Кіріспе

Стефано Франсчини (23 қазан 1796 – 19 шілде 1857) – швейцариялық саясаткер және статистик. Ол 1848 жылы сайланған Швейцария Федералдық Кеңесінің алғашқы мүшелерінің бірі және Швейцарияның алғашқы итальян тілінде сөйлейтін федералды кеңесшісі болды. Франсчини Швейцарияның Либералды-радикалды партиясымен байланысты болды. Қызмет еткен кезеңінде ол Ішкі істер департаментін басқарды. Оның саяси мұрасының маңызды элементтері – 1830 және 1840 жылдардағы Тичинодағы саяси реформалар, 1850 жылы Швейцарияның алғашқы федералдық халық санағы және 1854/1855 жылдары Швейцария Федералдық Технология институтының құрылуы.

Ерте өмір және білім (17961824)

Франсчини Бодио ауылында қарапайым шаруа отбасында дүниеге келді. Он бір жасқа дейін ол көршілес Персинико ауылында дін қызметкері басқаратын қысқы мектепке қатысты. 1808 жылдан 1814 жылға дейін Полежиодағы діни семинарияда оқыды, содан кейін Миландағы дін қызметкерлеріне арналған архиепископ семинариясына білімін жалғастыруға жіберілді. 1819 жылы ол тарих, құқық, саяси экономика және педагогиканы оқу үшін діни сабақтарды тастап, мұғалім болып жұмыс істеп және оқулықтар жазып, оқуын қаржыландырды. Ол сол кезде либералды Карбонерия мүшесі болған Карло Каттанеомен дос болды, ол Франсчиниді Миланның либералды саяси айналымымен, сондай-ақ саяси экономист Мелхиорре Джиояның еңбектерімен таныстырды, бұл Франсчинидің экономикалық статистикаға өмір бойы қызығушылығын оятуға себеп болды. 1823 жылы ол Тереза Массариге үйленді, олармен 1831 жылы қайтыс болғанға дейін екі баласы болды.

Федералды кеңес және қайтыс болуы (18481857)

Франццини 1848 жылғы 16 қарашада жаңадан құрылған Федералды жиналыстың Швейцария Федералды Кеңесінің алғашқы сайлауында ұсынылған бесінші кандидат болды. Ол үшінші турда сайланды, 135 жарамды дауыстан 68-ін алды – бұл қажетті абсолютті көпшіліктен бір дауыс артық және Федералды Кеңестің алғашқы жеті мүшесінің арасындағы ең нашар нәтиже. Сегіз жылдық өкілеттігі барысында Франццини Федералды ішкі істер департаментіне жетекшілік етті. 1848 жылғы Конституция кантондарға 1874 жылдан кейінгі түзетулерге қарағанда әлдеқайда көп тәуелсіздік берді, ал департаменттің міндеттерінің шеңбері кейінірек кеңейтілгенімен салыстырғанда өте тар болды. Оның негізгі міндеті – Федералды канцелярия мен Федералды мұражайды ұйымдастыру болды. Басқа ресми міндеттеріне статистикалық деректерді жинау, діни бостандықтарды және конфессиялар арасындағы бейбітшілікті қадағалау, эпидемиялық аурулар кезінде санитарлық шаралар қабылдау және салмақ пен өлшемдерді стандартизациялау кірді. Франццинидің басшылығымен департаменттің маңызды жетістіктерінің бірі – Федералды политехникалық институтының құрылуы болды. Франццини бастапқыда патриоттық рухтағы ұлттық университетті құруды жоспарлаған, бірақ кантондар арасындағы бәсекелестік оны технологиялық мектеп құруға мәжбүр етті. Цюрихтегі Эйдгеноссе политехникалық мектебі 1855 жылдың күзінде алғашқы лекцияларын өткізді. Франццини 1850 жылы статистикалық білімін жұмысына қолдана алды, ол кезде Ұлттық Кеңестегі орын санын кантон бойынша есептеу қажет болды және оған Швейцарияның алғашқы федералды халық санағын ұйымдастыру тапсырылды. Ол статистикалық деректерді жинау мен бағалаудың маңыздылығына терең сенді – оны «әлеуметтік прогрессивті мемлекеттің» міндеттерінің бірі деп есептеді, бірақ федералды немесе кантондық саясаткерлерді оның маңыздылығына көндіре алмады. Парламент қажетті қаражатты бөлмегендіктен, ол жеке хатшысының көмегімен халық санағының деректерін өзі бағалауға мәжбүр болды. Оның бағалаулары 1851 және 1858 жылдар аралығында бес томдық серияда жарық көрді, оның атауы «Швейцария Конфедерациясының статистикасына үлес» («Beiträge zur Statistik der schweizerischen Eidgenossenschaft») деп аталды. Федералды статистика бюросы 1860 жылы Франццини қайтыс болғаннан кейін және әр он жыл сайын өткізілетін федералды халық санағы туралы заңмен бірге құрылды. Федералды Кеңес әрқашан Федералды жиналыспен сайланатын болғанымен, сол кезде, 1870 жылдардан бері қолданылып келе жатқан, федералды кеңесшілердің Ұлттық Кеңеске өз кантондарында сайлануы керек деген жазбаша ереже болды. Франццини 1851 жылы бұл талапты орындады, бірақ үш жылдан кейін, 1854 жылғы ұлттық сайлауда Тичино либералдарының фракциялары арасындағы бәсекелестікке байланысты орындамады. Ол Шаффхаузен кантонында кешіктірілген сайлауда қатысуға мәжбүр болды, онда ол қажетті дауыс пайызын алуға қол жеткізді. 1854 жылы Федералды жиналыстың Федералды Кеңес сайлауы да қиын болды; Франццини үшінші турға дейін дауыс берудің абсолютті көпшілігін алмады, ал жиналыстың көптеген мүшелері дауыстарын оның Тичинолық досы Джованни Баттиста Пиодаға берді. Ауыр еңбегінің бағаланбауына көңілі толмаған және алдағы ұлттық сайлауда тағы бір саяси ұятқа ұшыраудан қорқып, Франццини 1857 жылы қызметтен кетуді шешті. Ол Тичино кантонының мұражайында жұмыс істеуді жоспарлаған, бірақ 1857 жылғы 19 шілдеде 60 жасында Бернде күтпеген жерден қайтыс болды. Он бір күннен кейін Пиода оның орнына сайланды.