Вратиславице-над-Нисоу: Тарихы мен дамуы

Кіріспе

Вратиславице над Нису (Мафферсдорф) – Чехиядағы Либерец қаласының өздік басқару құқығы бар ауданы. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, онда шамамен 8900 адам тұрады. Ол Либерец пен Яблонец-над-Нису қалалары арасындағы Лужица-Нейсе өзенінің жағасында, Либерец қаласының оңтүстік-шығысынан 3,5 шақырым қашықтықта орналасқан.

Тарих

"Вратиславич" елді мекені, болжам бойынша, 13 ғасырда Ниса өзенінің сол жағалауында богемиялық отарлаушылармен құрылған. Осы жерді алғаш рет жазбаша атаған құжат 1460 жылдарға дейін сақталып қалған, сол кезде тастан салынған шіркеу болған. Ниса өзенінің оң жағалауына 16 ғасырда Силезиядан неміс тілді адамдар қоныстанды (жеке ауыл ретінде), ал ауыл отарлаушылардың туған жерінің атымен Мефферсдорф деп аталды. Бұл екі ауылдың атаулары ғана емес, тіпті басқарулары да (Либерек және Чески Дуб) әртүрлі болды. Отыз жылдық соғыстан кейін, Maffersdorf деп өзгеше айтылатын неміс атауы екі жер үшін де қолданыла бастады. Нисаның оң жағындағы (Либерек жағындағы) Мафферсдорф тұрақты түрде өсіп келеді. 1701 жылы прагалық сәулетші Марко Антонио Канавелли жобалаған жаңа шіркеудің құрылысы аяқталды. 19 ғасырдың екінші жартысында екі ауылға да өнеркәсіптік өркендеу келді. Игнац Гинзкей (және оның ұлы Вилли дамытқан) негіздеген кілем фабрикасы әлемдік деңгейде танымал болды. 1924 жылы Гинзкей Нью-Йорктегі Уолдорф Астория қонақ үйін әлемдегі ең үлкен кілеммен жарақтап берді. 1871 жылы Франц Пьюкерт кейіннен қасапшылар жабдықтарын шығаратын компанияны құрды. Эдуард Стиассни 1896 жылы қалада фарфор өндірісін іске қосты. 1862 жылы көзбұлақ табылғаннан кейін сол жағалаудағы ауыл шипажай ісіне қатысты. 1913 жылы шипажай иесі Рудольф 1866 жылы табылған минералды су көзінің иесі Вебермен бірікті. Кейін, 1918 жылы Мафферсдорфтағы шипажай Лязна Ливердадағы курорттың иесі бәсекелестікті күшейту үшін сатып алынды. 1872 жылы Рейхенбергер Мафферсдорф қаласында мемлекеттік сыра зауытын және суық заттарды өндіретін зауытын құрды, ол сырасымен танымал болды. Либерек (Рейхенберг) богемиялық басқаруына қарасты екі елді мекенде барлығы 4910 адам тұрды. 12 шілдеде Либерек – Яблонец – Танвальд темір жолының бөлігі ретінде жергілікті темір жол тармағы ашылды, нәтижесінде Mattersdorf және Dörfel станциялары салынды. 1901 жылы екі ауыл да бірігіп, нарық қаласы болды (1934 жылы халық саны 6234), ал чех тұрғындары қазіргі Вратиславице атауын қолдана бастады. 1903 жылы қала толық мәртебе алды, ал 1918 жылы аймақ жаңадан құрылған Чехословакия мемлекетінің құрамына кірді. Судет аймағының бір бөлігі ретінде қала Мюнхен келісіміне сәйкес нацистік Германияға басып алынып, қосылды. 1945 жылы Чехословакия үкіметі қаланың негізінен неміс тілді тұрғындарының көп бөлігін Германияға көшірді, бұл одақтастар келісім бойынша этникалық шиеленістің шешімі ретінде қабылданды. 1951 жылы қала 1900 жылдан бері ұсынылып келген трамвай жобасы арқылы Либерек және Яблонецке қосылды. 1970 жылы трамвай жолдарының нашар күйіне байланысты трамвай қызметі уақытша тоқтатылды. Бүгінгі таңда трамвай маршрутын жергілікті Dopravní podnik města Liberce көлік компаниясы басқарады. Вратиславице 1956 жылы қайтадан қала мәртебесін алды, бірақ 1980 жылы Либеректің әкімшілік бөлігіне айналды. 1989 жылдан бері Вратиславице қаласының тәуелсіз мәртебесін қайта жаңартуға бірнеше әрекеттер жасалды.

The settlement of "Wratislawicz" was established, it is thought, in the 13th century by Bohemian colonists on the left bank of the river Nisa. The very first written document mentioning this place comes from the 1460s which by this stage had a stone church. The right bank of the Nisa was settled (as an independent village) during the 16th century by German speaking people from Silesia, and called the village Meffersdorf after the settlers' home village. These two villages possessed not only different names, but even belonged to different governances (Liberec and Český Dub). After the Thirty Years' War the German name, mangled to Maffersdorf, became used for both places the name Wratislawicz faded into obscurity. Maffersdorf on the right bank (Liberec side) of Nisa continued to grow steadily. In 1701, construction of a new parish church was finished, designed by a Prague architect Marco Antonio Canavelli. In the second half of the 19th century industrial activity arrived to both villages. A carpet making factory founded by Ignaz Ginzkey (and developed by his son Willy) achieved world renown. In 1924, Ginzkey equipped the Waldorf Astoria hotel in New York City with the world's largest carpet. In 1871 Franz Peukert established a company that later developed into a familiar name in butcher's equipment. Eduard Stiassny founded porcelain production in the town in 1896. After the discovery of a spring in 1862, the village on the left bank became involved in the spa business. In 1913, the owner of the spa, Rudolf, joined with Weber, the owner of a mineral water source discovered in 1866. Afterwards in 1918, the spa in Maffersdorf was bought by the owner of the resort in Lázně Libverda to promote competition. In 1872, Reichenberger founded a public owned brewery and maltworks in Maffersdorf, which became famous for its beer. The two settlements that belonged to the Bohemian governance of Liberec (Reichenberg) had 4,910 inhabitants between them. A local railway branch line was inaugurated on the 12th of July as a part of the Liberec Jablonec Tanvald railway route, leading to the building of two stations Mattersdorf and Dörfel. In 1901 both villages were merged into one market town (population 6,234 by 1934), and Czech inhabitants started to use currently known name Vratislavice. In 1903 it obtained full status as a town, and 1918 saw the area become part of the newly founded state of Czechoslovakia. As a part of the Sudetenland, the town was occupied and incorporated into Nazi Germany, according to the Munich Agreement, followed in 1945 by the transfer of nearly all of the almost exclusively German speaking inhabitants of the town by the Czechoslovak government to Germany, as agreed upon by the Allies as a definite solution to the existing ethnic strife. In 1951, the town became connected to Liberec and Jablonec by a tram project that had been proposed since 1900. In 1970, services on the tramway had been periodically discontinued due to the poor condition of the tracks. Nowadays, the streetcar route is operated by the local transportation company Dopravní podnik města Liberce. Vratislavice was promoted to the status of town again in 1956, but in 1980 it became an administrative part of Liberec. Since 1989 there have been several attempts to renew the status of an independent town of Vratislavice.

Экономика

Коммунистік партия билігінің Жұмсақ революция кезінде таратылуынан кейін, кейбір компаниялар еркін нарықтық экономикаға өтуді өте қиындықпен кездестірді. Әйгілі Вратислав сыра зауыты настолько тоқырап қалды, 1998 жылы жабылуға мәжбүр болды. Екі жылдық үзілістен кейін компания Hols фирмасымен сатып алынды және Maffersdorfer сырасын жақсы көретін көптеген адамдардың көмегімен 2004 жылдың жазында қайта жұмыс істеуге кірісті, Konrad деген атпен сауда жасады. 2003 жылы Hols сыра зауыты 6 500 000 литр өндірді. 2004 жылдың қазан айында сыра зауытының аумағында жаңа классикалық автомобильдер мұражайы ашылды. Вратиславица тек сусын өнеркәсібінде ғана емес, сыра өндіруші ретінде де танымал. Вратиславица киселка с. р. о., Пардубицедегі UNIPO а. с. компаниясына тиесілі, минералды су (Вратиславица киселка) және басқа да алкогольсіз сусындар шығарады. Бүгінгі күнге дейін сыра зауыты мен кілем фабрикасы Вратиславицадағы ең маңызды өнеркәсіп салалары болып табылады.