Кіріспе

Транзакция – күйдің өзгеруі. Ақпарат беру транзакциясы – мазмұны, меншігі, орналасуы, форматы сияқты өзгерістердің бірі жүзеге асатын транзакция. Ақпарат беру транзакциясы әдетте қолжетімділік кезеңі, ақпарат беру кезеңі және ажырасу кезеңі деп аталатын үш тікелей кезеңнен тұрады. Осы тікелей кезеңдердің мысалдары – ақпаратты көшіру және тасымалдау. Транзакция орын алғанда, осы транзакциямен байланысты қарастырылатын шығындар да болады. Ақпаратты беру кезіндегі кейбір транзакциялық шығындарға уақыт және қаражат (ақша) жатады.

Ақпарат беру операцияларының тарихы

Көптеген әлеуметтік жүйелер мен құрылғылар ақпарат алмасу операцияларына үлес қосты; адамдар пошта жүйесі арқылы хат жазудан бастап, ақпараттық технологияларды пайдаланып электрондық поштаға дейін. Ақпарат алмасу технологиясының дамуының екі негізгі мысалы – ақпаратты көшіру және тарату.

Көшірудің тарихы

Көшіру – бастапқы ақпараттың орналасуын немесе форматын өзгертіп, ақпаратты дубликациялау процесі. Көшіру арқылы ақпаратты беру амалдары ғасырлар бойы жүзеге асып келеді және осы ақпараттың көшірмелерін жасауға кеткен уақытты қысқарту үшін технологияда көптеген жетістіктерге қол жеткізілді. Көшіру өнері адамдардың қолмен көшірме жазуымен басталды, содан кейін баспа машинасы, және АКТ (ақпараттық-коммуникациялық технологиялар) арқылы цифрлық көшіруге дейін жетті. Бұл дамулар бастапқы ақпараттың көшірмелерін тарату арқылы ақпаратты жылдам алмасуға мүмкіндік берді, яғни орналасуы немесе форматы өзгертілген көшірмелерді басқаларға жеткізуге әкелді.

Көлік қозғалысының тарихы

Тасымалдау – бастапқы ақпараттың орналасуы немесе меншік иесінің өзгеруімен байланысты ақпараттың қозғалысы. Ақпаратты тасымалдау арқылы беру амалдары замана-замана жалғасып келеді және ақпараттың меншік иесі немесе орналасқан жерін өзгертуге кететін уақытты қысқарту үшін әлеуметтік және технологиялық жетістіктер болды. Ақпаратты тасымалдау адамдардың жаяу жүріп хат жіберуімен, содан кейін атпен, мемлекеттік және халықаралық пошта арқылы, әрі қарай технологиялық желілерге дейін дамыды. Осы дамулар ақпаратты ақпарат беру амалдары арқылы одан да алысқа және жылдам жеткізуге мүмкіндік берді.

Транзакциялық шығындар

Әрбір мәміле жасалғанда, ескерілуі тиіс шығындар болады. Ақпарат беру мәмілелерінде уақыт және құралдар (ақша) шығындары қарастырылуы керек. Бұл екі шығын бір-бірімен байланысты, оның үстіне біреуін азайту үшін екіншісін арттыру қажет. Мысалы, 1-адам хатты пошта арқылы жіберсе, 2-адам хатты электрондық пошта арқылы жібереді. 1-адам хат жіберу үшін қағаз, жазу құралдары, конверттер, маркалар және т.б. сатып алуға мәжбүр, ал 2-адам электрондық хат жіберу үшін электр энергиясы, интернет, компьютерлік техника және т.б. сатып алуы керек. 1-адамның транзакциялық шығындары құралдар тұрғысынан 2-адамға қарағанда төмендей түскендей көрінеді; алайда, егер сіз екі ақпарат беру мәмілесін уақыт бойынша қарасаңыз, жағдай өзгеше. 1-адам хат жіберуге аз шығын жұмсаса да, хаттың жетіп баруына 3 күннен астам уақыт кетеді, ал 2-адам электрондық пошта арқылы бірнеше минуттың ішінде жібереді, бірақ олар құралдарға қатысты жоғары шығынға ұшырайды. Сондықтан ақпарат беру мәмілесінің уақытын қысқарту үшін құралдардың құны артуы керек, керісінше – уақытты қысқарту үшін құралдардың құны төмендеуі керек.

Телекоммуникация

Телекоммуникация саласында ақпараттық алмасу транзакциясы – бұл ақпараттың бастапқы пайдаланушыдан түпкі пайдаланушыға жеткізілуіне себеп болатын пайдаланушы және телекоммуникациялық жүйенің үйлестірілген әрекеттерінің тізбегі.