Кіріспе
Адамға арналған оқшауланған жамылғы. Ұйқы қабы – адамға арналған оқшауланған жамылғы, негізінен, молтық немесе осыған ұқсас құралдармен түтікшеге айналдырылатын жеңіл төсек, ол адамның ашық ауада ұйықтаған кезде жеңіл, көшпелі төсек қызметін атқарады (мысалы, кемпинг, жаяу серуен, тауға шығу немесе альпинизм кезінде). Сондай-ақ, төсегі жоқ адамдар үшін немесе қонаққа барғанда жиі қолданылады. Оның басты мақсаты – синтетикалық немесе қауырсынмен оқшаулау арқылы жылу мен термооқшауды қамтамасыз ету. Әдетте, ол су өткізбейтін немесе суды тебілетін қаптамамен жабдықталған, ол қаншалықты болса да, желдің суықтығынан және шашыннан қорғайды, бірақ шатыр ұйқы қабымен бірге қолданылады, себебі ол осы функцияларды жақсырақ атқарады. Төменгі беті де біршама жұмсақтық береді, бірақ осы мақсатта көбінесе төсек немесе лагерь төсегі қолданылады. Ұйқы қабының төменгі беті орташа деңгейде су өткізбейді, бірақ ылғалды топырақтан қорғау үшін көбінесе пластик брезент немесе жер төсегі қолданылады. Ұйқы қаптары әртүрлі мақсаттарға арналған түрлері бар. Өте жеңіл оқшауланған ұйқы қаптары жазғы кемпингке немесе балалардың ұйықтар кештерінде үй ішінде пайдалануға арналған. Жақсы оқшауланған қаптар суық ауа райында қолдануға арналған. Ең жақсы оқшауланған және жеңіл ұйқы қаптары, кәсіби туристер мен саяхатшыларға арналған, жеңіл оқшауланған ұйқы қаптарынан қымбатқа түседі. Суық ауа райына арналған ұйқы қаптарының бір түрі – «мумия» қабы, ол басына кигізілетін оқшауланған капюшонға ие болғандықтан осылай аталады. Бивак қабы (bivy) – ұйқы қабының су өткізбейтін қаптамасы, оны минималистік көзқарастағы, тәжірибелі туристер шатырдың орнына пайдалана алады. Бивак қабы күндізгі жаяу серуендеушілер үшін қосалқы немесе төтенше жағдайға дайындық ретінде де қолданылуы мүмкін, егер ауа райы нашарлағанда немесе жолдан адасқанда қайта орала алмаса.
A sleeping bag is an insulated covering for a person, essentially a lightweight quilt that can be closed with a zipper or similar means to form a tube, which functions as lightweight, portable bedding in situations where a person is sleeping outdoors (e. g. when camping, hiking, hill walking or climbing). It is also commonly used indoors for people who do not have beds or at sleepovers. Its primary purpose is to provide warmth and thermal insulation through its synthetic or down insulation. It also typically has a water resistant or water repellent cover that protects, to some extent, against wind chill and light precipitation, but a tent is usually used in addition to a sleeping bag, as it performs those functions better. The bottom surface also provides some cushioning, but a sleeping pad or camp cot is usually used in addition to that purpose. The bottom surface of a sleeping bag may be moderately water repellent, but a plastic tarp or groundsheet is often used to protect against moist ground. There are a range of sleeping bag models designed for different purposes. Very lightly insulated sleeping bags are designed for summer camping use or indoor use by children during slumber parties. Well insulated bags are designed for cold weather use. The most well insulated and lightweight sleeping bags, which are designed for serious hikers and adventurers, are more expensive than lightly insulated sleeping bags. One subcategory of cold weather sleeping bags, the mummy bag, is so named because it has an insulated hood for the head. A bivouac sack (bivy) is a waterproof cover for a sleeping bag that may be used in place of a tent by minimalist, experienced hikers. A bivy bag may also be carried by day hikers as a backup or emergency shelter, to be used if they cannot make it back to their starting point by nightfall due to inclement weather or getting lost.
Тарих
Ежелгі грек тіліндегі εὖ (жақсы) және κλισία (кереует, ұйықтау орны) сөздерінен шыққан "Euklisia Rug" 1876 жылы пошта арқылы тапсырыс беруді дамытқан Прайс Прайс Джонс патент алған, және бұл қазіргі ұйқы қапшығының алғашқы нұсқасы болуы мүмкін. Прайс Джонс, Уэльстің Ньютаун, Монтгомеришир қаласындағы кәсіпкер, 19 ғасырдың соңында бұл қапшықты жасап, оны әлемге экспорттады. Құжаттарда оның 60 мың данасын Ресей армиясына сатқаны, сондай-ақ Британ армиясы да сатып алғаны көрсетілген. Африкадағы миссионерлер мен Австралияның шөл даласындағы алғашқы қоныс аударушылар арасында да осы қапшықтың қолданылғаны туралы мәліметтер бар.
Құрылым түрлері
Негізгі ұйықтайтын қап – екі немесе үш жағынан молтықпен жабдықталған, шаршы пішіндес жамылғы немесе төсеніш, ол адамға қапқа кіруге және оны жабуға мүмкіндік береді. Осындай ұйықтайтын қапты жартылай немесе үш бөлікке бүктеп, орап, белдіктермен немесе шнурлармен, шнур ұстағыштарымен байлайды. Бұл қарапайым конструкция көптеген кемпингтік жағдайлар үшін жақсы жұмыс істейді, бірақ қиын жағдайларда жеткіліксіз болып табылады. Ұйықтайтын қаптардың екінші негізгі түрі, пішініне байланысты кейде «мумия қап» деп аталады, бірнеше маңызды тұрғыдан ерекшеленеді. Ол басынан аяғына қарай тарылып, көлемін және бетін азайтады, соның салдарынан жылуды сақтау қабілетін жақсартады. Кейбір қаптар әйелдердің дене пішініне қарай арнайы жасалады. Көптеген мумия қаптары аяқтарына дейін ашылмайды, себебі молтық – кез келген ұйықтайтын қаптың жылу оқшаулағыш қасиеттерінің нашар тұсы. Бұл ерекшелік, сондай-ақ, дененің басқа бөліктеріне қарағанда аяқтар жылуды жоғалтуға көбірек бейім. Тағы бір ерекшелік – басының бөлігіндегі шнур, ол шнур ұстағышымен жабдықталған, жылу ауаның шығуына кедерілді етеді. Мумия қаптарын тікбұрышты қаптар сияқты аккураттап орау қиын. Оның орнына, оны жай ғана қап немесе қысымға төзімді қапқа тығып қояды. Ұйықтайтын қаптың астыңғы бөлігі әдетте айтарлықтай жылу оқшаулағыш қасиеттерді қамтамасыз етпейді, себебі дене салмағы оқшаулағыш материалдың қалыңдығын басады. Сондықтан, әсіресе суық ауа райында, төсеу немесе басқа да қысылмайтын оқшаулағышты төсеудің астына салу қажет. Осы себепті, кейбір ұйықтайтын қаптардың астыңғы бөлігінде оқшаулау қарастырылмаған. Кейбіреулерінде төсеуді ұстауға арналған бөлімше бар. Сонымен қатар, кейбір кемпинг жасаушылар, әсіресе ультражеңіл рюкзакпен немесе гамакпен кемпинг жасаушылар, артқы жағы жоқ ұйықтайтын қап – жоғарғы жамылғыны қолдана бастады. Кейбір жоғарғы жамылғыларға аяқ бөлімі кіреді, ал басқалары қарапайым жамылғылар болып табылады.
Толтыру
Ұйқы қаптары үшін көптеген оқшаулағыш материалдар бар. Жылы ауа-райында қолдануға немесе балалардың үй ішінде пайдалануына арналған арзан ұйқы қаптары әдетте синтетикалық тігіс оқшаулағышының қабатынан тұрады. Сыртқы кәсіпқойлар мен әуесқой саяхатшылар көбінесе синтетикалық толтыруды (мысалы, PrimaLoft) немесе табиғи толтыруды (мысалы, қаусырма) таңдайды және олар осы материалдардың артықшылықтарын жылдар бойы талқылап келеді. Синтетикалық толтыру суды оңай сіңірмейді, тез кептіреді және тіпті толыққанды суға батқанда да жылуды сақтайды. Бұл қасиеттер пайдаланушының өмірін сақтап қалуы мүмкін, мысалы, ұйқы қапы суық күні суға түсіп кетсе. Синтетикалық материал да берік және серпімді, сондықтан ол адам салмағының астында да жақсы оқшаулайды. Дегенмен, синтетикалық толтыруды соншалықты қысып тастауға болмайды және ол ауыр, сондықтан синтетикалық толтыруы бар қаптардың көлемі мен салмағы артық болады. Сонымен қатар, синтетикалық оқшаулау табиғи толтырудан гөрі тез тозады. Қаусырма толтыруы синтетикалық толтырудан жеңіл және жақсы жылуды сақтайды, бірақ көбінесе қымбатқа түседі. Қаусырманы құрғақ ұстау қажет; ылғалданған ұйқы қапы тіпті ешқандай ұйқы қапынан да нашар оқшаулауды қамтамасыз етуі мүмкін, бұл гипотермияға алып келуі мүмкін. Жаңа, техникалық тұрғыдан дамыған ұйқы қаптары көбінесе су өткізбейтін сыртқы қабықтарымен жабдықталған және ылғалды жағдайларда қолдануға болады. Ұзақ сақтау кезінде ұйқы қапын кішкентай саяхат қабына (қысымға түсіретін қап) салығаннан гөрі үлкен сақтау қабында сақтау ұсынылады. Алайда, көптеген тәжірибелі рюкзакшылар мен саяхатшылар ұйқы қапын іліп қою және оның орнын ілгіште ара-арасында өзгертіп тұру (толтыруы қирап, енді пайдалы болмайтын "өлген аймақ" пайда болмауы үшін) ұзақ сақтаудың ең жақсы тәсілі екеніне келіседі. Басқа материалдар, әсіресе мақта және жүн де ұйқы қаптарын жасау үшін қолданылған. Жүн суды жақсы қайтарады және қысылуға төзімді, бірақ ол кез келген басқа материалдан әлдеқайда ауыр. Мақта суды көп сіңіреді және салмағы ауыр, бірақ оның төмен бағасы оны стационарлық кемпинг немесе автокөлікпен кемпинг сияқты қолдану үшін тартымды етеді, онда бұл кемшіліктер маңызды емес. Мақта оқшаулағышы ылғалданса (мысалы, ұйқы қапы суға түсіп кетсе) жылуды бермейді, сондықтан мақтадан жасалған ұйқы қаптарын кәсіби саяхатшылар немесе әуесқой саяхатшылар қолданбайды.
Қонақ үйде қолданылатын ұйқы қалталары
Үй ішіндегі ұйықтайтын қаптар, кейде ұйқы қаптары деп те аталады, кеңінен қолжетімді, көбінесе, әсіресе балалар үшін пайдаланылады. Бұлар әдетте ауа райына төзімді болу үшін жасалмайды және сыртқы ұйықтайтын қаптарда қолданылатын синтетикалық маталардың орнына көбінесе табиғи маталардан тігіледі. Балаларға арналған ұйықтайтын қаптарда әдетте әдемі, жарқын түсті басылған суреттер болады, мысалы, танымал медиа кейіпкерлерінің бейнелері. Ұйқы қаптары еденде ұйықтауды ыңғайлырақ етеді және көбінесе түнгі қонақтарда, туысқа қатынастарда және басқа да жағдайларда қолданылады, онда бәріне жеткілікті төсек орын болмайды немесе біреу төсек бөлісуге ыңғайсыздық сезінеді. Швециядағы Юкасярвидегі Icehotel қонақтарына мұздан қашалған төсектерге және арлан терісімен жабдықталғанда қолдануға арналған, полярлық сынақтан өткен ұйықтайтын қаптар ұсынылады.
Сәбилерге арналған
Сәбилерге арналған ұйықтайтын сөмке – нәрестелердің ұйықтау үшін киетін киім немесе жамылғы сияқты сөмке. Сәбилерге арналған ұйықтайтын сөмкелер дизайны мен мақсаты бойынша әдеттегі ұйықтайтын сөмкелерден өзгеше, олар көбінесе сыртта емес, ішкі жағдайда қолдануға арналған және әдетте қол тесіктері немесе жеңдері болады. Нарықта қысқы және жазғы сәбилерге арналған ұйықтайтын сөмкелер бар. Сондай-ақ, кейбір брендтер жыл бойына қолдануға жарамды нәрестелерге арналған ұйықтайтын сөмкелерді шығарады. Британдық стандартта балалардың қауіпсіздігі үшін ұйықтайтын сөмкелердің анықтамасы: "Ең аз салмағы 4 кг болатын балалардың қолдануына арналған, бала ұйықтағанда қосымша жамылғыны қажет етпейтіндей жылу беруге арналған ұйықтайтын сөмкелер". Бұл анықтамаға "жеңі мен аяқтары бар киімдер, яғни ұйықтауға арналған костюмдер немесе нәрестелерге арналған киімдер, сондай-ақ негізінен сыртқы қолдануға немесе бала күту креслосында отырғанда жылу ұстауға арналған өнімдер" кірмейді.