Кіріспе

Қайталанатын төлем бизнес-моделі

Жазылымдық бизнес-модель – бұл тұтынушыға өнімге немесе қызметке қол жеткізу үшін белгілі бір уақыт аралығында қайталанатын төлем жасауды талап ететін бизнес-модель. Бұл модельді алғаш 17 ғасырда кітаптар мен мерзімді басылымдарды шығарушылар енгізген, ал қазір көптеген компаниялар, веб-сайттар және тіпті фармацевтикалық компаниялар үкіметтермен серіктестікте оны пайдаланады.

Жазылулар

Өнімдерді жеке-жеке сатудың орнына, жазылым қызметі өнімге немесе қызметке белгілі бір мерзімде (күнделікті, апта сайын, екі апта сайын, ай сайын, жарты жылдық, жылдық/жылдық немесе маусымдық) қол жеткізуді немесе пайдалануды ұсынады. Мысалы, опера театрлары сияқты өнер көрсетуге бағытталған ұйымдар белгілі бір маусымға жоспарланған спектакльдердің (мысалы, бесеуден он бесеуге дейін) барлық көрсетіліміне билеттер ұсынады. Осылайша, бір рет сатылған өнім қайта-қайта сатылып, брендке деген адалдықты арттырады. «Фримиум» модельден басқа, жазылымдық баға белгілеудің басқа да түрлері таралып келеді. Мысалы, «қабатты» баға белгілеу моделі жиі «Қызмет ретінде бағдарламалық жасақтама» (SaaS) платформаларында қолданылады, мұнда клиенттерге жазылым деңгейіне қарай әртүрлі қол жеткізу деңгейлері мен мүмкіндіктер ұсынылады. Бұл модель қызметтерді клиенттердің қажеттіліктеріне сәйкес бейімдеу үшін өте тиімді. Тағы бір тәсіл – пайдалануға негіделген баға белгілеу моделі, ол клиенттің қызметті немесе өнімді пайдалану мөлшеріне қарай төлемді есептейді. Бұл модель, әсіресе клиенттердің пайдалану жиілігі әртүрлі болатын қызметтерде кеңінен қолданылуда.

Баспа ісі

Баспада, жазылу моделі әдетте Paywall, Paysite немесе басқа да "ақылы қолжетімділік" жүйесін қамтиды (ашық қолжетімділікке қарама-қарсы). Цифрлық жарнамадан түсетін кірістер азайып бара жатқандықтан, көбірек баспагерлер ақылы жазылу моделін жақсы көреді, оны салыстырмалы түрде тұрақты табыс көзі деп санайды.

Академиялық журналдар

Академиялық баспа саласындағы жазылымдық бизнес-модель – белгілі бір журналдың мақалалары немесе конференция материалдары тек жазылғандарға ғана қолжетімді дегенді білдіреді. Жазылымдар көбінесе университеттерге, жоғары білім беру мекемелеріне және ғылыми-зерттеу институттарына сатылады, алайда кейбір академиялық баспалар жеке жазылымдарды немесе жеке мақалаларға қолжеткізу құқығын да сатады. Газеттер сияқты басқа да бұқаралық ақпарат құралдарынан өзгеше, академиялық баспаларға төленген жазылым ақысы көбінесе мазмұн жасауға жұмсалмайды: ғылыми мақалалар ғалымдар тарапынан жазылады және басқа ғалымдар оларды өз қызметтік міндеттерінің аясында қарап шығады. Баспагер мақала авторларына және рецензенттерге ешқандай төлем жасамайды. Осы себепті жазылымдық модельді ашық қолжетімділік қозғалысының жақтастары тиімсіз деп санайды. Жазылымдық модельді қолданатын академиялық басылымдар ашық қолжетімділік басылымдарына қарама-қарсы "жабық қолжетімділік" деп аталады.

Сатушылар

Кәсіпорындар пайда көреді, өйткені оларға абоненттік келісімнің мерзімі бойы абоненттерден болжамды және тұрақты кіріс ағыны қамтамасыз етіледі. Бұл жаңа кәсіпкерлік тәуекелін және белгісіздікті ғана емес, сонымен қатар алдын ала төлемді де қамтамасыз етеді (мысалы, журналдар мен концерттік билеттер), ал клиенттерге қызметті пайдалануға деген қызығушылықтары артып, ағымдағы келісім мерзімі біткенге дейін келесі кезеңге жаңа келісімге қол қоюға бейімділік туады. Мысалы, біріктірілген бағдарламалық құралдарда жазылым бағасының құрылымы сондай етіп жасалған, оның қайталанатын жазылымдардан түсетін кіріс ағыны, қарапайым бір реттік сатып алулардан түсетін кірістен әлдеқайда маңызды. Кейбір жазылым схемалары (журналдар сияқты) абоненттерге нақты бір нөмірді қабылдауға немесе қабылдамауға мүмкіндік бермей, сатуды арттырады. Бұл клиенттерді тарту шығындарын азайтады және жекелендірілген маркетинг немесе деректер базалық маркетингтің мүмкіндігін ашады. Дегенмен, жүйе бизнестің жазылымдарды басқару және қадағалау үшін дәл, сенімді және уақтылы әдіспен қамтамасыз етуін қажет етеді. Маркетингтік талдаушының көзқарасынан алғанда, сатушының қазіргі уақытта белсенді мүшелердің санын білуінің қосымша артықшылығы бар, себебі жазылым әдетте шарттық келісімді қамтиды. Бұл «шарттық» орта клиенттермен қарым-қатынасты басқаруды үлкен дәрежеде жеңілдетеді, өйткені талдаушы белсенді клиентті және соңғы уақытта қызметтен бас тартқандарды біледі. Қосымша артықшылықтарына бір реттік бизнес-модельдерге қарағанда орташа клиенттік өмірлік құнының (ACLV) жоғары болуы, клиенттік инерцияның күшті болуы, сатып алудан бас тарту шешіміне өту кезінде тұрақты клиенттік базаның қалыптасуы, сондай-ақ басқа өнімдер мен қызметтерді үстеме сату және кросс-сату мүмкіндігінің артуы жатады. Adobe және Autodesk сияқты кейбір бағдарламалық қамтамасыз ету компаниялары мәңгілік лицензиялау моделінен «қызмет түрінде бағдарламалық қамтамасыз ету» деп аталатын жазылым моделіне көшті. Бұл қадам сату және клиенттік қолдау ұйымдары үшін маңызды салдарларға ие. Уақыт өте келе, ірі мәмілелерді жасау қажеттілігі төмендейді, нәтижесінде сату шығындары азаяды. Алайда, клиенттік қолдау ұйымының мөлшері артады, осылайша төлем жасаған клиенттер қанағаттанады.

Клиенттер

Тұтынушылар өнімді үнемі сатып алатындарына және ақша үнемдей алатындарына сенсе, жазылылымдарды қолайлы деп табады. Клиент өнім немесе қызметті қайта-қайта жеткізуге кеткен уақытын үнемдейді.

Қоршаған орта

Клиенттерге жеткізілген тауарлардың тек бір бөлігі ғана қажет немесе керек болуы мүмкін, бұл тауарларға байланысты қалдыққа және қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін. Өндіріс көлемінің артуы, энергия мен табиғи ресурстардың көп жұмсалуы, содан кейін кәдеге шығару шығындарының өсуіне әкеледі. Абонементтік модельдер кері нәтиже береді. Мысалы, газон шабу қызметіне жазылуды қарастырайық. Бір газон шабу машинасын тиімді пайдалану бірнеше үйдің газондарын шабу кезінде артады; әрбір отбасының жеке газон шабу машинасына ие болуының орнына, қызмет көрсететін машина көп пайдаланылады, сондықтан газон шабу машиналарын өндіруге жұмсалатын ресурстар азаяды, ал газон шабылып тұрады.