Кіріспе

Құс түрі

Қара бұрылыс (Arenaria melanocephala) – кішкентай су құсының бір түрі. Бұл Arenaria туысының екі түрінің бірі, ал екіншісі – қызғылт бұрылыс (A. interpres). Қазіргі кезде ол Scolopacidae құмқұйрықтар тұқымдасына жатқызылады, бірақ бұрын кейде Charadriidae шағыр тұқымдасына жатқызылған. Бұл құс Солтүстік Американың батыс жағалауына тән және тек Аляскада ғана көбейеді.

Сипаттама

Оның ұзындығы 22–25 сантиметр, салмағы 100–170 грамм. Қара мүңкілдің тұмсығы 20–27 миллиметр ұзындықта, сәл жоғары қарай иілген. Аяқтары мен табандары қызғылт түйінмен қара қоңыр. Құстың көп бөлігі қара және ақ түсті. Жұптасқан ересек құстардың басы мен кеудесі ақ түсті көз бен тұмсық арасындағы дақ, көздің үстіндегі ақ жолақ және кеуде жағындағы ақ ұяшықтардан басқа қара түсті. Жоғарғы жағы қара қоңыр, қанат қауырсындары мен иық қауырсындарының шеттері ақшыл. Құрсақ және клоака ақ. Ұшқанда ақ қанат жолағы, ақ иық дабылы және үстінен қара жолақ өткен ақ құйрығы байқалады. Төменгі арқадан жоғары құйрыққа дейін ақ түсті, бірақ құйрық аймағында қара жолақ бар. Қыста басы мен кеудесі көбінесе қара қоңыр түске айналады, ақ түс аз болады. Жастар қысқы ересектерге ұқсас, бірақ қанат қауырсындары мен иық қауырсындарының шеттері сары қоңыр, ал құйрығының ұшы сұр қоңыр. Қызыл мүңкілге ұқсас, бірақ жоғарғы жағында қызыл қоңыр белгілері бар және басы мен кеудесінде, әсіресе жұптасқан кезде көбірек ақ түс болады. Оның қанаттары тар, ал ақ қанат жолағы да тар. Аяқтары қызғылт сары, қара мүңкілге қарағанда жарық, бірақ кейде араласуы мүмкін. Қара мүңкілдің әртүрлі дауыстары бар, әсіресе жыл бойы естілетін дірілдеген үн. Бұл үн қызыл мүңкілдің ұқсас үнінен жоғарырақ және аздап кескілеу. Басқа дауыстарға дабыл қағу сияқты қатты, сыңғырлаған дауыс және жас цыпаларға арналған жұмсақ, мысықтайтын үн жатады. Жұптасқан еркектер ұшқанда ұзын, ритмикалық ноталар тізімін, ал жерде ырғақты үнді шығарады.

Тарату

Ол Алясканың батысында, оңтүстіктегі Аляска түбегінен солтүстіктегі Пойнт Хоупқа дейін көбейеді. Халықтың басым бөлігі Юкон-Кускоквим дельтасында ұялайды. Әдетте, ол жағалауға жақын ұялайды, бірақ кейбір аймақтарда өзендер мен көлдердің жағалауы бойында, құрлықтың ішкі бөлігінде де кездеседі. Солтүстік-шығыс Сібірде бірнеше кездесу тіркелген, бірақ онда көбейгендігіне ешқандай дәлел жоқ. Әлемдік популяциясы 95 000 құсқа бағаланады, олардың шамамен 80 000-ы Юкон-Кускоквим дельтасында қоныстанады. Ол Солтүстік Американың Тынық мұхитының жағалауындағы тасты жағалауларда қыстайды, Алясканың оңтүстігінен бастап солтүстік-батыс Мексикаға дейін, оның ішінде Баха Калифорния және Сонора штаттарында кездеседі, ал Наяриттен бір рет тіркелген. Көктемгі және күзгі көші-қон кезінде құрлықтың ішкі аймақтарында сирек кездеседі; Калифорнияның оңтүстігіндегі Солтон теңізінен бірнеше жазба бар, сондай-ақ Монтана, Висконсин, Невада және Аризона штатынан сирек кездесетін жазбалар бар.