Кіріспе

Бастапқы өндірушінің тарату арнасынан тыс тауар саудасы – сұр нарық немесе қара нарық (кейде ұқсас термин "параллельді нарық"пен шатастырылады) – бастапқы өндіруші немесе тауар таңбасының иесі бекітпеген тарату арналары арқылы тауар саудасы. Сұр нарықтағы өнімдер (сұр тауарлар) – уәкілетті өндірушінің арнасынан тыс саудаланатын өнімдер.

Этимология

Компьютерлер, телекоммуникация және технологиялық жабдықтарды өндірушілер осы өнімдерді көбінесе дистрибьюторлар арқылы сатады. Көптеген дистрибьюторлық келісімдер дистрибьютордың өнімдерді қатаң түрде соңғы пайдаланушыларға қайта сатуын талап етеді. Дегенмен, кейбір дистрибьюторлар өнімдерді басқа сатушыларға қайта сатуды таңдайды. 1980-жылдардың соңында өндірушілер қайта сатылған өнімдерді "сұр нарық" деп атады. "Сұр нарықтағы" өнімдерді сатудың заңдылығы бірнеше факторға байланысты. АҚШ және ЕО соттары "сұр нарық" пен ресми өнімдер арасындағы физикалық және физикалық емес айырмашылықтарды қарастыра отырып, бірқатар бағалаулар жасайды, материалдық айырмашылықтар бар-жоғын анықтайды. Өнімдердің заңдылығы көбінесе осы тексеруге байланысты болады. 2016 жылдың қарашасында Англия және Уэльс апелляциялық соты R v C және басқалар ісі бойынша шешімді растады, соған сәйкес, Ұлыбритания тауар таңбалары заңының 1994 жылғы 92-бабы бойынша "сұр тауарларды" сату қылмыстық санкциялармен жазаланады, ең жоғары жазасы 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру болуы мүмкін. Бұл істе сатылған тауарлар, шын мәнінде, жалған екенін және тауар таңбаларын бұзғанын атап өткен жөн. Кез келген өнімді сатып алу және қайта сату, әдетте қылмыс болып есептелмейді және көптеген саудагерлер қайта сату құқығына сенеді, осы арқылы сауда жасайды.

Сипаттама

Сұр нарықтағы тауарлар – тауар өндірушімен байланысы жоқ тұлғалар арқылы, ресми тарату арналарынан тыс сатылатын тауарлар. Бұл параллель импорт түрі көбінесе бір елдегі баға екінші елдегіден едәуір жоғары болғанда кездеседі. Мұндай жағдай жиі электрондық құралдар, мысалы, фотоаппараттар үшін орын алады. Кәсіпкерлер өнімді, көбінесе бөлшек саудадан, кейде көтерме бағамен қолжетімді жерден сатып алып, оны қажетті нарыққа импорттайды. Олар оны пайда табуға жететін, бірақ қалыпты нарық бағасынан төмен бағамен сатады. Халықаралық еркін сауданы ынталандыру шаралары, тарифтерді төмендету және ұлттық стандарттарды үйлестіру, өндірушілер бағадағы үлкен айырмашылықты сақтауға тырысқанда мұндай арбитражға мүмкіндік береді. Сұр нарықтың ерекшелігіне байланысты, осындай сатудың нақты көлемін анықтау қиын немесе мүмкін емес. Сұр нарықтағы тауарлар көбінесе жаңа болады, бірақ кейбіреулері қолданылған болуы мүмкін. Қолданылған тауарлар нарығын кейде «жасыл нарық» деп атайды. Сұр нарықтың екі негізгі түрі бар: белгілі бір елде қол жетімсіз немесе қымбат болатын импортталған өндірілген тауарлар және ресми нарықтарда сатылмаған, шығарылмаған бағалы қағаздар. Кейде «қара нарық» термині тауар фьючерстерінің, әсіресе 2008 жылы шикі мұнайдың құпия, реттелмеген саудасын сипаттау үшін қолданылады. Бұл мұнай өндірушілер үшін тікелей көздемеген немесе рұқсат етпеген үшінші «сұр нарық» болып саналады. Заңмен шектеулі немесе тыйым салынған тауарларды, мысалы, рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерді немесе қару-жарақтарды импорттау, керісінше, «қара нарық» болып есептеледі, сондай-ақ импорттық баж салығын төлеуден қашу үшін тауарды елге контрабандалық жолмен әкелу де соған жатады. Бұған ұқсас түсінік – «бутлегерлік», яғни аса қатаң реттелетін тауарларды, әсіресе алкогольдік сусындарды заңсыз әкелу немесе тасымалдау. «Бутлегерлік» термині жиі жалған немесе авторлық құқықты бұзушы тауарларды өндіруге немесе таратуға қолданылады (соның ішінде «қара нарық»). Видео ойын консольдары мен ойындарына сұр нарықтар дамиды, олардың сұранысы уақытша ұсыныстан асып түседі, бұл жергілікті уәкілетті жеткізушілердің қорындағы тауардың таусылуына әкеледі. Бұл әсіресе мерекелік маусымда орын алады. Қуыршақтар, магниттер және контрацепция сияқты басқа да танымал тауарларға да әсер етуі мүмкін. Мұндай жағдайда сұр нарықтағы баға өндіруші ұсынған бөлшек сауда бағасынан едәуір жоғары болуы мүмкін, ал адал емес сатушылар қайта сату кезінде бағаны көтеру үшін тауарды көп көлемде сатып алады, бұл практика «скальпинг» деп аталады. eBay сияқты онлайн аукциондық платформалар видео ойындардың сұр нарығының қалыптасуына ықпал етті.

Аркадалық ойындар

Кейбір басқаша бірдей аркада ойындары әртүрлі атаулармен сатылады, мысалы Carrier Air Wing / U. S. Navy, Mega Man/Rockman және Police 911/Police 24/7. Кейбір аркада ойындары алғаш рет қосылғанда, ескерту хабары көрсетіледі, мысалы, "[Бұл ойын тек (ел/аймақ) сату және пайдалану үшін арналған]" және көбінесе, мұндай хабар машина тартымды режимде болған кезде кейде көрсетіледі. Осы аймақтық атаулардың вариацияларының бір себебі – тауар таңбалары мәселесі. Компания басқа елде тауар таңбасына құқықтарды иеленбеуі мүмкін, онда бұл тауар таңбасына мүлдем басқа ұйым ие болуы мүмкін. Сондықтан басқа атау қолданылуы керек. Бұл аймақтық атаулардың өзгеруі жапондық нұсқаларын қоса алғанда, пираттық аркада ойындарының сатылуын болдырмау үшін де қолданылуы мүмкін.

Автомобильдер

Автомобиль өндірушілер әлемдік нарықты аумақ және баға бойынша сегменттеу арқылы сұр импорт көліктеріне сұраныс тудырады. Кейбір сұр импорттық көліктер тиімді болғанымен, көбінесе сатып алушылар олардың жергілікті регламенттерге сәйкес келмейтінін немесе жаңа автосауда желісі арқылы сатылатын үлгілерден өзгеше болғандықтан, қосалқы бөлшектер мен қызмет көрсетуде қиындықтар туындайтынын анықтайды. Сонымен қатар, қашықтықтан сатып алынған көліктің қызмет көрсету тарихын және техникалық жағдайын тексеру мәселелі болуы мүмкін. Көптеген қолданылған автомобильдер Сингапур немесе Жапониядан әкелінеді және Ұлыбритания, Ресей және Жаңа Зеландия сияқты әлемнің басқа елдерінде сатылады. Жапония мен Сингапурда ескі көліктерге қатысты қатаң заңдар бар. Жапондық Shaken жолға жарамдылық тексеру жүйесі жыл сайын қауіпсіздік үшін қажет емес, бірақ автомобильдің толық жүйелерін ауыстыруды талап етеді, бұл ескі көліктерді құнсыздандырып, ішкі нарықта жаңа көліктерді насихаттауға бағытталған. Бұл жақсы жағдайдағы көліктерді, тіпті тасымалдау шығындарын ескергенде де, қолжетімді бағамен ұсынады. Жапонияда бес жылдан асқан көліктер өте сирек кездеседі. АҚШ-та да жаңа көліктердің арбитражы мәселесі туындап, АҚШ бағасы Қытай сияқты елдерден төмен болған кезде күшейеді. Баға мәселелерінен басқа, сұр нарық тұтынушыларға ресми түрде шығарылмаған модельдерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. 1987 жылға дейін Range Rover, Mercedes-Benz G-Class және Lamborghini Countach сияқты революциялық дизайнға ие көліктер АҚШ-та сұр импорт болды. Сұр нарық осы өндірушілерге АҚШ-та осы автомобильдерге сұраныс бар екенін көрсетті, ал олардың қазіргі АҚШ-тағы ұрпақтары әлі де танымал. Кейін Nissan GT-R-ді Солтүстік Америкада сатуға шешім қабылдады, өйткені көптеген адамдар ескі Skyline көліктерін импорттап жатты. Mercedes-Benz де сұр нарықтың АҚШ тұтынушыларының сұранысы туралы берген сигналдарынан пайда тапты, бірақ Вашингтондағы лоббилеуі 1988 жылы АҚШ-тағы сұр нарықтың іс жүзінде тоқтатылуына әкелді. Ұлыбританияда кейбір жапондық ішкі нарықтық модельдер өнімділігі, жаңалығы немесе мәртебесіне байланысты жоғары бағаға сатылады, себебі жапондықтар Ұлыбритания сияқты сол жақтан жүреді, сондықтан көліктер оң жақтан рульді болады. Танымал түрлеріне жолдан тыс жүретін көліктер, микроавтобустар, Mazda MX-5 / Roadster сияқты қолжетімді спорттық көліктер, Subaru Impreza және Mitsubishi Lancer Evolution сияқты раллиге арналған көліктер, өте кішкентай кей-автомобильдер және Nissan Figaro сияқты жапондық дизайнерлік көліктердің лимиттік сериялары жатады. Жапонияда автомобильдерді жіктеудің қатаң ережелері мен шығарындылар стандарттарының айырмашылығы немесе тұтынушылардың сұранысының жоқтығы салдарынан кейбір халықаралық модельдер немесе аймақтық модельдер Жапонияның ішкі нарығында сатылмайды. Сұр импорттаушылар осы модельдерді Жапонияға импорттауға тырысады, бірақ басқа елдердегіден айырмашылығы, оларға шектеулер қойылмайды. Жапонияға сұр импортталған көліктердің арасында Toyota Tundra, Nissan Navara және Subaru BRAT сияқты пикаптар бар, олар Жапонияда ресми түрде сатылмайды.

Хабар тарату

Телевизия және радио хабарларын таратуда сұр нарықтар негізінен спутниктік радио және спутниктік теледидар жеткізілімімен байланысты. Ең көп таралған түрі – нарықта жұмыс істеуге лицензиясы жоқ провайдердің жабдықтары мен қызметтерін қайта сатумен айналысатын компаниялар. Мысалы, Канадада қол жетімді емес американдық теледидар және радио қызметтерін көруге ниеттенген канадалық тұтынушы Dish Network немесе DirecTV-нің сұр нарықтағы сатушысына жүгінуі мүмкін. АҚШ-та да (әсіресе қыста үйлері бар канадалық азаматтардан) Bell Satellite TV немесе Shaw Direct сияқты канадалық спутниктік қызметтерге сұр нарық бар. VPN қызметтері де IP-адресті басқа аумақтағыдай көрсету арқылы хабар тарату келісімдерімен шектелген бағдарламаларға қол жеткізуді ұсынады. Бұл көбінесе танымал емес ағындық қызметте ілініп қалған телесериалға қол жеткізу үшін қолданылады, оның орнына Netflix сияқты қызмет арқылы оны басқа аумақтағы кітапханасынан оңай қол жеткізеді. Еуропада кейбір спутниктік теледидар қызметтері шифрланады, себебі контент берушілер фильмдерді, спорттық іс-шараларды және АҚШ ойын-сауық бағдарламаларын таратуға тек белгілі бір елдерде ғана рұқсат берген, сондықтан Sky Digital-ге Ұлыбритания және Ирландия тұрғындары ғана жазыла алады. Ұлыбританиялық экспатрианттар көп шоғырланған Испания сияқты басқа еуропалық елдерде Sky сұр нарық арқылы кеңінен қол жетімді. Sky өзінің көру карталарын Ұлыбританиядан немесе Ирландиядан тыс жерлерде пайдалануға тыйым салғанмен және оларды жарамсыз ету технологиясына ие болса да, көптеген адамдар оларды пайдалануды жалғастыруда. Ұлыбританиядан Ирландияға "көруге арналған" Sky карталарын параллельдік импорттау көбінесе ирландиялық Sky клиенттеріне Channel 5 және басқа да арналарды алуға мүмкіндік береді, олар сауда белгілері мен басқа да лицензиялық мәселелерге байланысты Республикада Sky арқылы қол жетімді емес. Керісінше, Ирландия Республикасынан Sky көру карталары, олар ирландиялық жер үсті арналарын көруге мүмкіндік береді, Ұлыбританияға импортталады. Sky-ге жазылған Солтүстік Ирландия тұрғындары RTÉ One және Two және TG4 телеарналарын көре алады, бірақ ITV сияқты көптеген бағдарламаларды ұсынатын TV3 емес, ITV-ден бұрын эфирге шығатын көптеген бағдарламалар бар. Сонымен қатар, Ұлыбританиядағы кейбір пабтар Грекия, Норвегия, Польша немесе араб әлемінен келген спутниктік декодерлік карталарды қолданады, бұл елдерден ағылшын футбол матчтарын тікелей спутниктік теледидар арқылы таратуды қабылдайды. Сонымен қатар, олар шифрланған сигналдарды пираттық түрде шифрлауға мүмкіндік беретін карталарды пайдалана алады. Мұндай карталар әдетте Ұлыбританияда Sky компаниясынан (қоғамдық көрсетуге лицензиялар үшін қосымша ақы алатын) қол жетімді карталардан әлдеқайда арзан. Алайда Sky бұған қатысы барларға қарсы азаматтық және қылмыстық шаралар қолданды. Жақында екі "сері карточка" ісі Еуропалық сотқа жіберілді. Карта берушілер мен Карен Мерфи Еуропалық сотта жеңіске жетті. Сот шешімі бойынша құқық иелері өздерінің контентін тек аумақтық негізде лицензиялауға құқылы емес, өйткені бұл бәсекелестік және тауарлар мен қызметтердің еркін қозғалысы туралы ЕО заңдарын бұзады. Алайда, бұл шешім отандық көрермендерге шетелдік спутниктік қызметтерге жазылуға мүмкіндік берсе, пабтар мазмұнды тарату үшін Премьер-лига сияқты құқық иелерінен рұқсат алуы мүмкін. Себебі, телеарнаның кейбір элементтері, мысалы, бренд авторлық құқыққа ие. Енді бұл мәселені Ұлыбританияның Жоғарғы соты шешіп, оны Ұлыбритания заңына енгізеді. Жоғары соттың осы мәселе бойынша екі үкімі бар. Сот төрешісі Китчин QC Leisure және шетелдік спутниктік жүйелерді жеткізушілердің, егер олар авторлық құқық элементтерін, мысалы футбол матчтарының брендтерін, қоғамдық орында көрсетілуіне жол бермейтін болса, өз бизнестерін жалғастыра алатындығын шешті. Премьер-лига шетелдік спутниктік жүйелер арқылы матчтарды брендтеуді көрсететін лицензия иелерін соттауға болады. Карен Мерфи Еуропалық соттың шешімімен Жоғарғы сотта жеңіске жетті. Сот төрешісі Стэнли Бёрнтонның шешімі бойынша, Мерфи ханымға ең арзан шетелдік спутниктік провайдерді сатып алуға рұқсат етілді. Алайда, судья Китчиннің шешімі Мерфи ханымның өзінің пабында матчтарды шетелдік спутниктік жүйелер арқылы көрсетуіне жол бермейді, өйткені бренд авторлық құқыққа ие. Алайда, қазір клиент Еуропалық Одақ елдерінен шетелдік көру картасын сатып алып, оны аумақтан тыс пайдалануға құқылы.

Ұялы телефондар

1990 жылы ұялы телефондар үшін GSM халықаралық стандартының пайда болуы ұялы телефон индустриясында сұр нарықтың пайда болуына әкелді. Әлемдегі ұялы телефондарға деген сұраныс артаған сайын, параллель нарықтың көлемі де өсті. Бүгінде, саудадағы барлық ұялы телефондардың 30%-дан астамы сұр нарықтан өтеді деп есептеледі, және бұл статистика жалғасуда. Нақты санды анықтау мүмкін емес, бірақ дереккөздер күн сайын 500 000-ға жуық ұялы телефон ресми дистрибуция арналарынан тыс, сауда платформалары арқылы сатылып-сатылатынын көрсетеді. Көптеген кіші елдер мен нарықтар (мысалы, Хорватия) әлі де ұялы телефондардың сұр импортына бейім, себебі осы елде сатылатын ұялы телефон модельдерінің саны өте шектеулі. Ұялы телефонның белсенді сұр нарығын қозғаушы күштерге валюта бағасының өзгеруі, тұтынушылардың сұранысы, өндірушілердің саясаты, нарықтың ерекшеліктері және бағалардың айырмашылығы жатады. Сұр нарықтағы саудагерлердің өнімді ресми түрде сатуға бірнеше ай бұрын нарыққа енгізуі де жиі кездеседі. Бұл iPhone 4-тің шығарылуында айқын байқалды, онда халықаралық сұр нарық саудагерлері үлкен көлемде телефондарды Apple-дің бөлшек бағасына сатып алып, өнімнің қолжетімді емес елдерге жіберді, соның нәтижесінде қайта сату бағасына қосымша маржа қосылды. iPhone 14-тің шығарылуы, АҚШ-та SIM-карта ұясынан айырылып, eSIM технологиясына ауысқан, бірақ Канаданы қоса алғанда, басқа елдерде сақталған, дәстүрлі SIM-карта ұясы бар нұсқаға сұр нарық құруға себеп болды.

Компьютерлік ойындар

Кейбір ойындарды Valve-тің Steam сияқты онлайн контент тарату жүйелерінен сатып алу үшін тек тіркелген аккаунтыңызбен байланыстырылатын жарамды CD кілтін енгізу қажет. 2007 жылы The Orange Box шыққаннан кейін Valve, тұтынушының аймағынан тыс жерде сатып алынған CD кілттері бар аккаунттарды аймақтық лицензиялаудың сақталуын қамтамасыз ету үшін деактивациялады. Бұл Солтүстік Америкадағы клиенттердің наразылығын тудырды, олар Steam қолданушылық лицензиялық шартын бұзып, The Orange Box-ты арзан бағадағы сауда орындарынан сатып алған. Аймақтық шектеулерге байланысты, бейне ойын консольдары мен оларға арналған ойындар көбінесе «сұр нарықта» сатылады және кейбір ойыншылар үшін модтауға балама болып табылады. Мұның себептері консольдің кейбір нарықтарда толыққанды жұмыс істемеуінен бастап, ойынды қалаушы тұтынушының нарығында ойынның шығарылмауына дейін жетеді. PC кодтарын жою – бұл қорапталған PC өнімдерін көп көлемде, төмен бағамен сатып алу процесі. Кейін қолмен қорап ашылып, ішіндегі белсендіру коды алынып, дерекқорға енгізіледі. Белсендіру коды онлайн жүктеу кілті ретінде сатылады, ал физикалық өнім жойылады немесе қосымша сақтау құралы ретінде сатылады.

Электроника

Электрондық техникада сұр нарық бар, онда бөлшек саудагерлер тауарды бағасы арзан немесе аймақтық ерекшеліктері тұтынушыларға тиімді аймақтардан импорттайды, содан кейін тауарды өндірушінің сату бағасы жоғары аймақтарда сатады. Онлайн саудагерлер әртүрлі елдердегі баға айырмашылықтарын пайдаланып, өнім төмен бағамен сатылатын аймақтардан сұр нарық арқылы импорттап, аймақтық сатып алушыларға шектеулерсіз қайта сата алады. Taobao және eBay сияқты веб-сайттар клиенттерге шетелдік аймақтар үшін жасалған, әртүрлі мүмкіндіктері бар немесе арзан бағамен өнімдерді параллель импорт арқылы сатып алуға мүмкіндік береді. Фотоаппаратура және басқа да электрондық тауарлардың сұр нарығы Сингапур сияқты салықтары жоғары мемлекеттерде гүлденуде, дилерлер салықтары төмен мемлекеттерден тікелей импорттап, төмен бағамен сатады, бұл өнімдердің өндірушілері мойындаған жергілікті дистрибьюторларға қарсы бәсекелестік тудырады. "Сұр жиынтықтар", деп аталатын бұл тауарлар көбінесе өндірушінің сүйікті сатушысынан сатып алынған өнімдермен салыстырылады. Параллель импортталған линзалар немесе сыртқы жарықтандырғыштар көбінесе ұсынылатын кепілдікпен ғана ерекшеленеді, ал сұр жиынтықтар басқа мемлекет үшін жасалғандықтан, фотоаппаратура өндірушілері халықаралық кепілдіктің орнына жергілікті кепілдік ұсынады, бұл сұр жиынтықты өндірушіге кепілдік талаптары бойынша жарамсыз етеді. Жергілікті кепілдіктердің ерекшелігіне байланысты, сұр жиынтықтарды импорттаушылар әдетте өндірушілердің қызмет көрсетуден бас тартуын өтеу үшін өз кепілдік жүйелерін ұсынады. Сұр жиынтықтар ресми импорттан ешқандай айырмашылығы жоқ. Олар сыртқы түрі мен жұмыс істеуі жағынан бірдей. 60-шы және 70-ші жылдардағы камера сатудың алғашқы кезеңдерінде, линзалар янтарь жабынымен жасалған кезде, жапондық жабдықтарды арзан бағамен алуға болатын жерлер Гонконг пен Сингапур болды, олар арқылы тауарлар ресми импорттаушылардың көбінесе жоғары бағасын айналып өтіп, еуропалық дүкендерге жеткізілді. Әлемдік нарықтағы бағалар мен Интернет бұл құбылыстың көп бөлігін жойды. Canon өздерінің DSLR камераларын АҚШ-та "Rebel" деп, ал басқа елдерде "EOS xx0/xx00" деп атайды, бұл бәсекеге қабілетті бағамен АҚШ-тағы тауарлардың Еуропаға жетуіне кедергі келтіру мақсатында жасалған, себебі Еуропада сату баяу, бірақ пайдасы жоғары.

Жиі ұшуға арналған шақырымдар

Көп ұшатын жолаушылардың миляларын сату немесе айырбастау ірі әуе компанияларының барлығында дерлік тыйым салынған, бірақ белгілі бір жиі ұшатын жолаушылар бағдарламалары үшін рұқсат етілген делдалдық жүйе бар. Рұқсатсыз миля алмасу – олардың көптеген түрлері бар – сұр нарықтың маңызды мысалдарының бірі болып табылады.

Сәбилер сүт тұнбасы

2008 жылғы қытайлық сүт дауынан кейін Қытайдағы ата-аналар жергілікті өндірілген балаларға арналған сүт қоспасына деген сенімін жоғалтып, еуропалық, жапондық және американдық сүт қоспасына сұраныс артты. Бұл елдерден сүт қоспасын импорттау шектеулеріне байланысты ата-аналар шетелдік брендтерге жоғары баға төлеуге дайын болды, нәтижесінде «сүт ұнтағын тасымалдаушылар» пайда болды. Олар Гонконгтағы дүкендерден билет бағасымен сүт қоспасын сатып алып, консервілерді Шэньчжэньге алып өтеді, содан кейін Гонконгқа қайтып, осы процесті қайталайды. Осы тасымалдаушылардың әрекеті Гонконгта балаларға арналған сүт қоспасының тапшылығына әкелді, бұл үкіметті бір сапарға бір адамға екі қаптама экспорттауға шектеу қоюға мәжбүр етті. Содан кейін қытайлықтар Австралияға бұрылды, ол да тапшылыққа ұшырады. Сүт қоспасын өндірушілер Ұлыбританиядағы сауда орындарынан сатып алушыларды екі қаптамамен шектеуді сұрады, себебі сүт қоспасы Қытайға қайта сату үшін сатып алынып жатқанына куәліктер болды.

Дәрілік заттар

Рецепт бойынша берілетін кейбір дәрі-дәрмектер, әсіресе танымал және брендтік препараттар, тасымалдау құнымен салыстырғанда өте жоғары бағаға ие болуы мүмкін. Сонымен қатар, фармацевтикалық бағалар елдер арасында айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, әсіресе бағаларды мемлекеттік реттеудің нәтижесінде. Осының салдарынан, фармацевтикалық заттардың «сұр» нарығы дамиды, әсіресе Еуропа мен АҚШ-Канада шекарасында, онда канадалықтар АҚШ-та өндірілген дәрі-дәрмектерді американдықтарға қарағанда әлдеқайда арзанға алады.

Бағалы қағаздар

АҚШ-тың қор биржаларында немесе OTC нарықтарында тізімделмеген, саудаланбаған немесе бағасы белгіленбеген ашық компанияның бағалы қағаздары кейде «көлеңкелі нарық» арқылы сатып алынып немесе сатылады. «Көлеңкелі нарықтағы» бағалы қағаздарға баға белгілейтін делдалдар жоқ. Осы бағалы қағаздар биржада немесе дилерлік баға белгілеу жүйесінде саудаланбайтындықтан, инвесторлардың ұсыныстары мен сұраныстары бір орталықта жиналмайды, нәтижесінде нарықтың ашықтығы төмендеп, тапсырыстарды тиімді орындау қиынға түседі. Үндістанда бастапқы публикті ұсынылымдарға (IPO) қатысты ресми емес «көлеңкелі нарықтағы» сауда кең таралған. Адамдар IPO тізіміне енбей тұрып, ақшаларын реттелмеген және ресми емес «көлеңкелі нарыққа» салады. Компанияның иелері мен нарық операторлары IPO тізіміне енбей тұрып акцияларды сатып алып сатады. Бұл IPO тізіміне енгенге дейін акция бағасын манипуляциялаудың ең оңай жолы болып табылады.

Оқулық

Колледж деңгейіндегі оқулықтардың сұр нарығы бар, онда баспагерлер оларды дамып келе жатқан елдерде немесе кейде Ұлыбританияда арзан бағамен ұсынады. Мұндай кітаптарда әдетте импорттауға тыйым салынғаны туралы ескерту болады. Алайда, АҚШ Жоғарғы Сотының Quality King v. L'anza (1998) және әсіресе Kirtsaeng v. John Wiley & Sons, Inc. (2013 ж., eBay сатушысы Таиландтан импорттаған оқулықтарға қатысты) қабылдаған шешімдері бірінші сату доктринасы негізінде авторлық құқыққа ие материалдарды импорттауды қорғайды.

Спорттық аяқ киім

StockX – кроссовкалардың ең ірі Grey Market нарықтарының бірі. 2020 жылдың қарашасынан бастап, ол құны шамамен төрт миллиардқа бағаланатын электрондық тауарларға да ашылды. StockX 2019 жылдың қазанынан бері биржаға шығуды жоспарлап келеді. 2022 жылдың қаңтарына дейін олар әлі де оны іске асырмады.

Корпоративтік іс-қимыл

Көгілдір нарыққа ең қарсы келетін тараптар әдетте уәкілетті агенттер немесе импорттаушылар, немесе мақсатты нарықтағы тауардың бөлшек саудагерлері болып табылады. Көбінесе бұл өндірушінің ұлттық еншілес компаниясы немесе байланысты компания болады. Пайда мен беделге келтірілген зиянға жауап ретінде өндірушілер мен олардың ресми дистрибьюторлар желісі көбінесе көгілдір нарықты шектеуге тырысады. Мұндай әрекеттер бәсекелестік заңдарын бұзуы мүмкін, әсіресе Еуропалық Одақта. Өндірушілер немесе олардың лицензиарлары көбінесе сауда белгілерін немесе басқа да зияткерлік меншік заңдарын көгілдір нарыққа қарсы қолдануға тырысады. Мұндай құқықтарды көгілдір импортты импорттауға, сатуға және/немесе жарнамалауға қарсы жүзеге асыруға болады. 2002 жылы Levi Strauss 4 жылдық сот ісінен кейін Ұлыбританиядағы Tesco супермаркетіне көгілдір нарықтағы джинс сатуға кедергі келтірді. Дегенмен, мұндай құқықтар шектелуі мүмкін. Мұндай шектеулерге мысал ретінде АҚШ-тағы «бірінші сату доктринасы» және Еуропалық Одақтағы «құқықтардың тозуы» доктринасын келтіруге болады. Google, eBay немесе басқа да заңды веб-сайттарда көгілдір нарық өнімдері жарнамаланған жағдайда, сауда белгілерін немесе авторлық құқықты бұзатын жарнамаларды алып тастау туралы өтініш беруге болады. Бұл заңгерлердің қатысысыз тікелей жасалуы мүмкін. Мысалы, eBay осындай өнімдердің тізімдерін тіпті оларды сатып алу және пайдалану заңға қайшы келмейтін елдерде де алып тастайды. Өндірушілер көгілдір нарықтағы тауарлармен сауда жасайтын дистрибьюторлар мен бөлшек саудагерлерге (соның ішінде коммерциялық өнімдер үшін тұтынушыларға) тауар жеткізуден бас тарта алады. Олар сондай-ақ төмен бағалы нарықтардағы ұсынысты шектеуі мүмкін. Өндірушілер көгілдір нарықтан сатып алынған тауардың кепілдігін орындаудан бас тарта алады, себебі көгілдір нарықтан басқа нарықтағы жоғары баға жоғары деңгейдегі қызмет көрсетуді көрсетеді, тіпті өндіруші дистрибьюторларға бағаларын бақыласа да. Сонымен қатар, олар кепілдік қызметін өндірушінің импортталған елдегі еншілес компаниясы арқылы ғана ұсына алады, ал көгілдір нарықтағы тауарларды дистрибьютор немесе бөлшек саудагер сататын үшінші елден емес. Бұл реакция көгілдір нарықта, әсіресе электрондық тауарлар саласында айқын көрінеді. Жергілікті заңдар (немесе тұтынушылардың сұранысы) тарату мен таңбалауға қатысты (мысалы, этикеткалардағы тіл, өлшем бірліктері және тағамдық құрамы туралы ақпарат) және белгілі бір тауарлар үшін ұлттық стандарттар сертификаттары қолданылуы мүмкін. Өндірушілер бір тауарға әртүрлі елдерде әртүрлі модель нөмірлерін бере алады, тіпті тауардың функциялары бірдей болса да, осылайша көгілдір импортты анықтай алады. Өндірушілер сондай-ақ көгілдір импортты іздеу үшін жеткізуші кодтарын пайдалана алады. Параллель нарықтағы импортшылар көбінесе өнім берушіні анықтау үшін өнімді қайта кодтайды. АҚШ-тағы соттар қайта кодтауды заңды деп тапты, бірақ өндірушілер мен бренд иелері, егер олар қайта кодтау өнімге елеулі өзгерістер енгізгенін дәлелдей алса, құқықтары болуы мүмкін, егер олар белгілі бір тауар таңбалары бұзылған немесе қайта кодтау өндірушінің сапаны бақылау шараларын жүзеге асыру мүмкіндігін жойған болса. Мысалы, егер қайта кодтау өнімнің логотипін немесе брендін бұзатын болса немесе партия коды алынып тасталса, бұл өндірушіге ақаулы партияларды қайта шақыруға мүмкіндік бермейді. DVD аймақтық кодтарының және басқа медиадағы аймақтық бұғаттаудың ұқсас техникалары ұлттық нарықтар арасындағы тауарлардың ағынын шектеуге арналған технологиялық мүмкіндіктердің мысалы болып табылады, бұл көгілдір нарыққа қарсы тиімді күрес жүргізеді. Бұл киностудиялар мен басқа контент жасаушыларға бір нарықтағы өнім үшін басқа нарыққа қарағанда көбірек ақы алуға немесе белгілі бір уақытқа өнімді кейбір нарықтардан шығаруға мүмкіндік береді.

Қасиетті

Canon U.S.A. Inc. компаниясы бірқатар бөлшек саудагерлерге қарсы 2015 жылғы 25 қазанда Нью-Йорк штатының шығыс округінің сотында (№ 2:15 cv 6019 және № 2:15 cv 6015) бастаған сот ісі ең ертерек 2016 жылы қарастырылады, бірақ ол тауар таңбасын бұзуға байланысты. Арыз беруші, жауапкер саудагерлер Canon цифрлық SLR камераларына жалған сериялық нөмірлер таңғанын, сондай-ақ Canon емес, төмен сапалы кепілдіктері бар жиынтықтарды, АҚШ сертификаттау талаптарына сәйкес келмейтін жалған батареялар мен зарядтағыштарды сатқанын алға тартады. Canon U.S.A. Inc. сонымен қатар, «бұл сот процесі барысында CUSA-ның зияткерлік меншік құқықтарының және басқа да құқықтарының одан әрі бұзылулары анықталған жағдайда» залапты өтеуді талап ету құқығын өзінде сақтайды.

"Сұр нарық және жалған өнімдерді жою" альянсы

Сей рынок және жалған өнімдерді жою альянсы (AGMA) – Калифорния штатында орналасқан, ақпараттық технология (IT) компанияларының коммерциялық емес ұйымы. Ол жалған өнімдерге қарсы күрестің алдын алу, цифрлық зия кешендік қорғау, қызметтерді және кепілдікті заңсыз пайдалану, сондай-ақ сұр нарық туралы білім беру және хабардар ету мақсатында жұмыс істейді.

Қолдау

Тұтынушыларды қорғау ұйымдары тұтынушыларға қатысты кемсітушілік – бірдей тауарға тұру орнына байланысты жоғары баға қою – корпорациялардың халыққа қатысты әділетсіз және монополиялық әрекеті екенін айтады. Бұл үкіметтерді азаматтарының басқа нарықтардан арзан бағамен тауар сатып алуына тосқауыл қою үшін заң қабылдауға мәжбүр етеді, және бұл азаматтардың мүддесіне қайшы екені анық, сондықтан демократиялық елдердің көптеген үкіметтері DVD аймақтық кодтау сияқты бәсекеге қарсы технологияларды қорғаудан бас тартты. Сәйкесінше, сұр нарық көптеген идеологиялық бағыттардың қолдауын тапты. Сыныптық теңсіздікке қарсы анархистер жеке меншік жалпы қоғамның көп бөлігін қанауға алып келеді деп санайды, сондықтан олар сұр нарыққа қарсы аргументтердің негізін құрайтын интеллектуалдық меншік идеясының өзіне де қарсы. Корпоративтік қаржы жүйесінің жақтаушылары да келіседі, интеллектуалдық меншік құқығын сақтау "шығармашылық еңбектің төмендеуіне" әкелуі мүмкін екенін мәлімдейді. АҚШ-та сұр нарық үнемі сот процестерінің және шағымдардың себебі болып келеді. Патенттік және авторлық құқық салаларында да осы мәселе туындайды, атап айтқанда, шетелде заңды түрде сатылған тауар қайта сату мақсатында АҚШ-тың интеллектуалдық меншік заңдарымен қорғалатын болады ма, жоқ па деген сұрақ. Авторлық құқыққа ие тауарды сатып алғанда, сатып алушы оны 17 U.S.C. §109(c) тармағында баяндалған бірінші сату қағидасы бойынша қайта сата алады. Сол сияқты, патенттелген тауар патенттік шектеулердің аяқталуы доктринасы бойынша қайта сатылуы мүмкін. 2013 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Kirtsaeng v. John Wiley & Sons, Inc. ісін қарап, сұр нарықтың заңдылығын кеңінен талқылады, онда авторлық құқыққа ие тауарды шетелге сату бірінші сату доктринасын қолданысқа енгізеді деп шешім шығарды. Бұл шешім патенттелген тауарларға да қатысты деп түсініледі.