Кіріспе

Кариб теңізі музыкасының жанрлары өте алуан түрлі. Олардың әрқайсысы Африка, Еуропа, Араб, Азия және жергілікті мәдениеттердің әсерлерінің қосындысы болып табылады, көбінесе африкалық құлдардың ұрпақтары (Афро-Кариб музыкасын қараңыз) мен басқа да қауымдастықтардың (мысалы, Индо-Кариб музыкасы) үлесімен құрылған. Кариб теңізінен тыс жерлерде кең танымал болған стильдердің кейбіреулері: бачата, меренге, пало, мамбо, байтак гана, буйон, каденс липсо, калипсо, сока, чатни, чатни сока, компас, дэнсхолл, джинг пинг, паранг, пичакари, пунта, рагга, регги, дембоу, реггетон, сальса, сока және зук. Кариб теңізі музыкасы Орталық және Оңтүстік Америка музыкасымен де байланысты. Кариб теңізі музыкасының тарихы Кариб теңізінің өзінің тарихынан бастау алады. Бұл тарих – туған жерге сырттан келгендердің шабуылы, зорлық-зомбылық, құлдық және тіпті геноцидтің салдары. 1492 жылы Христофор Колумбтың қоныстанғаннан кейін Испания бүкіл аймақты өзіне қаратып алды, бұл оның жергілікті халқына да, еуропалық көршілеріне де ұнамады. Бірнеше жылдың ішінде Испания, Франция, Англия, Дания және Нидерланды арасында Кариб теңізі аралдарында қанды шайқастар болды. Осы шайқастар (және Еуропадан әкелінген аурулар) жергілікті тайпаларды құртты, толықтай мәдениеттер жойылды. Осылайша Кариб теңізі әртүрлі еуропалық империялардың құрамына кірді. Еуропалықтар африкалық құлдарды өздерінің аралдық колонияларындағы қант және кофе плантацияларында жұмыс істеу үшін әкелгенде, жергілікті мәдениеттер одан әрі құлдырады. Көп жағдайда жергілікті мәдениеттер (және жергілікті музыка) Африка мен Еуропадан әкелінгендермен алмастырылды. Осы кезде Кариб теңізінің ортақ мәдениеті бөлініп кетті. Еуропалық державалардың әрқайсысы өздері басып алған аралдарға өз мәдениетін таңды. 20 ғасырдың соңында көптеген Кариб аралдары отаршылдықтан тәуелсіздік алды, бірақ еуропалық әсерлер әлі де әрбір мәдениеттің музыкасында естіледі. Аралдың ерекше мәдениеті де Кариб теңізі музыкасына әсер етеді. Әр аралдың өзіндік музыкалық стилі бар, олардың барлығы да африкалық құлдардың музыкасынан шабыттанған. Сондықтан, Кариб теңізінің музыкасы, оның аралдық мәдениетіне тән ерекшелігі, африкалық музыка элементтерін қамтиды – шектік аспаптардың көп қолданылуы, күрделі ырғақты үлгілер және сұрақ-жауап ән салу. Көп жағдайда бір стиль мен екінші стильдің айырмашылығы әрбір музыкада қолданылатын ырғақтарда көрінеді. Әр аралдың өзіндік ырғақты сезімталдығы бар. Кариб теңізі музыкасының күрделі және терең тарихын түсіну үшін Батыс жарты шардың отарлаушылық иммиграция үлгілерін, адам саудасының үлгілерін, оның әрбір ұлты мен аумағындағы адамдардың қосылысын және осыдан туындаған түпнұсқалық музыкалық әсерлердің ағынын білу қажет. Кариб теңізінің отарлаушылық ата-бабалары негізінен Батыс Африка, Батыс Еуропа және Үндістаннан шыққан. 20 және 21 ғасырларда иммигранттар Тайвань, Қытай, Индонезия/Ява және Таяу Шығыстан келді. Латын Америкасы мен Солтүстік Американың көршілес елдері (әсіресе хип-хоп және поп музыкасы) Кариб теңізі мәдениетіне де әсер етті, керісінше де болды. Кариб теңізіндегі елдер мен аумақтар арасында музыкалық ортақтықтар болғанымен, иммиграциялық үлгілер мен отаршылдық гегемонияның әртүрлілігі музыкалық әсерлердің әртүрлілігіне сәйкес келеді. Тілдік кедергілер (испан, португал, ағылшын, хиндустани, тамил, телугу, араб, қытай, еврей, идиш, йоруба, африка тілдері, үнді тілдері, америкалық үнді тілдері, француз, индонезия, яван және голланд тілдері) ең күшті әсерлердің бірі болып табылады. Кариб музыка жанрлары арасындағы шекара әрқашан анық емес, өйткені олардың көптегені ортақ қатынастарға, аспаптарға ие және бір-біріне көптеген жолдармен әсер еткен. Калипсо элементтері ментода және керісінше қолданылады, ал олардың шығу тегі Кариб теңізі мәдениетіне жатады, олардың әрқайсысы Тринидадтың Шанго және Шутерс діндерінің және Ямайканың Кумина рухани дәстүрінің әсерімен ерекшеленеді. Кариб теңізінің испан тілінде сөйлейтін аймақтарындағы музыка латын музыка индустриясында тропикалық музыка деп саналады.

Антигуа және Барбуда

XX ғасырдың ортасында Антигуа мен Барбуда жыл сайынғы Карнавал мерекесінің бөлігі ретінде көтеріңкі калипсо және стальпан өнерін мақтан тұтты. Hell's Gate, Brute Force және Big Shell Steelband американдық жазба продюсері Эмори Куктың күш-жігерінің арқасында алғашқы Кариб теңізі сталь-топтары болып, коммерциялық жазбаларға енгізілді. Short Shirt, Swallow және Obstinate аралдағы жыл сайынғы калипсо сайысында өнер көрсеткен ең танымал калипсо орындаушыларының арасында болды.

Компас / компа

Compas, compas direct-тың қысқартылған түрі, 1950-ші жылдардың ортасында саксофон мен гитарашы Nemours Jean Baptiste арқасында танымал болған қазіргі заманғы méringue (креол тілінде меренг). Оның méringue-і тез арада Антиль аралдарында, әсіресе Мартиника мен Гваделупада кеңінен танылды. Webert Sicot және Nemours Jean Baptiste топтың екі басшысы болды. Кейін Sicot жаңа топ құрып, жақсы дос болғандарына қарамастан, қатыгез бәсекелестік туды. Nemours-тан өзгеше болу үшін Sicot өзінің қазіргі méringue-ін Cadence rampa деп атады. Креол тілінде ол konpa dirèk немесе жай ғана konpa деп жазылады. Көбінесе, айтылуынша kompa деп жазылады.

Меринга

Гаитиде 1800 жылдардың ортасында пайда болған гаитилік меренг (креол тілінде меренг деп аталады) – бүгінде сақталған ең көне түрі саналады және ол ұлттық символ болып табылады. Жан Фушардың сөзіне сәйкес, меренг құлдардың музыка жанрларының (мысалы, чика және календа) француздық гаитилік контреданспен (креол тілінде контраданс) байланысты би залдарының формаларымен бірігуінен пайда болған. Оның айтуынша, меренг атауы Мадагаскардың Бара тайпасының аза тұту музыкасынан шыққан. Америкаға Малагазилердің шамалы саны келгені бұл этимологияға күмән тудырады, бірақ бұл маңызды, себебі Фушар (және көптеген гаитиліктер) осы музыканың және ұлттық ерекшеліктерінің африкалық тегін атап көрсетеді. Меренг конпаға қарағанда халық арасында аз танымал болды.

Мизик тұқымы

Mizik rasin – 1987 жылы музыканттар дәстүрлі гаитилік Воду рәсімдері мен фольклорлық музыка элементтерін рок-н-роллмен біріктіре бастаған кезде Гаитиде басталған музыкалық қозғалыс. Воду дәстүрінің тамырына оралатын осы заманғы музыка стилі гаити креол тілінде mizik rasin («тамыр музыкасы») немесе француз тілінде musique racine деп аталды. Көбінесе бұл қозғалысты жай ғана разин немесе расин деп атайды. 1970 жылдардың соңында (Дювалье диктатурасының артып келе жатқан байлығына наразылық білдіріліп) Порт-о-Пренс (және шамалы дәрежеде Кап-Айтиен мен басқа да қалалық аймақтарда) жастары жаңа өмір салтын іздеп, тәжірибе жасауды бастады. Франсуа Дювальедің Воду бейнелерін қорқыту құралы ретінде пайдалануы, АҚШ-тағы жинау өндірісінің және ірі ауыл шаруашылығы экспорттық саудасының өсуі, диско музыкасының танымалдылығы және Жан-Клод Дювальедің конпа мен француз эстрадалық әндерін ұнатуы көптеген жастарды көңілсіздікке ұшыратты. Диктатураның «Гаити ұлты» туралы ұғымына (демек, диктатураның өзіне) күмән келтіру үшін бірнеше адам Санба қозғалысында бейнеленген жаңа өмір салтын сынап көрді. Олар қаралардың күшті болуының жаһандық тенденцияларына, Боб Марлиге, «хиппи» мәдениетіне, сондай-ақ Гаитидегі ауылдық өмірге сүйенді. Олар шаруалардың дәстүрлі көк джинсысын (кароко) киіп, жаһандық капитализм ұсынған коммерциялық және өңделген өмірден бас тартып, бірлескен өмір сүру құндылықтарын қадірледі. Кейін олар дрейдерлерге ұқсайтын ұзын, торыққан шашты қабылдады, бірақ бұл стильді Гаитиде су рухтарымен байланысты cheve simbi терминімен сипаттады. 1990 жылдары mizik rasin, яғни «тамыр музыкасы» деп танылған музыкалық жанр коммерциялық сәттілікке жетті. Боукман Эксперианс, Букан Гинен және шамалы дәрежеде РАМ сияқты музыканттар регги, рок және фанк ырғақтарын дәстүрлі формалар мен аспаптарға енгізді, соның ішінде рара, карнавал музыкасы немесе Лаку Сувнанс, Лаку Баджо, Лаку Сукри немесе Лаку Дереял сияқты шағын ауылдардың дәстүрлі рухани музыкасы.

Туабаду

Твубаду – халық музыкасының тағы бір түрі. Оны Гаити, Франция және Кариб теңізінен шыққан балладаларды орындайтын, акустикалық гитара, бит-бокс және аккордеон сияқты аспаптарды қолданатын, көшпенді трубадурлар ойнайды. Бұл музыка, ғасыр басында Кубаның қант плантацияларында жұмыс істеуге барған гаитилік мигрант жұмысшылардың әсерінен, Кубаның Son Cubano музыкасына ұқсас. Музыканттар Порт-о-Пренс халықаралық әуежайында, сондай-ақ Петион-Вильдегі барлар мен мейрамханаларда өнер көрсетеді.

Сент-Винсент және Гренадиндер

Үлкен барабан – Сент-Винсент және Гренадиндерде, сондай-ақ Желді аралдарда, әсіресе Карриакуда кездесетін музыка стилі. Оған дәстүрлі түрде ағаш тікшелерден жасалған барабандар қоса жүреді, бірақ қазір ром бөшкелері жиі қолданылады. Ән мәтіні көбінесе сатиралық және саяси мазмұнда болады, оны түрлі-түсті киімдермен киінген бишілермен бірге әйел әнші, "чантвелл" орындайды. Үлкен барабан тойлар, мысалы, үйлену тойлары мен жаңа қайықтардың іске қосылуы сияқты мерекелерде орындалады. Чатни сока – тағы бір жанр.

Калипсо

Калипсо – Тринидад музыкасы, дәстүрлі түрде әнші-композиторларды, яғни калипсошыларды сүйемелдеу үшін баяу темп қолданады. Әндер көбінесе импровизацияланып, қызық, әзіл-қалжыңға толы, жыныстық меңзеулер, саяси және әлеуметтік пікірлер, сондай-ақ пиконг – адамдарды жеңіл-жақсы көңілмен қысымға алатын поэзия стилімен ерекшеленеді. Калипсо карнавал кезінде калипсо шатырларында жарыс түрінде орындалады. Калипсо Батыс Африкадан алынған ырғақтарды, үзіліс ритмін пайдаланады және би маңызды бөлігі болып табылады. Калипсоның тамырлары жиі Багам, Ямайка, Бермуда немесе Виргин аралдарымен байланыстырылады. Калипсоның тарихы кемінде 1859 жылға дейін жетеді, сол кезде Тринидадқа келген бір орнитолог калипсоның пайда болуын британдық балладалармен байланыстырған. Калипсоның әр түрлі тамырлары болғанымен, ол Тринидадта дамыған кезде жеке жанрға айналды. "Калисо" сөзі Сент-Люсия диалектісіндегі өзекті әндерді білдіреді және тілдік тұрғыдан "калипсо" сөзімен байланысты болуы мүмкін.

Каризо

Карисо – Тринидадтың халық музыкасының бір түрі және калипсо музыкасының маңызды алдағысы. Ол өзекті мәтіндермен, көбінесе пиконг дәстүрінде сатиралық немесе әжуалы түрде орындалады және негізінен француз креол тілінде "шантвелл" деп аталатын әншілер орындайды. Карисо "карито" сөзінен шыққан болуы мүмкін, бұл карибтік сөз "қуанышты ән" дегенді білдіреді, сонымен қатар "каресо" сөзімен мағынасы бірдей қолданылуы мүмкін.

Қалқан

Чатни – Оңтүстік Кариб аймағында пайда болған, Гайана, Тринидад, Ямайка және Суринам елдерінде кең таралған музыка жанры. Ол дәстүрлі үнді музыкасы мен Тринидадтың танымал сока музыкасының элементтерін сіңіреді.

Сока

Сока – Кариб теңізіндегі Тринидад және Тобаго елдерінде пайда болған музыка стилі. Бастапқыда сока калипсоның әуенді, жайлы дыбысын, тұрақты ритмді соққылы аспаптармен (қазіргі музыкада көбінесе электронды) және үнді музыкалық аспаптарымен – әсіресе dholak, tabla және dhantal аспаптарымен үйлестірді, бұл Shorty-дің "Indrani" және "Shanti Om" атты классикалық шығармаларында жақсы көрініс тапқан. 80-ші жылдары француз Антиль аралдарының Kassav' тобы танымал еткен зоук музыкасының ықпалы, қазіргі сока музыкасының дамуына зор үлес қосты.

Қамқорлық

Careso – бұл Виргин аралдарының ән түрі, қазір тек фольклорлық ансамбльдер арнайы мерекелік, құрмет көрсету немесе білім беру шараларында ғана орындайды. Ол кей жағынан quelbe-ге ұқсас, бірақ одан ұзақ созылған дыбыстары, африкалық мелодиялық стилі және тек әйелдерден құралған, сұрақ-жауап түріндегі форматта болып келеді. Ән мәтіндері жаңалықтар мен қауесет таратушы, сонымен қатар тарихи оқиғаларды еске түсіріп, тойлау үшін қолданылады.

Квельбе

Квельбе – Виргин аралдарының халық музыкасының бір түрі, ол Сент-Крой аралында пайда болған. Қазір көбінесе "скретч-бэндтер" деп аталатын топтармен орындалады. Дегенмен, дәстүр бойынша, квельбе фестивальдар мен басқа да тойларда жеке әншілермен бейресми түрде орындалған. Жасырын мағыналар мен жыныстық меңдеулер жиі кездесетін, ал өлеңдер бойкоттар сияқты саяси оқиғаларға арналған.