Кіріспе

Cordia – боржа гүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Онда бүкіл әлемде, көбінесе жылы аймақтарда таралған 300-ге жуық бұта және ағаш түрлері кездеседі. Көптеген түрлері manjack деп аталады, ал bocote испан тілінде Орталық Американың кейбір түрлерін білдіруі мүмкін. Туыс атауы неміс ботанигі және фармацевті Валериус Кордустың (1515–1544) құрметіне қойылған. Басқа боржа гүлділер тұқымдастарының көпшілігі сияқты, олардың көпшілігінің жапырақтарында түкшелер (трихомалар) болады.

Таксономия

Кордияның таксономиясы күрделі және даулы. Готсслинг және басқалар (2005) түрлердің кейбір топтарындағы "өте жоғары түр ішіндегі айырмашылықтар" оларды анықтауды қиындатады, сондай-ақ жаңа таксондар "нақты зерттелмеген, жақсы сақталмаған гербарий үлгілері негізінде сипатталғаны" себепті деп мәлімдейді.

Бұрын осы жерде орналастырылған

Кармона ретуса (Валь) Масам. (C. retusa Vahl ретінде)

Экология

Кордия түрлері кейбір көбелектердің (Lepidoptera) дерікбездері үшін тағамдық өсімдік ретінде қолданылады, мысалы Endoclita malabaricus, Bucculatrix caribbea және Bucculatrix cordiaella. Жабайы зәйтүн қабықшалы қоңызы (Physonota alutacea) C. boissieri, C. dentata, C. inermis және C. macrostachya түрлерімен қоректенеді.

Қиыршық

Бұл туыстың көптеген өкілдері хош иісті, әдемі гүлдерге ие және бақшаларда жиі кездеседі, бірақ олар қысқа төзімді емес.

Тамақ ретінде

Тропиктік түрлердің көптеген түрлерінің жемістері жеуге жарамды, олар түрлі атаулармен белгілі, мысалы, жабысқақ шие, желімді жидек, себстен немесе сорлы жидек. Үндістанда жергілікті түрлердің жемістері көкөніс ретінде қолданылады, оларды шикі, пісірілген немесе тұздалған түрде жейді және олардың көптеген атаулары бар, соның ішінде хинди тілінде ласора. Осындай түрлердің бірі - хош иісті манжак (C. dichotoma), ол хинди тілінде гунда немесе тенти дела, ал непали тілінде ласура деп аталады. Хош иісті манжак жемісі Тайваньда фоа pò·чи (破布子), 樹子仔 немесе 樹子 (Pe̍h ōe jī: chhiū chí) деп аталады, онда оны тұздалған күйінде жейді.

Тілім

Жемістің ақ, қою, шырышты ішкі қабығы дәстүрлі түрде желім жасау үшін қолданылады.

Ағаш

Кордияның бірнеше түрінің ағашы коммерциялық мақсатта жиналады. Эквадор лавры (C. alliodora), цирикота (C. dodecandra), испан шыршасы (C. gerascanthus) және C. goeldiana Орталық және Оңтүстік Америкада жиһаз және есіктер жасау үшін пайдаланылады. Бокоте ағашы кейде Lowden компаниясының Ричард Томпсонның авторлық моделі сияқты, жоғары сапалы акустикалық гитаралардың артқы және бүйір бөліктерін жасау үшін тон ағашы ретінде қолданылады. Сол сияқты, C. abyssinica, C. millenii және C. platythyrsa ағаштарының резонанстық қасиеттеріне байланысты барабандар жасауға қолданылады.

Темекі шегу

Кордия жапырақтарын кептіріп, марихуанаға қосып темекілеуге болады.