Кіріспе

Құстар туысы
Жаңа Зеландия баспа компаниясы

Құдалар – Limosa құс туысына жататын төрт ірі, ұзын мүңкілікті, ұзын аяқты және көшпенді құстардың тобы. Олардың ұзын мүңкіліктері құмның тереңдігіне еніп, су құрттары мен ұлуларды іздеуге мүмкіндік береді. Қысқы мекендеу орындарында олар жем көп болған жерлерде үйірлеп жүреді. Олар таяз су жағалауларын мекендейді, жазда солтүстік аймақтарда көбейеді және қыста оңтүстікке қарай көшіп барады. Бір диеген бауырласты құс 29 000 км (18 000 миль) қашықтықты ұшып, оның бір бөлігін тоқтамай басып өтті. 2020 жылы бір еркек бауырласты құс Аляскадан Жаңа Зеландияға көшіп келе жатып, тоқтамай шамамен ұшты, бұл құстардың тоқтамай ұшу бойынша бұрынғы рекордты жаңартты. 2022 жылдың қазан айында 5 айлық еркек бауырласты құс Аляскадан Тасманияға дейін 11 күнде ұшып, 8400 миль (13 518 км) қашықтықты тоқтамай басып өтті. Құдаларды қасқырлардан тура немесе сәл жоғары иілген мүңкіліктерімен, ал құдаларды ұзын аяқтарымен ажыратуға болады. Қысқы түстеуі өте қарапайым, бірақ үш түрі көбейген кезде қызғылт астыңғы бөлігіне ие. Аналықтары еркектерінен айтарлықтай ірілеу болады. Күні кеше құдалар британдықтардың танымал тағамы болған. 1682 жыл шамасында Томас Браун құдалардың «Англиядағы ең дәмді тағам саналғандығын» жазған. Limosa туысының атауы латын тілінен шыққан және «балшықты» білдіреді, limus – «балшық» деген сөзден алынған. «Құда» деген ағылшынша атауы алғаш рет 1416–17 жылдары тіркелген және құстың дауысын еліктейтініне сенуде. Туысқа төрт тірі түрі кіреді:

Бауырласты құс, Limosa lapponica
Қара құйрықты құс, Limosa limosa
Гудзон құс, Limosa haemastica
Мраморлы құс, Limosa fedoa

Қалдық түрлер

Сонымен қатар, екі-үш түрдің қазбаға түскен ежелгі құсқұйрықтары бар. Limosa vanrossemi АҚШ-тың Ломпок қаласынан табылған Монтерей формациясынан (кейінгі миоцен, шамамен 6 миллион жыл бұрын) белгілі. Limosa lacrimosa Батыс Монголияның ерте плиоцен кезеңінен белгілі (Курочкин, 1985). Францияның кейінгі эоцен кезеңінен (Монмартр формациясы, шамамен 35 миллион жыл бұрын) табылған Limosa gypsorum, шын мәнінде, құс немесе құстардың, әсіресе, қызылқанаты мен құсқұйрықтың (сондай-ақ, мүмкін, басқа Scolopacidae) ортақ ата-тегі болуы мүмкін, тіпті кейбір ғалымдар оны Montirallus туысына жатқызады (Олсон, 1985). Әрине, қызылқанаттар мен құсқұйрықтар өте көне және Scolopacidae отрядының кейбір жағынан алғашқы тарамдары болып табылады, бұл осындай, мүмкін, базалық формаларды анықтауды одан да қиындатады. 2001 жылы жүргізілген зерттеуде әртүрлі динозаврлардың ми және жалпы ми көлемінің арақатынасын салыстырған Ханс Ларссон, эволюциялық жағынан дамыған динозаврлардың ми көлемі пропорционалды түрде үлкен болғандығын анықтады.

Жалпы көздер

Ларссон, Х. С. Е. 2001. Кархародонтозавр сахарикустың (Теропода: Аллозавроида) эндокраниалды анатомиясы және оның тераподалардың ми эволюциясына қатысты мәселелері. 19–33 беттер. "Мезозой дәуірінің омыртқалы жануарлар тіршілігі" кітабында. Танке, Д. Х., Карпентер, К., Скрепник, М. В. (ред.). Индиана университетінің баспасы. Олсон, Сторрс Л. (1985): X бөлім. D.2. b. "Сколопацидтер". Фарнер, Д. С.; Кинг, Дж. Р. & Паркс, Кеннет С. (ред.): Құстар биологиясы 8: 174–175. Нью-Йорк, "Академик Пресс".