Кіріспе

Қуатты, жарқын, терең қызыл-мове түс.

Қызыл мове – терең, бай қызыл түс, мовеға еңкейген. Бұл атау бастапқыда Kermes vermilio деген қосқанатты жәндіктерден алынған керамзий бояуының түсін білдірген, бірақ қазір бұл термин қызыл және қызғылт түстердің арасындағы, сәл көкшіл қызыл түстерді де сипаттау үшін қолданылады. Бұл Непалдың ұлттық түсі.

Тарих

Crimson (NR4) – шаруа құрттарының (kermes) кептірілген денелерін пайдалану арқылы өндіріледі, олар Жерорта теңізі елдерінде сауда мақсатында жиналды, шаруа құрттары кемірсу еменінде өмір сүреді және бүкіл Еуропа бойынша сатылды. Кермес бояулары англо-скандинавиялық Йорк қаласындағы жерлеу орамаларында табылған. Кошенильдің (cochineal) пайда болуымен қолданыстан шығып қалды, ол да тарақ жәндіктерден жасалған, себебі бояулар сапасы мен түс қарқындылығы жағынан салыстырмалы болғанымен, кошениль сияқты нәтиже алу үшін кемірсудің оннан он екі есе көп мөлшері қажет болды. Қарма қызыл – бұл әйел кошенильдің кептірілген денелерінен жасалған бояу, бірақ кейде бұл бояуды да қызыл деп атайды. Кошенильді Ацтек империясын жаулап алған кезде испандық Эрнан Кортес Еуропаға әкелген көрінеді, ал «кармин» атауы француз тіліндегі «carmin» сөзінен шыққан. Оны алғаш рет 1549 жылы Пьетро Андреа Маттиоли сипаттаған. Пигментті оны жасаған жәндіктің атымен – кошениль деп те атайды. Ализарин (PR83) – 1868 жылы неміс химиктері Карл Грейбе мен Карл Либерман алғаш синтездеген пигмент, ол табиғи бояу – марена көлінің орнын басты. Ализарин қызыл – бұл алюминийге байланыстырылған бояғыш, содан кейін пигмент ретінде қолданылады және охр, сиена және умбрамен араластырылады. Бұл бояу толығымен түс тұрақсыз.