Кариб теңізінен туған калипсо музыкасы

Кіріспе

Тринидад пен Тобагодан шыққан музыка стилі

Калипсо – Кариб теңізі музыкасының стилі, ол 19 ғасырдың басында және ортасында Тринидад пен Тобагода пайда болды және 20 ғасырдың ортасына қарай Кариб Антильдерінің қалған бөлігіне тарады. Оның ырғақтары Батыс Африканың Кайсо музыкасына және 18 ғасырда Француз Антиль аралдарынан келген француз плантаторлары мен олардың құлдарына дейін жетеді. Ол өте ырғақты және гармониялық вокалмен сипатталады, ал тарихта көбінесе француз креол тілінде орындалып, гриот бастап берген. Калипсо дамыған сайын гриоттың рөлі chantuelle, ал ақырында calypsonian деп аталды. Ағылшын тілі "патоис" (антиль тілі) тілінен басым тіл ретінде орын алғанда, калипсо ағылшын тіліне ауысты, соның салдарынан үкімет тарапынан көбірек назарға ілікті. Бұл халыққа сайланбаған губернатор мен заң шығарушы кеңеске, сондай-ақ Порт-оф-Испания мен Сан-Фернандоның сайланған қалалық кеңестеріне наразылық білдіруге мүмкіндік берді. Калипсо саяси өркендеуде маңызды рөл атқара берді. Кариб теңізіндегі калипсо әртүрлі жанрларды қамтиды, олардың ішінде Антигуа мен Барбудадағы бенна; менто – ямайкалық халық музыкасының стилі, ол скаға зор әсер етіп, рокстеди мен реггидің алғы күші болды; спауж – Барбадостың танымал музыкасының стилі; Доминика каденс липсосы, ол калипсоны Гаитидің каденсімен үйлестіреді; және сока музыкасы – каисо/калипсо стилі, ол chutney, soul, funk, латын және каденс липсо музыкасының ықпалымен пайда болды.

Этимология

"Калипсо" атауы бастапқыда "кайсо" болған деп саналады, ал қазір бұл сөз Эфик тіліндегі "ка isu" ("жалғастыр!") және Ибибио тіліндегі "kaa iso" ("жалғастыр, асық бол!") сөздерінен шыққан деп есептеледі, олар адамды ынталандыру немесе қатысушыны қолдау үшін қолданылған. Сонымен қатар, Тринидадта "каризо" деген сөз бар, ол "ескі уақыттардағы" калипсоларды білдіреді. "Калипсо" термині 1930 жылдардан бастап қолданысқа түсті. Басқаша айтқанда, The Rough Guide to Calypso and Soca (World Music Network баспасынан шыққан) кітабында Джон Коулидің Carnival, Canboulay and Calypso: Traditions in the Making еңбегіндегі аргументтері қолдау табады, онда бұл сөз француз тіліндегі "carrouseaux" сөзінің бұрмалануы болуы мүмкін екендігі айтылады, және патуа мен ағылшын тіліне аударма арқылы "caliso" болып, содан кейін "калипсо" болып өзгерген. Алайда, Коули сондай-ақ "калипсо" сөзінің алғашқы айрылысы 1882 жылы Аббе Массе жазған би сипаттамасында келтірілгенін атап көрсетеді.

Калипсоның тарихы

Калипсо музыкасы 17 ғасырда Тринидадта Батыс Африканың кайсо және канбулай музыкасынан пайда болды, бұл музыка Кариб аралдарына қант плантацияларында жұмыс істеу үшін әкелінген құл африкалықтармен бірге келді. Қант плантацияларында жұмыс істеуге әкелінген африкалықтар өз отандары мен отбасыларымен барлық байланыстарын үзіп, бір-бірімен сөйлесуге тыйым салынды. Олар калипсоны құл иелерін паш етіп мазақтау және бір-бірімен хабарласу үшін пайдаланды. Көптеген ерте калипсо әндері француз креол тілінде гриот аталған адамдармен орындалды. Калипсо дамыған сайын гриоттың рөлі chantuelle, ал ақырында calypsonian деп аталды. Дегенмен, қазіргі заманғы калипсо 19 ғасырда түрлі элементтердің қосылуынан пайда болды, оларға маскарад әні – лавэй, француз креолдық беляйр және калинда таяқпен күрестің chantwell әні кірді. Жазбаларының алғашқы жылдарында Венесуэланың пасео музыкасынан да ықпал алды. Калипсоның ерте дамуы Тринидад құлдарының карнавалды қабылдауымен тығыз байланысты, оның ішінде канбулай барабандары мен музыкалық маскарад шерулері болды. Француздар карнавалды Тринидадқа әкелді, ал карнавалда калипсо сайыстары, әсіресе 1834 жылы құлдық жойылғаннан кейін, үлкен танымалдылыққа ие болды.

Жазбалар

Калипсо жанрындағы алғашқы ән 1912 жылы Нью-Йоркке сапарлаған Lovey's String Band тобымен жазылды. 1914 жылы екінші калипсо жазбалары – соның ішінде алғашқы ағылшын тілінде орындалған ән – chantwell Джулиан Уайтерроузға тиесілі болды, ол «Темір Герцог» және әйгілі калинда таяқ күрескері ретінде танымал еді. Жюль Симс де дауыстық калипсоларды жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі калипсолардың көп бөлігі Лави мен Лайонель Беласконың аспаптық туындыларынан тұрды. Бәлкім, соғыс экономикасының шектеулеріне байланысты, 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басына дейін ерекше жазбалар жасалмады, сол кезде калипсоның «алтын дәуірі» музыканың стилін, формасын және сөздерін қалыптастырды. Калипсо Тринидад аймағында жаңалықтарды тарату құралына айналды. Саясаткерлер, журналистер және қоғамдық қайраткерлер әр әннің мазмұнын талқылады, ал көптеген арал тұрғындары осы әндерді ең сенімді ақпарат көзі деп санады. Калипсо орындаушылары сөз бостандығының шегін кеңейтіп, арал өміріне қатысты кез келген мәселе туралы жаңалықтарды таратты, соның ішінде саяси жемқорлыққа қарсы айқын пікір білдірді. Мұндай цензураға қарамастан, калипсо әндері редактордың назарынан қашып өтудің әртүрлі жолдарын тауып, шекараны бұзуын жалғастырды. Екіұсқа мағыналы сөздер, немесе екі ауыз сөз, Германия сияқты елдерді айыптау және Польшаны аннексиялау туралы мәлімдемелер, сондай-ақ Тринидадтағы отарлық үкімет саясатына жасалған ишаралар қолданылды. Секс, дау-дамақ, құпия ақпарат, саясат, жергілікті жаңалықтар және басқа калипсо орындаушыларын сықақтау – классикалық калипсоның негізгі тақырыптары болды, дәл қазіргі классикалық хип-хоп сияқты. Қазіргі хип-хоп сияқты, бұл музыка да қоғамның консервативті бөлігінде шок пен наразылық тудырды. Цензураның атымен сансыз жазбалар теңізге тасталды, бірақ шындығында, бәсекелес американдық компаниялар бұл әрекетті әділ емес бәсекелестік рухында жасады, қарсыластарының материалдары американдық тұтынушыларға жарамсыз деп мәлімдеді. Decca Records және оның бәсекелесі RCA-ның Bluebird лейблі осылайша көптеген басылымдарын жоғалтты. Эдуардо де Са Гомес атты кәсіпкер калипсоның алғашқы кезеңдерін таратуда маңызды рөл атқарды. Порт-оф-Испаниядағы жергілікті музыкалық дүкен мен фонограф жабдықтарының иесі, португал иммигранты Са Гомес жанрды насихаттап, жергілікті суретшілерге қаржылық қолдау көрсетті. 1934 жылдың наурыз айында ол Роаринг Лайон мен Аттила Хунды Нью-Йоркке жаздыруға жіберді; олар шетелде жаздырған алғашқы калипсо орындаушылары болды, жанрды Вест-Индиядан шығарып, поп-мәдениетке енгізді. Лорд Инвадер олардың ізінше тез арада ілесіп, Андрюс сестерінің «Rum and Coca-Cola» әнінің ұрлануына байланысты ұзақ сот процесінен кейін Нью-Йоркте қалды. Ол Уилмот Гудинимен бірге сол жерде тұрып, АҚШ-тың ең ұлы калипсо орындаушыларының біріне айналды. Калипсоның алғашқы формалары джазға (кейін пайда болған) ұқсас болды, мысалы Sans Humanitae. Бұл импровизациялық әуенде калипсо орындаушылары бір-бірін әлеуметтік жағдайлар бойынша сынға алып немесе қорлайды, «sans humanité» немесе «no mercy» (бұл француз тілінің ықпалына сілтеме) сияқты сөздерді қолданады.

The first identifiably calypso genre song was recorded in 1912, by Lovey's String Band while visiting New York City. In 1914, the second calypso recordings—including the first sung in English—were done by chantwell Julian Whiterose, better known as the Iron Duke and famous calinda stick fighter. Jules Sims would also record vocal calypsos. The majority of these calypsos of the World War I era were instrumentals by Lovey and Lionel Belasco. Perhaps due to the constraints of the wartime economy, no recordings of note were produced until the late 1920s and early 1930s, when the "golden era" of calypso would cement the style, form, and phrasing of the music. Calypso evolved into a way of spreading news around Trinidad. Politicians, journalists and public figures often debated the content of each song, and many islanders considered these songs the most reliable news source. Calypsonians pushed the boundaries of free speech as their lyrics spread news of any topic relevant to island life, including speaking out against political corruption. Even with this censorship, calypsos continued to push boundaries, with a variety of ways to slip songs past the scrutinizing eyes of the editor. Double entendre, or double speak, was one way, as was the practice of denouncing countries such as Germany and its annexation of Poland, while making pointed references toward the colonial government's policies in Trinidad. Sex, scandal, gossip, politics, local news, and insulting other calypsonians were the order of the day in classic calypso, just as it is today with classic hip hop. And just as the hip hop of today, the music sparked shock and outrage in moralistic sections of society. Countless recordings were dumped at sea in the name of censorship, although in truth, rival US companies did this in the spirit of underhanded competition, claiming that the rivals' material was unfit for US consumption. Decca Records lost untold pressings in this manner, as did its rival, RCA's Bluebird label. An entrepreneur named Eduardo de Sá Gomes played a significant role in spreading calypso in its early days. Sá Gomes, a Portuguese immigrant who owned a local music and phonograph equipment shop in Port of Spain, promoted the genre and gave financial support to the local artists. In March 1934, he sent Roaring Lion and Attila the Hun to New York City to record; they became the first calypsonians to record abroad, bringing the genre out of the West Indies and into pop culture. Lord Invader was quick to follow, and stayed in New York City after a protracted legal case involving the theft of his song "Rum and Coca Cola", a hit by the Andrews Sisters. He made his home there along with Wilmoth Houdini, and became one of the great calypsonians of the US. Early forms of calypso were also similar to jazz (which came after) such as Sans Humanitae. In this extempo (extemporaneous) melody calypsonians lyricise impromptu, commenting socially or insulting each other, "sans humanité" or "no mercy" (which is again a reference to French influence).

Танымалдық

Калипсоның алғашқы маңызды жұлдыздары 1930 жылдардың соңында бүкіл әлемде жаңа тыңдарманға қадам баса бастады. Атилла Гун, Роринг Лайон және Лорд Инвадер алғашқылардың қатарында болды, олардан кейін тарихтағы ең ұзақ өмір сүрген калипсо жұлдыздарының бірі – Лорд Китченер келді, ол 2000 жылы қайтыс болғанға дейін хиттерді шығара берді. 1944 жылғы Эндрюс әпкелерінің "Rum and Coca-Cola" әні, Лорд Инвадер әнінің кавер нұсқасы, Тринидадтағы американдық әскери базалармен бірге келген проституцияның өршуі, инфляция және басқа да жағымсыз құбылыстарға қатысты өткір сынды білдіргеніне қарамастан, Америкада хитке айналды. Калипсоның негізгі мақсатын сипаттаудың ең оңай жолы – ол сол кездегі авторитарлық отаршылдық мәдениетке қарсы наразылық нысаны ретінде қалыптасқандығында. 1956 жылы Mighty Sparrow Тринидадтың музыкалық байқауында жеңіске жетті. Калипсо, әсіресе коммерциялық нұсқасы, бүкіл әлемде танымал болды, Гарри Белафонттың 1956 жылғы "Calypso" альбомында жазылған "Banana Boat Song" немесе "Day O" поп-әні кең таралды. "Calypso" альбомы миллионнан астам дана сатылған алғашқы калипсо альбомы болды. 1956 жылы Mighty Sparrow-тың "Jean and Dinah" әні де халықаралық деңгейде танымал болды. Бұл ән де калипсошы үшін Тринидадтағы Чагуарамас АҚШ теңіз базасы жабылғаннан кейін кең таралған жезөкшелік пен жезөкшелердің қиын жағдайы туралы "әрекет жоспары" ретінде түсіндірілді. Сонымен қатар, хор жетекшісі Леонард Де Паур 1956 жылы Columbia Records үшін калипсо альбомын жазды, онда Тринидад пен Барбадостың дәстүрлі Рождество музыкасының хорлық аранжировкалары және Джестер Хейрстонның "Mary's Little Boy Child" (Calypso Christmas, CL 923 Mono LP, 1956) әні бар. Бродвей театрының "Jamaica" мюзиклінде (1957) Гарольд Арлен мен Ип Харбург "коммерциялық" Белафонт стиліндегі калипсоны шебер пародиялады. 1957 жылы калипсо қызығушылығы артып, бірнеше фильмдер түсірілді, мысалы, Белафонт қатысқан "Island in the Sun" (20th Century Fox), сондай-ақ "Calypso Joe" (Allied Artists), "Calypso Heat Wave" (Columbia Pictures) және "Bop Girl Goes Calypso" (United Artists) сияқты төмен бюджетті фильмдер. Роберт Митчем Capitol Records-те "Calypso Is Like So" (1957) альбомын шығарды, ол жанрдың дыбысын, рухын және ерекшеліктерін жеткізе білді. Диззи Гиллеспи Джеймс Муди мен Кенни Барронмен бірге "Jambo Caribe" (1964) калипсо альбомын жазды. Соул әншісі Гэри "US" Бондс Порт-оф-Испаниядағы әскери қызметінен оралғаннан кейін көп ұзамай Legrand Records-те "Twist up Calypso" (1962) калипсо альбомын шығарды. 1968 жылы Шри-Ланкадан Нити Канагаратнам тамил тілінде калипсо стилінде ән шырқады, бұл оған үлкен жетістік әкеліп, "Тамил халық музыкасының әкесі" атағын сыйлады. Баила ырғағы Шри-Ланкада танымал болғандықтан, оның көптеген әндері тамил баиласы деп саналды. 1970 жылдардың ортасында әйелдер калипсоның ерлерге бағытталған аренасына енді. Калипсо Роуз 1977 жылы "Gimme More Tempo" әнімен Тринидад Road March байқауында жеңіске жеткен алғашқы әйел болды. Келесі жылы "Come Leh We Jam" әнімен ол "Calypso King" байқауында жеңіске жетті, бұл марапатты әйел алғаш рет алды. Оның құрметіне байқаудың атауы "Calypso Monarch" деп өзгертілді. Француз және электронды музыкант Жан Мишель Жар 1990 жылы "Кустоны күту" атты альбомын шығарды. Альбомда төрт трек бар: "Calypso", "Calypso part 2", "Calypso part 3 Fin de Siècle" және "Waiting for Cousteau". Ол Жак Кустоның 80 жылдығына арналды. Бұл альбомға Тринидад пен Тобагоның Amocco Renegades (дәстүрлі болат барабандар тобы) қатысты. Бірінші тректе стильдің күшті әсерін байқауға болады. Калипсо Тим Бертонның қорқынышты/комедиялық фильмі "Beetlejuice" (1988) шыққан кезде тағы бір қысқа мерзімді коммерциялық қызығушылыққа ие болды, онда саундтректің хит-трегі ретінде Белафонттың "Jump In The Line" әні, сондай-ақ кешкі дастархан сахнасында "The Banana Boat Song" әні қолданылды. Диснейдің "Under the Sea" әні, "The Little Mermaid" фильмінің калипсо тақырыбы 1989 жылы "Үздік түпнұсқа ән" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын, ал 1991 жылы "Визуалды медиа үшін жазылған ең жақсы ән" номинациясы бойынша "Грэмми" сыйлығын жеңіп алды. 1970 жылдардың соңында калипсо мен Шығыс Үндістан музыкасының, афроамерикалық жан, фанк және рок элементтерінің қосылуынан пайда болған "Сока" музыкасы деп аталатын жаңа стиль пайда болды. 1980 жылдардағы сока музыкасында жылдам темптер, электр гитаралары мен синтезаторлары, ерекше мелодиялық бас сызықтары және сезімталдық пен биді дәріптейтін әндер болды. Көптеген ықпалды калипсо әншілері, соның ішінде Рас Шорти I, Mighty Sparrow, Лорд Китченер, Calypso Rose, Super Blue және Дэвид Рудер жаңа стильді қабылдады. Бруклин 1970 жылдардың соңынан 1990 жылдардың басына дейін сока жазбаларын шығарудың маңызды орталығы болды. Ка�...

The first major stars of calypso started crossing over to new audiences worldwide in the late 1930s. Attila the Hun, Roaring Lion and Lord Invader were first, followed by Lord Kitchener, one of the longest lasting calypso stars in history—he continued to release hit records until his death in 2000. 1944's "Rum and Coca Cola" by the Andrews Sisters, a cover version of a Lord Invader song, became an American hit despite the song being a very critical commentary on the explosion of prostitution, inflation and other negative influences accompanying the American military bases in Trinidad at the time. Perhaps the most straightforward way to describe the focus of calypso is that it articulated itself as a form of protest against the authoritarian colonial culture which existed at the time. In 1956 Mighty Sparrow won Trinida's Music contest. Calypso, especially a toned down, commercial variant, became a worldwide craze with pop song "Banana Boat Song", or "Day O", a traditional Jamaican folk song, was recorded by pop singer Harry Belafonte on his album Calypso (1956). Calypso was the first calypso record to sell more than a million copies. 1956 also saw the massive international hit "Jean and Dinah" by Mighty Sparrow. This song too was a sly commentary as a "plan of action" for the calypsonian on the widespread prostitution and the prostitutes' desperation after the closing of the U. S. naval base on Trinidad at Chaguaramas. In addition, the choral director Leonard De Paur recorded a calypso album in 1956 for Columbia Records featuring his choral arrangements of traditional Christmas music from Trinidad and Barbados, as well as the song Mary's Little Boy Child by Jester Hairston (Calypso Christmas, CL 923 Mono LP, 1956). In the Broadway theatre musical Jamaica (1957), Harold Arlen and Yip Harburg cleverly parodied "commercial" Belafonte style calypso. Several films jumped on the calypso craze in 1957 such as Island in the Sun (20th Century Fox) that featured Belafonte and the low budget films Calypso Joe (Allied Artists), Calypso Heat Wave (Columbia Pictures), and Bop Girl Goes Calypso (United Artists). Robert Mitchum released an album, Calypso Is Like So (1957), on Capitol Records, capturing the sound, spirit, and subtleties of the genre. Dizzy Gillespie recorded a calypso album Jambo Caribe (1964) with James Moody and Kenny Barron. Soul shouter Gary "US" Bonds released a calypso album Twist up Calypso (1962) on Legrand records, shortly after returning home from his military post in Port of Spain. Nithi Kanagaratnam from Sri Lanka sang calypso styled songs in Tamil in 1968, which was a success and earned him the title "Father of Tamil Popular Music". Since Baila rhythm was popular in Sri Lanka, most of his songs were classified as Tamil Baila. In the mid 1970s, women entered the calypso men's oriented arena. Calypso Rose was the first woman to win the Trinidad Road March competition in 1977 with her song "Gimme More Tempo". The following year with "Come Leh We Jam", she won the "Calypso King " competition, the first time a woman had received the award. The competition's title was changed to Calypso Monarch in her honor. The French and pioneer electronic musician Jean Michel Jarre released an album in 1990 called Waiting for Cousteau. The album has four tracks: "Calypso", "Calypso part 2", "Calypso part 3 Fin de Siècle" and "Waiting for Cousteau". It was dedicated to Jacques Yves Cousteau on his 80th birthday. This album had a special participation of the Amocco Renegades (a traditional steel drum band from Trinidad and Tobago). In the first track is possible to notice a strong style influence. Calypso had another short burst of commercial interest when Tim Burton's horror/comedy film Beetlejuice (1988) was released, and used Belafonte's "Jump In The Line" as the soundtrack's headliner and also "The Banana Boat Song" in the dinner party scene. Disney's song "Under the Sea", a calypso theme from The Little Mermaid won an Academy Award for Best Original Song in 1989 as well as the Grammy Award for Best Song Written for Visual Media in 1991. In the late 1970s a new style, dubbed Soca music, emerged from the blending of calypso with elements of East Indian music as well as African American soul, funk, and rock. The soca music of the 1980s featured fast tempos, electric guitars and synthesizers, prominent melodic bass lines, and lyrics celebrating sensuality and dance. Many influential calypso singers including Ras Shorty I, Mighty Sparrow, Lord Kitchener, Calypso Rose, Super Blue, and David Rudder embraced the new style. Brooklyn became an important site for the production of soca records from the late 1970s through the early 1990s. Although Calypso's native land is Trinidad, it is also very popular in a small "windward" island in the West Indies. This island is called Dominica, the nature island of the Caribbean. Dominicans, similar to Trinidadians also developed a keen interest in Caribbean genres such as Soca music, and Calypso in the late 1960's. Called Kaiso in French creole, Calypso is illustrated as a unique form of music, especially during the Carnival season. Dominicans mainly use this genre to express their concerns and feedback on the everyday affairs and happenings of their country. Most of the music pieces composed normally have a negative stigma attached to them, expressing dissatisfaction with how their current government choose to conduct the affairs of the country. The first Calypso monarch in Dominica who was crowned in 1959 was called "The Observer" and the longest reigning Calypso monarch is King Dice. The Calypso tent is not just limited to adult participation. There is also a section called Junior monarch During the colonial era, the Black lower class used calypso music to protest their poor economic situation and the discrimination which they were subjected to. Calypso music frequently was used as a form of musical protest. a generation of Caribbean families migrating from the islands to England in response to increased labor demands after World War II. Kitchener's 1948 song "Windrush" was written in two versions. The first version gained more global popularity as the lyrics expressed gratitude and appreciation for British colonial rule. However, second version found greater popularity amongst Caribbean people themselves as the lyrics conveyed a story of West Indian immigrants facing discrimination and cultural alienation while living in Britain. Although Kitchener's alternate version of "Windrush" did not gain as much commercial popularity, the duality of the two versions exemplify how calypso music was used as an outlet for social commentary. After Trinidad and Tobago gained independence in 1962, calypso music continued to be used as an outlet for political commentary. With Eric Williams serving as the first Prime Minister of an independent Trinidad and Tobago, calypsonian Mighty Sparrow released his song "William the Conqueror" where he praises Williams' victory and prides the island in its newfound independence. Sparrow sings:I am no politician, but I could understand if it wasn't for Brother Willie and his ability, Trinidad wouldn't go neither come. We used to vote for food and rum but nowadays we eating all the Indians and them. And in the ending, we voting PNM. Praise little Eric, rejoice and be glad. We have a better future here in Trinidad. Calypso music has also been used by politicians to promote political agendas through Calypso competitions. The origins of calypso competitions dates back to the early 19th century post emancipation where formerly enslaved communities would hold calypso wars showcasing their singing and dancing. Later in 1953 Calypso competitions held the same showcasing nature, but became politicized as the People's National Movement (PNM) took over as the main organizer of competitions. The PNM used the competitions to combat social and class divisions by attracting participants of varying social status to participate and attend the competitions. The idea was to claim a national cultural identity and promote national unity.