Кіріспе

1975 жылы Малкольм Брэдберидің "Тарихшы" романы – 1975 жылы жарық көрген Малкольм Брэдберидің университет романдарының бірі. Оның ең әйгілі туындысы, бұл "шыны мен болаттан" тұрғызылған, 1960 жылдары "қызыл кірпіш" университеттерінен кейін бой көтерген жаңа оқу орындарындағы академиялық өмірді сатиралық бейнелейді. 1981 жылы осы кітап негізінде BBC телеарнасы сәтті телесериал түсірді.

Сюжетке кіріспе

Говард Кирк жергілікті университеттің әлеуметтану пәнінен лекция оқытады. Ол – "әлеуметтік қарым-қатынастар теориясының теоретигі". Кирктер – трендтік солшыл адамдар, бірақ көп жылдар бірге өмір сүру және орта жасқа жеткені олардың қарым-қатынасына жағымсыз әсер етті. Барбара Кирк осы өзгерісті байқайды, ал Говард бұрынғыдай көңілді де өзіне сенімді. Кирктер ресми түрде дәстүрлі гендерлік рөлдерге де, адамның адамды пайдалануына да қарсы. Бірақ олардың өміріне жоғары стандарттарына сай келмейтін жағдайлар еніп кетті: Говард кітап жазады, ал Барбара үй шаруасының көп бөлігі мен екі кішкентай балаға қараумен жүктеліп, өзі қалағандай істеуге уақыт таба алмайды. Олармен бірге тұратын, жұмыс істемейтін студент қыздар бала күтіміне және үй шаруасына тартылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Говард пен Барбара Лидс университетінде үшінші курста кездескенде, Говард пәк болған. Олар діни, жұмысшы таптан, студенттік жылдары өмірдің ең қажетті нәрселерінен басқа ештеңе сатып ала алмайды. Бітіргеннен бірнеше жыл өткен соң, 1963 жылдың жазында, кішкентай төсек бөлмесінде тұратын "ескі Кирктер" некеде тұрған жұп, "жаңа Кирктерге" айналады. Бір күні Говард оқытушы болып жұмыс істейтін университетте болғанда, Барбара египет студентімен өздігінен жыныстық қатынасқа түседі. Бұл оқиғалар бірінен соң бірі басталады. Шоктан кейін Говард әр түрлі радикалды адамдармен араласа бастайды. Кирктер көптеген жаңа достар табады. Олар партияларда марихуана шегеді, Барбара денсаулыққа пайдалы тағамдар мен астрологияға қызығушылық танытады, Говард сакасын өсіреді және екеуі де "кішігірім істер" жасай бастайды. Барбара жүкті болғанда, Хауард сабағын тоқтатудың орнына, студенттерді клиникаға әйеліне бала туғанда қарап жүруге алып барады. 1967 жылы Уотермут университетіне оқытушы болып тағайындалады. Ол сол буржуазиялық қаланы, әсіресе жаңа университетті радикалды етуді мақсат етеді. Роман Говард пен Барбараның өміріндегі бір кезеңді баяндайды. Говардтың марксистік емес, әсіресе консервативті ойлауға төзбеушілігі оны университет плащын және галстук киген (оны 1950-ші жылдардағы студентке ұқсататын) семинарының ер қатысушыларының біреуін қудалауға мәжбүр етеді және өз жұмысын дәстүрлі, ресми түрде, үзіліссіз және ойлауды аяқтамай тұрып сұрақтарға жауап беруден бас тартпай ұсынуға рұқсат етілуін талап етеді. Басқалардың алдында Говард оны "ауыр, анал тип" деп атайды және ол сыныпқа дайындаған нәрсені "анал, басылған қағаз" деп атайды, оның екіжүзділігін ескермей. Кирк студентті "тарихи маңыздылығы жоқ" деп университеттен шығарып тастауға қол жеткізеді. Говард өзінің көптеген жыныстық серіктестерін сенбі күні таңертең университетте жұмыс істейтін адамдардың (студенттер мен профессорлық-оқытушылар құрамы) арасынан таңдаса, Барбара Кирк сол жас жігітке бару үшін Лондонға "сауда сапарларына" үнемі барады. Кирктер өз үйлерінде өткізетін тойларды сәтті деп санайды, егер олардың қонақтарының кем дегенде кейбіреулері олар үшін дайындалған көптеген бөлмелерде жыныстық қатынасқа түседі. Романдағы бір сәтте Говардтың азғындығы оны "көпшілік моральдық бұзықтық" үшін жұмыстан босатуы мүмкін екенін (ол өзінің студентке "көптеген монахтарды зорлау" деп түсіндіреді) айтқан кезде қиындыққа ұшыратады, бірақ ол бұл айыптауды "әсіресе қазіргі кездегі өте бүктелген тұжырымдамаға" негізделген деп мақұлдады. Бірқатар қосалқы кейіпкерлер 1970-жылдардың басындағы еркін қоғамның көркем суретін толықтырады. Генри Бимиш бар, Хауардтың әріптестерінің бірі, оның Мирамен баласыз орта таптық некесі бақытсыз болды. Бұл жерде доктор Макинтош бар, ол Хауардтың кафедрасынан шыққан әлеуметтанушы, ол жүкті әйеліне қарамастан, Хауардты өзінің студенттерімен демалыс кезінде жыныстық қатынасқа түсу дұрыс деп сендіре алады. Флора Бениформ - әлеуметтік психолог, зерттеу әдістері өте ерекше: ол ақпаратты алу үшін кәсіби қызығушылығы бар ер адамдармен ұйықтайды. Романның соңында Говард пен Барбара әлі де бірге және олардың барлық достары олардың тұрақты, бірақ "жетілдірілген" некелеріне таңғалады. Говард "ақыл-ойының алға басуын, тарихтың алға басу процесін туғызатын" "радикалды батырға" айналды. Оның философиясына сәйкес, нәрселер, әсіресе ол ұнаған нәрселер, міндетті түрде болады: бұл "тарихи болмай қалу" деп аталады. Кирктердің өмір жолы Барбараның тойда өзін-өзі өлтіруге тырысуымен аяқталады.

Теледидарлық бейімдеу

1981 жылы BBC телеарнасында "Тарихшы" романының төрт бөлімді телеверсиясы көрсетілді. Энтони Шер Говард Кирк рөлін, ал Джеральдин Джеймс оның әйелі Барбара рөлін ойнады; Исла Блэр Флора Бениформ рөлінде болды. Сериалдың сыртқы түсірілімдері Ланкастер университетінде және Бристоль қаласында жүзеге асырылды. Соңында, 1979 жылғы жалпы сайлауда Говард Кирк консерваторларға дауыс бергені туралы мәлімдеме жазылған.