Кіріспе
Артур Блейки (11 қазан 1919 – 16 қазан 1990) – американдық джаз дауылпаңы мен оркестр жетекшісі. 1940 жылдардың соңында ол қысқа мерзімге ислам дініне кіргеннен кейін Абдулла ибн Бухайна деген атпен де танылды. Ол Грэмми атақ-даңқ залына енді (1998 және 2001 жылдары) және 2005 жылы «Өмір бойы жетістіктер» Грэмми сыйлығымен марапатталды.
Arthur Blakey (October 11, 1919 – October 16, 1990) was an American jazz drummer and bandleader. He was also known as Abdullah Ibn Buhaina after he converted to Islam for a short time in the late 1940s. and the Grammy Hall of Fame (in 1998 and 2001). He was awarded the Grammy Lifetime Achievement Award in 2005.
Ерте өмір және білім
Блэки 1919 жылғы 11 қазанда Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында дүниеге келген. Оның жалғыз анасы туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған. Оның есімі көбінесе Мари Роддикер немесе Роддерикер деп аталады, бірақ Блэкидің 1937 жылғы неке куәлігінде оның бойжеткен кезінде Джексон есімі көрсетілген. Оның биологиялық әкесі – Озарк (Алабама штаты) тумасы Бертрам Томас Блэки, оның отбасы 1900-1910 жылдар аралығында Питтсбургке көшіп келген. Блэкидің інісі Руби Блэки Питтсбургтегі танымал әнші, хор жетекшісі және Фиск университетінде оқыған мұғалім болған. Блэкиді оның бауырларымен бірге отбасының досы тәрбиелеген. Лесли Гурстың өмірбаянында айтылғандай, оның күтуші анасы / отбасылық тұлғасы – Энни Парран және оның күйеуі Генри Парран аға болған. Отбасы мен достары, сондай-ақ Блэкидің өзінің әңгімелері Парран отбасында қанша уақыт өткізгеніне қатысты қайшылықтарға толы, бірақ ол олармен бірге өскені анық. Осы жарақаттар оның Екінші дүниежүзілік соғыста әскери қызметке жарамсыз деп танылуына себеп болды. 1979 жылғы сұхбатында ол сол кездегі шешімнің мән-жайын былай түсіндірді: Блэки 1947 жылдан 1949 жылға дейін жазбалар жасағандығы белгілі. 1950 жылдар басталғанда Блэки Дэвис, Паркер, Гиллеспи, Бад Пауэлл және Телониус Монк сияқты музыканттарға қолдау көрсетті; ол Монктің Blue Note Records үшін 1947 жылы жасаған алғашқы жазба сессиясында да, 1971 жылы Лондонда өткен соңғы сессиясында да, сондай-ақ арадағы көптеген сессияларда ойнады. Ол 1980 жылдардың соңына дейін топпен өнер көрсетуді және гастрольдерді жалғастырды. Ральф Петерсон 1983 жылы Блэкидің денсаулығының нашарлауына байланысты екінші барабаншы ретінде қосылды. Рон Уинн Блэкидің "өте күшпен және ашумен ойнағанын, нәтижесінде есту қабілетін жоғалтқанын, ал өмірінің соңында көбінесе инстинкт бойынша ойнағанын" айтады. Ол құлаққап киюден бас тартты, себебі ол оның уақытын бұзады, сондықтан ол көбінесе дірілді сезу арқылы ойнады. Блэкидің соңғы құрамында ойнаған Джевон Джексон оның есту қабілетінің төмендеуін асыра бағалағанын мәлімдеді. "Менің ойымша, оның саңыраулығы шамадан тыс болды, және ол оны өзі асыра бағалады. Ол бір құлағынан жақсы естімейтін, бірақ екіншісінен жақсы ести алатын. Ол сіз бірдеңе ойнағанда жақсы естіп, тез арада: "Эй, оны жіберіп алдың" дейтін. Бірақ "келесі концертке жұмыс істемеймін" десе, ол "Не? Мен сізді естімеймін" дейтін. Басқа бір топтасы Джеффри Кизер: "Ол таңдамалы түрде саңырау еді. Сіз одан ақша туралы сұрағанда, ол құлағын бітеп тастайтын, бірақ егер ол шынымен тыныш болса және сіз онымен жеке сөйлессеңіз, онда ол сізді жақсы еститін". Блэкидің соңғы өнер көрсетулері 1990 жылдың шілдесінде болды. 1973 жылы Джинджер Бейкермен өткен барабан соғысында ол өзінің орындау барысында бірнеше рет ұстанымын өзгерткенін көруге болады. Кен Бернстің "Джаз" сериясының материалдарында айтылғандай: "Блэки қазіргі заманғы джаздың маңызды тұлғасы және барабанның ерекше стилі. Экстинмен алғашқы жазбаларында, әсіресе 1947 жылы Монкпен болған тарихи сессияларында, ол күш пен түпнұсқалықты сезінеді, үштік немесе қиылысқан ырғақтардағы жиі қатты тұзақ пен бас барабан дыбыстарымен үзілген қараңғы сымбал дыбысын жасайды". Бұл дереккөз жалғастырады:
Blakey is known to have recorded from 1947 to 1949. As the 1950s began, Blakey was backing musicians such as Davis, Parker, Gillespie, Bud Powell and Thelonious Monk; and he played on both Monk's first recording session as a leader (for Blue Note Records in 1947) and his final one (in London in 1971), as well as many in between. He continued performing and touring with the group through the end of the 1980s. Ralph Peterson, Jr. joined in 1983 as a second drummer due to Blakey's failing health. Ron Wynn notes that Blakey had "played with such force and fury that he eventually lost much of his hearing, and at the end of his life, often played strictly by instinct." He stubbornly refused to wear a hearing aid, arguing that it threw his timing off, so most of the time he played by sensing vibrations. Javon Jackson, who played in Blakey's final lineup, claimed that he exaggerated the extent of his hearing loss. "In my opinion, his deafness was a little exaggerated, and it was exaggerated by him. He didn't hear well out of one ear, but he could hear just fine out the other one. He could hear you just fine when you played something badly and he was quick to say 'Hey, you missed that there.' But anything like 'I don't think I'll be available for the next gig', he'd say 'Huh? I can't hear you. Another bandmate, Geoffrey Keezer, claimed that 'He was selectively deaf. He'd go deaf when you asked him about money, but if it was real quiet and you talked to him one on one, then he could hear you just fine.'" Blakey's final performances were in July 1990. In a 1973 drum battle with Ginger Baker he can be seen repeatedly changing grip during his performance. As the supporting materials for Ken Burns's series Jazz notes, "Blakey is a major figure in modern jazz and an important stylist in drums. From his earliest recording sessions with Eckstine, and particularly in his historic sessions with Monk in 1947, he exudes power and originality, creating a dark cymbal sound punctuated by frequent loud snare and bass drum accents in triplets or cross rhythms." This source continues:
Мұра
Блэки мен оның топтарының мұрасы – олар тудырған музыка ғана емес, сонымен қатар бірнеше джаз музыканты буынына берілген мүмкіндіктер. The Jazz Messengers 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басындағы хард-боп қозғалысының, сондай-ақ 1980-ші және 1990-шы жылдардағы нео-традиционалистік қозғалыстың көптеген маңызды өкілдерін тәрбиелеп, оларға ықпал етті, және екі қозғалыстың да стиліне Jazz Messengers үлкен әсер етті. Драмашы Синди Блэкман Блэки қайтыс болғаннан кейін айтқан сөзінде: "Джаздың жоғалу қаупі туғанда [1970-ші жылдары] әлі де жағдай болды. Өнер оны сақтап қалды."
Жеке өмір
Музыкалық қызығушылықтарынан бөлек, Блэкиді Джери "Тайгер" Пирсон бірқатар оқиғаларды айтушы, "музыкаға, әйелдерге және тамаққа зор құштарлығы" бар, сондай-ақ боксқа қызығушылығымен сипаттаған. Блэки төрт рет үйленді және өмірі бойы ұзаққа созылған қарым-қатынастарда болды. Ол алғашқы әйелі Кларис Стюартқа жасөспін шағында үйленді, содан кейін Диана Бейтс (1956), Ацуко Накамура (1968) және Энн Арнольд (1983)пен тұрмыс құрды.
Блэки 1948 жылы Батыс Африкаға бір жыл саяхаттап, Ислам діні мен мәдениетін зерттеді, сол кезде атын өзгертті. Оның дінге келуі 1940 жылдардың соңында болды, сол кезде басқа африкалық американдықтар Ахмади миссионері Кахили Ахмед Насирдің ықпалында болған, дейді «Америкалық мұсылмандар тарихының энциклопедиясы». Осы кезеңде Блэки бір кезде түрбан тағып, Құран оқитын «17 Желші» деп аталатын джаз тобына жетекшілік еткен (мүмкін, барлығы мұсылман болған, Пайғамбардың және музыканың рухани хабарды жеткізуші ретіндегі рөлі туралы түсініктерді көрсетеді). Басқа да еске түсірулерде Блэки өнер көрсетіп жатқанда маскүнемдіктен бас тартқаны (карьерасының басында Сид Кэтлетт барабаншысы өнер көрсеткенде ішімдік ішкені үшін жазалағаннан кейін) айтылады, ал «таза өмір сүретін» Уинтон Марсалис әсері оның өнер көрсету кезінде есірткіге аз бейімделуіне әкелді. 1973 жылы Джинджер Бейкермен бірге түскен видеода Блэки ұзақ барабаншылардың "айқасына" тұтана бастайды.
Өлім
Блэки 1990 жылғы 16 қазанда Манхэттенде өмір сүріп жатқанда, өкпе қатерлі ісігінен көз жұмды. 71 жасқа толғаннан кейін бес күн өткен соң, ол Сент-Винсент ауруханасы мен медициналық орталығында қайтыс болды. Оның Гвендолин, Эвелин, Джеки, Сакейна, Кадиджа, Акира, Такаши, Гамал және Кенджи атты тоғыз баласы қалды.