Кіріспе

Британдық математикалық физик Джордж Грин (14 шілде 1793 – 31 мамыр 1841) – британдық математикалық физик, 1828 жылы «Электр және магнетизм теорияларына математикалық талдауды қолдану туралы эссе» атты еңбегін жазды. Бұл эсседе бірнеше маңызды түсініктер енгізілді, соның ішінде қазіргі заманғы Грин теоремасына ұқсас теорема, физикада қазір қолданылатын потенциалдық функциялар идеясы және қазір Грин функциялары деп аталатын түсініктер. Грин электр және магнетизмнің математикалық теориясын жасаған алғашқы адам болды және оның теориясы Джеймс Клерк Максвелл, Уильям Томсон сияқты басқа ғалымдардың жұмысына негіз болды. Оның потенциал теориясы бойынша жұмысы Карл Фридрих Гаусспен паралель жүрді. Гриннің өмірбаяны ерекше, себебі ол негізінен өзіндік білім алған. Бала кезінде 8-9 жасында шамамен бір жылдай ғана мектепке барған.

Ерте өмір

Грин Ноттингемшир графтығындағы Снитон қаласында дүниеге келді және өмірінің көп бөлігін осы қалада өткізді, қазір бұл қала Ноттингем қаласының құрамына кіреді. Оның әкесі, сондай-ақ Джордж есімді, нан пісіруші болған және астық ұнтақтау үшін кірпіштен жел тегершік салып, оның иесі болған.

Ноттингемнің кітапханасы

Грин отызға толғанда Нотингемнің жазылым кітапханасының мүшесі болды. Бұл кітапхана бүгінге дейін сақталып келеді және Гриннің жоғары деңгейдегі математикалық білімінің басты көзі болды. Қарапайым кітапханалардан өзгеше, жазылым кітапханасы шамамен жүз абонентке ғана арналған еді, ал абоненттер тізіміндегі бірінші адам – Ньюкасл герцогы болды. Бұл кітапхана өз абоненттерінің жеке қызығушылықтарына сай арнайы кітаптар мен журналдарға жасалған сұраныстарды қанағаттандыратын.

1828 жылғы очерк

1828 жылы Грин "Электр және магнетизм теорияларына математикалық талдауды қолдану туралы эссе" атты еңбегін жариялады, және осы эссесімен ол бүгінде ең көп танымал. Ол автордың жеке қаржатымен жарияланды, өйткені математикада формальды білімі жоқ өзі сияқты адамның мақаласын белгілі бір журналға ұсынуын артық көруге болатынын ойлады. Грин эссесін жариялағанда, оны 51 адамға жазылым арқылы сатты, олардың көпшілігі оны түсінбеуі мүмкін достары еді. Бай жер иесі және математик сэр Эдвард Бромхед оның бір данасын сатып алып, Гринді математика саласындағы жұмысын жалғастыруға ынталандырды. Бұл ұсыныстың шын екеніне сенбеген Грин екі жыл бойы Бромхедке хабарласпады.

Математик

Гриннің әкесі 1829 жылы қайтыс болған кезде, үлкен Грин жинаған мол байлығы мен жер иелігінің арқасында ақсүйектер қатарына кірген еді. Ол өзінің мүлкін шамамен жарты-жартылай ұлы мен қызына қалдырды. Отыз алты жасқа келген жас Грин бұл байлықты диірменшілік қызметін тастап, математиканы оқуға жұмсау мүмкіндігіне ие болды.

Кембридж

Ноттингемдік кітапхананың мүшелері, Гринмен таныс болғандар, оның міндетті түрде университет білімі алуын бірнеше рет талап етті. Атап айтқанда, кітапхананың ең беделді жазылушыларының бірі – сэр Эдвард Бромхед болды, ол Гринмен көптеген хаттар алмастырды; ол Гриннің Кембриджге баруын қалады. 1832 жылы, он жетіде қырыққа жуып қалған Грин Кембридж университетінің Гонвилл және Каюс колледжіне студент болып қабылданды. Ол грек және латын тілдерін білмеуіне өте алаңдады, бірақ оларды үйрену оның ойлағандай қиын болмады, себебі қажетті деңгейдегі меңгеруі күткендей жоғары емес еді. Математика емтиханында ол бірінші курс математикасы бойынша жүлделі орынды жеңіп алды. 1838 жылы ол бакалавр дәрежесін 4-ші Wrangler (бітіруші сыныптағы ең жоғары балл алған төртінші студент, 2-ші орын алған Джеймс Джозеф Сильвестрден кейін) ретінде аяқтады. 1845 жылы, Гриннің қайтысынан кейін төрт жыл өткен соң, оның еңбегін жас Уильям Томсон (сол кезде 21 жаста), кейіннен лорд Келвин атымен танымал болған, жаңадан ашты және оны болашақ математиктерге таныстырды. Д.М. Каннеллдің «Джордж Грин» кітабында айтылғандай, Уильям Томсон Мерфидің Гриннің 1828 жылғы мақаласына сілтеме жасағанын байқады, бірақ Гриннің 1828 жылғы жұмысын табу қиын болды; ол 1845 жылы Уильям Хопкинстен Гриннің 1828 жылғы жұмысының бірнеше данасын алды. 1871 жылы Н.М. Феррерс Джордж Гриннің «Математикалық еңбектерін» жинақтап, жариялады. Гриннің каналдағы толқындардың қозғалысы туралы жұмысы (қазір Грин заңы деп белгілі) кванттық механиканың WKB жуықтауын болжайды, ал жарық толқындары мен эфирдің қасиеттері туралы зерттеулері қазір Коши-Грин тензоры деп аталады. Грин теоремасы мен функциялары классикалық механикада маңызды құралдар болды және Швингердің 1948 жылғы электродинамика бойынша жұмысы оның 1965 жылғы Нобель сыйлығына (Фейнманмен және Томонағамен бөліскен) әкелді. Грин функциялары кейіннен де супепроводникті талдау үшін пайдалы болды. 1930 жылы Ноттингемге келген Альберт Эйнштейн Гриннің өз заманынан 20 жыл озық болғанын айтты. Грин функцияларын өзінің маңызды жұмыстарында қолданған теориялық физик Джулиан Швингер 1993 жылы «Кванттық өріс теориясының жасылдандырылуы: Джордж және мен» атты құрметті мақала жариялады. Ноттингем университетіндегі Джордж Грин кітапханасы оның құрметіне аталған және университеттің ғылым және техникалық жинағының көп бөлігін қамтиды. Джордж Гриннің электромагнетизмді зерттеу институты, Ноттингем университетінің инженерлік факультетіндегі зерттеу тобы да оның есімімен аталады. 1986 жылы Ноттингемдегі Гринс Милл, Снейтон, қайта жөнделіп, жұмыс істеуге келтірілді. Қазір ол 19 ғасырлық жел диірменінің жұмыс істейтін мысалы және Гринге арналған мұражай мен ғылым орталығы болып табылады. Вестминстер аббаттығында сэр Исаак Ньютон мен лорд Келвиннің қабірлеріне жақын жерде Гринге арналған ескерткіш тас орнатылған. Оның 19 ғасырдағы қолданбалы физикаға қосқан үлесі мен әсері 1993 жылы Мэри Каннеллдің өмірбаянын жариялағанға дейін ұмытылған еді.

Білім көзі

Соңғы тарихи зерттеулер Гриннің математикалық біліміне ең үлкен үлес қосқан тұлға Джон Топлис (1774 – 1857 ж.ж.) екенін көрсетеді. Ол Кембридж университетін математика мамандығы бойынша 11-ші Wrangler атанымымен бітіріп, 1806–1819 жылдары Ноттингем орта мектебінің алғашқы директоры болды және Грин мен оның отбасы тұратын ауданда өмір сүрді. Топлис континенттік математика мектебін қолдады және Лапластың аспан механикасы бойынша танымал еңбегін аударғаннан кейін француз тілін жетік меңгерді. Топлис Гриннің математикалық білімінің қалыптасуына қатысқан болса, онда Гриннің математикалық білімінің бастауларына қатысты көп жылдан бері шешілмей келе жатқан бірнеше мәселе шешіледі. Мысалы, Грин Лейбництен туындаған, сол кезде Англияда дерлік естілмеген, тіпті қарсылыққа ұшыраған "Математикалық талдау" түрін қолданды (Лейбниц Ньютонның замандасы болғандықтан, Англияда оның әдістері басымдыққа ие болды). Бұл калькуляция түрі және Лаплас, Лакруа және Пуассон сияқты француз математиктерінің жетістіктері тіпті Кембриджде де, сондай-ақ Ноттингемде де оқытылған жоқ. Дегенмен, Грин бұл жетістіктер туралы ғана естіп қоймай, оларды одан да жетілдірді.

Жарияланымдар тізімі

Электр және магнетизм теорияларына математикалық талдауды қолдану туралы эссе. Джордж Грин, Нотингем. Автор үшін Т. Уильхаус, Нотингем баспасында басылды. 1828 жыл. (Quarto, vii + 72 бет.) 1832 жылдың 12 қарашасында ұсынылды. 1833 жылдың 6 мамырында ұсынылды. 1833 жылдың 16 желтоқсанында ұсынылды. 1837 жылдың 11 желтоқсанында ұсынылды. 1837 жылдың 15 мамырында ұсынылды. 1837 жылдың 11 желтоқсанында ұсынылды. 1839 жылдың 18 ақпанында ұсынылды. 1839 жылдың 6 мамырында ұсынылды. 1839 жылдың 20 мамырында ұсынылды.