінен балық, бақа, басқа екімекенділер, кішкентай сүтқоректілер (мышықтар сияқты), кейде кішкентай жорғалаушылар (жыландар сияқты) және жәндіктер (сыртқылар мен шегірткелер сияқты) жейді. Үлкен балықшыл – Ұлттық Аудубон қоғамының символы. Беларусьте үлкен балықшылдың суреті бар естелік монетасы бар. Жаңа Зеландияның 2 долларлық және Венгрияның 5 форинттік монеталарында да үлкен балықшыл бейнеленген.