Кіріспе

Суық сүт сусыны,
осы сусын.

Мильшейк (кейде жай ғана коктейль деп аталады) – сүт, мұзжұмсақ және хош иістендіргіштер немесе тәттілендіргіштер, мысалы, тұтқырлы қант, карамель соусы, шоколад сиропы немесе жеміс сиропын қалың, тәтті, суық қоспаға араластырып дайындалатын тәтті сусын. Оны сүт емес өнімдерден, соның ішінде бадам сүті, кокос сүті немесе соя сүті сияқты өсімдік сүттерінен жасалған негізді пайдалана отырып та дайындауға болады. Бүтін жемістер, жаңғақтар, тұқымдар, тәттілер немесе печенье сияқты құрғақ ингредиенттерді де қосуға болады. Мильшейктер 20-шы ғасырдың басында АҚШ-та пайда болды және кейінгі екі онжылдықта электрлік блендерлер енгізілгеннен кейін танымалдылығы артты. Олар жастар мәдениетінің ажырамас бөлігіне айналды, себебі мұзжұмсақ дүкендері жастар үшін мәдени тұрғыдан қабылданған кездесу орны болды, ал миллишейктер жастық шақтың тазалығының символына айналды.

Дайындық

Толық қызмет көрсететін мейрамханалар, мұзқаймақ дүкендері, газдалған су автоматтары және кафелер әдетте шайбаны шайба дайындау машинасымен дайындайды. Үйде көбінесе блендер қолданылады. Шайбаны мұздықтың кез келген дәмінен жасауға болады; араластырудан бұрын шоколад сиропы, молт сиропы немесе молтталған сүт ұнтағы сияқты қосымша дәмдеуіштер жиі қосылады. Көптеген жылдам тағам орындары шайбаны жеке ингредиенттерден жасамайды; керісінше, олар сүттен, тәттілендірілген дәмдеуіштен және қоюлатушы заттан тұратын алдын ала дайындалған шайба қоспасын мұздатып, беретін автоматты шайба машиналарын пайдаланады. Бұл жұмсақ мұзқаймақ машиналарына ұқсас, бірақ олар шайбаны ішуге қолайлы консистенцияда сақтайды.

Терминология

Мұздықты және басқа да дәмді сүттерді пайдаланатын сүт шайларының арасындағы айырмашылыққа байланысты терминология аймақтық жағынан әртүрлі болады. Мұздық негізінде жасалған сүт коктейлін оны ажырату үшін "қалың сүт шайы" деп атауға болады. Жаңа Англия мен Канаданың шығыс бөлігінде "фраппе" (/f/r/æ/p/ FRAP) аталымы қолданылады. Род-Айленд тұрғындары кейде сүт коктейльдерін "кабинеттер" деп атайды. Мальтоза қосылған сүт коктейлін кейде "мальт" деп атайды. "Бетон" термині, мысалы, Culver's желісіндегідей, кері бұрылғанда төгілмейтін, тым қалың сүт коктейльдерін сипаттау үшін қолданылады. Кейбір елдерде "сүт коктейлі" деп аталатын өнімге қатысты заңдық талаптар бар, мысалы, сүт майы мен құрғақ сүт қалдықтарының мөлшеріне қатысты талаптар. Осы себепті, мейрамханалар өз өнімдерін көрсету үшін "сүт коктейлі" терминін қолданудан жиі бас тартады, оларды "сүт шайы" емес, жай ғана "шейк" деп атайды. Өз ұқсас өнімдерін "сүт шайы" деп атамайтын жылдам тамақ желілеріне Wendy's (өнімдерін "Frosty" деп атайды), Burger King, Dairy Queen, Del Taco, McDonald's, Shake Shack және Sonic кіреді.

1880-жылдар - 1930-жылдар

"Милкшейк" термині алғаш рет 1885 жылы басылымда қолданылғанда, бұл алкогольді виски ішімдігі еді, оны "жұмыртқа, виски сияқты ингредиенттері бар, тоник ретінде де, қуат беруге де жарамды, берік және пайдалы эгг-ног сияқты сусын" деп сипаттаған. Алайда, 1900 жылға қарай бұл термин "шоколад, клубника немесе ваниль сироптарымен жасалған пайдалы сусындарды" білдірді. "ХХ ғасырдың басында адамдар бұл жаңа өнімді жиі сұрап басталды, көбінесе мұзбен бірге". 1930 жылдары милкшейктер студенттер жиналатын немесе демалатын орын болған "кезеңнің типік сода фонтаны" – бал шоғырында танымал болды. Hamilton Beach 1910 жылы Cyclone Drink Mixer-ді ұсынды, ол сода фонтандарында кеңінен қолданылды. Жоғары орналасқан қозғалтқышы бар Hamilton Beach дизайны бүгінгі күнге дейін ең көп таралған милкшейк машинасы болып табылады. 1922 жылы Стивен Поплавски төменгі моторлы блендерді ойлап тапты, ол кейде милкшейк жасау үшін қолданылады. Блендердің пайда болуымен милкшейктер қазіргі заманғы, көбікті, ауалы және жұмсақ формасын алды. АҚШ-та Walgreens дәріханалар желісі милкшейктерге малталы сүт ұнтағын қосуды танымал етті. Малталы сүт ұнтағы – буланған сүт, малталы арпа және бидай ұны қоспасы – 1897 жылы Уильям Хорлик мүгедектер мен балаларға арналған, оңай сіңірілетін, денсаулықты жақсартатын сусын және нәресте тағамы ретінде ойлап тапқан. Бірақ, дені сау адамдар да дәмдік қасиеттері үшін малталы сүт қосылған сусындарды іше бастады. "Horlick's Malted Milk" деген атпен бұл өнім Walgreen дәріханалар желісінде шоколадты милкшейк құрамында танымал болды, ол өзі "мальти" немесе "малт" деп аталды және ең танымал сода сусындарының біріне айналды. 1930 жылдары, фреонмен салқындатылатын тоңазытқыштардың пайда болуынан кейін милкшейктерді автоматтандыру дамыды, бұл мұзды автоматты түрде жасау және таратудың қауіпсіз және сенімді тәсілін ұсынды. 1936 жылы өнертапқыш Эрл Принс фреонмен суытылатын автоматты мұзды жасау машинасының негізгі принципін пайдаланып, Multimixer-ді жасады – "бір уақытта бес милкшейк шығара алатын, бес шпинделі бар, автоматты түрде жұмыс істейтін және рычагты тартып қағаз стақандарға құятын құрылғы". 1930 жылдардың соңындағы газеттерде "мұздатылған" термині кейде, әсіресе мұздық қосылған милкшейктерді атау үшін қолданылғаны айтылады. 1937 жылы Мэриленд штатындағы Denton Journal газеті былай деп жазды: "Мұздатылған милкшейк үшін сүйікті балмұздағыңыздан бір кесек қосыңыз". 1939 жылы Огайо штатындағы Mansfield News газеті былай деді: "Халық тілінде мұздатылған сусын – мұздық қосылған дәмді сусын. Мысалы, мұздан жасалған кофе – мұзбен салқындатылған және мұздықпен мұздатылған ыстық, дәмді сусын".

1940-1950 жылдар

1950 жылдары сүт шайқау ішуге танымал орындарға Woolworth's "5 & 10" түскі асы, дәмханалар, бургерліктер және дәріханалар кіретін. Бұл орындарда көбінесе жылтыр хром немесе тот баспайтын болаттан жасалған сүт шайқау араластыру машинасы көзге түсетін. Бұл мекемелер Hamilton Beach немесе оған ұқсас араластырғыштарды қолданды, оларда сусындарға ауа қосып, "тегіс, көпіршікті нәтиже" беретін шпиндельдер мен араластырғыштар болды, және оларды кең аузы бар, биік стақандарда ұсынатын. Сода фонтаны қызметкерлерінің өзіндік жаргоны болды, мысалы, "Толығымен жақ" (шоколад балмұздағымен шоколадты сүт шайқау), "Бұрап, қысып, күлдір" (жұмыртқа қосылған шоколадты сүт шайқау), "Сабанға шайқа" (клубника шайқауы) және "Ақ сиыр" (ванильді сүт шайқау). 1950 жылдары Рэй Крок атты сүт шайқау машинасы сатушысы 1930 жылдарғы Multimixer сүт шайқау машинасына өнертапқыш Эрл Принстен эксклюзивті құқықтарды сатып алып, McDonald's мейрамханаларында өндірісті жылдамдату үшін автоматтандырылған сүт шайқау машиналарын пайдаланды. Сүт шайқау Ұлыбритания және Австралия сияқты әлемнің басқа да аймақтарында танымал болды. Австралияда сүт бары кеңінен таралды, ал сүт шайқау әдетте жеңіл көпіршікпен және көбінесе алюминийден немесе тот баспайтын болаттан жасалған ыдыстарда берілетін. Құрамындағы дәстүрлі дәмдерден басқа, Австралияда лимон мен мята дәмді сүт шайқау да танымал болды.

2000 жылдар қазіргі уақыт

2006 жылы АҚШ Ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу қызметі мектептегі тамақтану бағдарламалары үшін азырақ қантты, төмен майлы сүт коктейльдерін жасады. Бұл коктейльдердегі қанттың мөлшері коммерциялық фастфуд коктейльдеріне қарағанда екі есе азырақ, ал майдың құрамы – бар болғаны 10%. Мектептерге коктейль дайындау машинасы немесе жұмсақ мұзқаймақ машинасы қажет. Коктейльдерге талшық және басқа да қоректік заттар қосылған, сондай-ақ лактозаның мөлшері азайтылған, бұл оларды лактозаға төзбейтін адамдарға қолайлы етеді. NPD Group индустриялық зерттеу компаниясының мәліметінше, 2006 жылы АҚШ-та сүт коктейлі, балмұздақ және десерттердің сатылымы 11%-ға өсті. Орландодағы Орталық Флорида университетінің Көп бірліктерді басқару орталығының директоры Кристофер Мюллер: «Сүт коктейлі бізге жазды, жастықты және ләззатты еске түсіреді», – деді және «олар өткен заманға саяхат сияқты» деп қосты. Мюллер сүт коктейльдерінің мейрамханалар үшін «өте табысты» өнім екенін, себебі сусындарда көп мөлшерде ауа бар екенін атап өтті. Technomic нарық зерттеу компаниясы 2006 жылы орташа бағасы 3,38 доллар болатын мейрамхана коктейлінің шамамен 75%-ы табыс екенін мәлімдеді. Sonic Drive In жетекшісі, АҚШ-тың 1950 жылдар стиліндегі кафелер желісі, коктейльдерді «біздің ең көп сатылатын, табыс әкелетін өнімдеріміздің бірі» деп сипаттады. Мақалада кофе дәмі бар коктейльдердің «тәтті де, тұзды тағамдармен үйлесетіндіктен» танымал екені айтылды. Тағы бір тренд – бадам, кокос, соя немесе қымыз сүті сияқты әртүрлі сүт түрлерін пайдалану. Ұлыбритания полициясы 17 мамырда Найджл Фарадж келген кезде Эдинбургтегі McDonald's-тан сүт коктейльдерін сатуды тоқтатуды сұрады. Бұған жауап ретінде Burger King: «Біз бүкіл демалыс күндері сүт коктейльдерін сатамыз. Көңіл көтеріңіздер!» деген твит жариялады. Бірақ, Ұлыбританияның Жарнама стандарты агенттігі Burger King-тің бұл твитін тыйым салды, себебі ол «бұрынғы қоғамға қарсы әрекеттерді қолдады және одан әрі осындай жағдайларға ынталандырды» деп санайды, сондықтан бұл «жауапсыз» жарнама болып танылды. 20 мамырда Ньюкаслға барған Фараджға Five Guys сүт коктейлі лақтырылды. Карл Бенджаминге сол аптада төрт сүт коктейлі тасталды. Сүт коктейлі лақтыру – саяси тұлғаларға қарсы наразылықтың бір түрі, ол жұмыртқа лақтыруға ұқсас.

Танымал мәдениетте

Кейде кино жасаушылар сүт шайларын тазалық, күнәсіздік және бұзылмаған жастық туралы тақырыптардың бейнелі қысқаша түсіндірмесі ретінде қолданады, оларды 'тәттілік пен жақсылықтың' символы ретінде бейнелейді. "All About Eve" фильмінде режиссер Джозеф Л. Манкивичтің Бетт Дэвис кейіпкері өзінің жас көмекшісімен әңгімелесіп тұрған бір ер адамды көріп ренжісе, Дэвис кейіпкері алкогольдік мартини сұрайды, содан кейін "Еваға [жас көмекшіге] сүт шайқау ішуді" ұсынады, осылайша "сүт шайқаудың бойжеткендікпен байланысты болуы арқылы әйелдік күшін көрсетеді". "Aqua Teen Hunger Force" (әртүрлі балама атауларымен де таныс) американдық анимациялық сериалының басты кейіпкерлерінің бірі – Master Shake, ол адам кейпіндегі, нақты өлшемдегі сүт шайқау. "Milkshake Duck" термині 2017 жылы Twitter желісінде пайда болды, ол бастапқыда әлеуметтік желілерде танымал болған, бірақ басқа қолданушылар оның желідегі іс-әрекеттерін қарап, соқтығыс тудыратын мәлімдемелерді немесе жағымсыз өткелді тапқанда беделсізденген адамды білдіреді.