Кіріспе

Құстар туысы – Scolopacidae тұқымдасына жататын екі құс түрінен тұратын Arenaria туысы. Олар калидрид құмқұмыраларымен тығыз байланысты және оларды Calidriini тайпасының мүшелері деп санауға болады. Туыстың атауы – латынша arenarius, "құмда мекендейтін", арена, "құм" сөздерінен шыққан. Бұл туыста екі түр бар: қызғылт бұрылып тұратын құс (Arenaria interpres) және қара бұрылып тұратын құс (Arenaria melanocephala). Екі құс та жағалауда суға түсетін құстар. Олардың ұзындығы әдетте 20-25 см, қанаттарының ені 50-60 см, ал дене салмағы 110-130 г. Жағалау құстарының арасында олардың дене бітімі мықты, қысқа, сәл жоғары қарай иілген, үшбұрыш тәрізді мүңкілері болады. Арқаларында, қанаттарында және құйрықтарында ақ дақтар бар. Олар Солтүстік Мұзды теңіздің биік аймақтарында көбейеді және көшпенді болып табылады. Олардың мықты мойындары мен күшті, сәл жоғары көтерілген мүңкілері тамақтану әдісіне бейімделген. Атауынан көрініп тұрғандай, бұл түрлер омыртқасыз жәндіктерді іздеу үшін тастарды, теңіз шөптерін және басқа да ұқсас заттарды аударып тастайды. Олар қатаң түрде жағалауда тіршілік етеді, құмды жағажайлардан гөрі тасты жағажайларды артық жақсы көреді және көбінесе қызғылт құмқұмыралар сияқты басқа жағалау құстарымен жағажай кеңістігін бөліседі.

Руддийлік бұрылыс тасы

Қызыл бұрылыс тас (немесе Еуропада жай ғана бұрылыс тас), Arenaria interpres, бүкіл жер шарына тараған және ұзақ қашықтыққа көшіп-қоныс жасайтын құс. Оңтүстік Африка мен Австралияға дейінгі жағалауларда қыстайды. Сондықтан, ол әлемнің көптеген жағалауларында жиі кездеседі. Бұл құс Африка-Еуразиялық көшпелі су құстарын сақтау жөніндегі келісімге (AEWA) қатысты түрлердің бірі. Жұптасқан кездегі түсі әдемі, қара және ақ бас, қызыл қоңыр арқа, ақ ішкі жағы және қызыл аяқтары болады. Қысқы түсі қарапайым, жоғары жағы қоңыр, ал төменгі жағы ақ. Бұл құс көбінесе жабайы болып келеді және мүмкіндікті пайдаланушы. Көптеген жағалау құстарынан айырмашылығы, ол қоқыс іздейді және тамақтанатын нәрселердің тізімі өте кең, оған адам денелері мен кокос жатады. Оның дауысы – жылдам қайталап тұрған "түк-түк-түк" деп естіледі.

Қара бұралу тасы

Қара бұрамал (Arenaria melanocephala) кең таралған туысына ұқсас құрылымға ие, бірақ жоғарғы жағы мен кеудесі қара, ал астыңғы жағы ақ. Оның таралу аймағы қызыл бұршақ бұршағына қарағанда әлдеқайда шектеулі – ол батыс Аляскада көбейеді және негізінен АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауында қыстайды. Канзас штатының Шерман округіндегі Эдсон қабаттарында табылған тарсометатарс сүйегінің дистальді бөлігі сақталған. Шамамен 4,3 миллион жыл бұрынғы ортаңғы Бланкан кезеңіне жататын бұл сүйек, пекторальді құмқұмыраға ұқсас калидридке тиесілі болса да, кейбір ерекшеліктері бұрамалдарды еске түсіреді.