Кіріспе
Мамбо – кубалық би музыкасының жанры. Бұл жанрды 1930-жылдардың аяғында «Arcaño y sus Maravillas» тобы бастап, кейін Перес Прадо оны биг-бенд стилінде кеңінен танымал етті. Мамбо – «danzón mambo» деп аталатын данзонның синкопталған түрі ретінде пайда болды, оның соңғы бөлімі импровизацияланып, «son cubano» (немесе «montunos») музыкасына тән гуахеолар енгізілді. Биг-бендтер орындаған кезде осы гуахеолар жанрдың мәніне айналды, олар данзонның дәстүрлі бөлімдерін орындамай, көбінесе свинг пен джазға ұмтылды. 1940-жылдардың соңы мен 1950-жылдардың басында мамбо Мексика мен АҚШ-та «би маниясына» айналды, Перес Прадо, Тито Пуэнте, Тито Родригес және басқалардың арқасында оның биі Шығыс жағалауда кең тарады. 1950-жылдардың ортасында данзоннан дамыған баяу балл стилі – ча-ча-ча, Солтүстік Америкада ең танымал би жанры ретінде мамбоны ығыстырды. Дегенмен, мамбо 1960-жылдарға дейін белгілі бір дәрежеде танымал болды және денге сияқты жаңа туынды стильдер пайда болды; 1970-жылдары ол көбінесе сальсаның құрамына енгізілді.
Mambo is a genre of Cuban dance music pioneered by the charanga Arcaño y sus Maravillas in the late 1930s and later popularized in the big band style by Pérez Prado. It originated as a syncopated form of the danzón, known as danzón mambo, with a final, improvised section, which incorporated the guajeos typical of son cubano (also known as montunos). These guajeos became the essence of the genre when it was played by big bands, which did not perform the traditional sections of the danzón and instead leaned towards swing and jazz. By the late 1940s and early 1950s, mambo had become a "dance craze" in Mexico and the United States as its associated dance took over the East Coast thanks to Pérez Prado, Tito Puente, Tito Rodríguez and others. In the mid 1950s, a slower ballroom style, also derived from the danzón, cha cha cha, replaced mambo as the most popular dance genre in North America. Nonetheless, mambo continued to enjoy some degree of popularity into the 1960s and new derivative styles appeared, such as dengue; by the 1970s it had been largely incorporated into salsa.
Кубадан шыққан
Мамбоның алғашқы тамырларын кейіннен мамбо деп аталған danzón de nuevo ritmo (жаңа ырғақты танзон) деп табады, оны флейташы Антонио Арканьо басқарған Arcaño y sus Maravillas оркестрі танымал етті. Maravillas оркестрінің негізгі композиторлары Орест Лопес және оның інісі Израиль Лопес "Качао" кубалық танымал данзонның соңғы, импровизацияланған, көтеріңкі бөлігін "мамбо" деп атағандардың алғашқылары болды. Бұл жаңалық, жылдар бойы музыканттар мен бишілердің игілігі үшін құрылымдық қатаңдығын жоғалтқан данзонның эволюция процесіндегі маңызды қадам болды. 1910 жылы Хосе Урфе өзінің "El bombín de Barreto" шығармасының соңғы бөлігі ретінде монтуноны (типик сон импровизацияланған қорытынды бөлімі) қосты. Бұл, соннің кейбір элементтерін данзонға енгізген, қайталанатын музыкалық фразадан тұратын, серпілісті бөлім болды. 1930 жылдардың ортасынан соңына қарай Арканьо тобының бірнеше мүшелері данзонның монтуносына немесе соңғы импровизациясына сілтеме жасай отырып, "vamos a mambear" ("мамболайық") дейтін. Арканьоның виолончельшісі Орест Лопес 1938 жылы "Мамбо" деп аталған алғашқы данзонды жазды. Бұл шығармада сон стилінен алынған бірнеше синкоптық мотивтер импровизацияланған флейталық өрнектермен үйлестірілді. Антонио Арканьо мамбоны былай сипаттады: "Мамбо – кубалықтардың ырғақты сүйкімділігі, еркін мінезі және шешендігіне ие, синкоптық монтуноның бір түрі. Пианист мамбоға шабуыл жасайды, флейта оны қабылдап, импровизациялайды, скрипка екі нотамен ырғақты аккордтарды орындайды, контрабас тумбао қосады, тимбалеро сиыр қоңырауын ойнайды, гуиро марака ырғағын сыпырып ойнайды, аса қажетті тумба (конга барабаны) бас тумбаоны қайталайды және тимбалды күшейтеді".
1940 - 1952: Мексикадағы "Брас" мамбо
Кубаның Матансас қаласынан шыққан пианист және аранжировщик Дамасо Перес Прадо 1940 жылдардың басында Гаванада тұрақтады және Паулина Альварес пен Казино де Ла Плайя сияқты түнгі клубтар мен оркестрлерде жұмыс істей бастады. 1949 жылы ол Мексикаға жұмыс іздеуге барып, жаңа стильде үлкен жетістікке қол жеткізді, оған Антонио Аркано бұрын қолданған «мамбо» деген ат берді. Перес Прадоның стилі бұрынғы мамбо түсінігінен ерекшеленді. Жаңа стиль Солтүстік Америка джазынан күшті әсер алды, және құрамында төрт-бес труба, төрт-бес саксофон, контрабас, барабан, маракас, ковбел, конга және бонго болды. Бұл жаңа мамбода труба мен саксофон арасындағы тартымды контрапункт болды, ол денеді ырғақпен бірге қимылдауға итермеледі, әр музыкалық фразаның соңында ерекше, терең қырылған дыбыспен күшейтілді. Музыкасы негізінен Кубадан тыс жерде тұратын тыңдаушыларға арналғандықтан, Перес Прадо аранжировкаларында көптеген халықаралық, әсіресе Солтүстік Америкалық элементтерді пайдаланды. Бұл оның «Мамбо Рок», «Патрисия» және «Текила» сияқты әндерінде көрінеді, онда ол үш өлшемді АҚШ «свинг» ырғағын кубалық румба мен соннан алынған элементтермен біріктіреді. Перес Прадо 1950 жылы «Мамбо No. 5» және «Мамбо No. 8» хиттерін жариялады. Мамбо бумы АҚШ-та 1950 жылдардың басында шарықтау шығына жетті, кезде Перес Прадо «Cherry Pink (and Apple Blossom White)» әнінің ча-ча-ча нұсқасымен американдық хит-парадтарда бірінші орынға шықты. Перес Прадоның репертуарында «Cerezo Rosa», «María Bonita», «Tea For Two», «La Bikina», «Cuando Calienta El Sol», «Malagueña» және «En Un Pueblito Español» сияқты көптеген халықаралық шығармалар болды. Прадоның жазбалары Латын Америкасы және АҚШ-тың латиноамерикандық нарықтарына арналған, бірақ оның ең танымал мамболарының кейбіреуі, мысалы «Mambo No. 5» және «Que Rico El Mambo» тез арада АҚШ-тың кең аудиториясына жетті. Кубалық әнші Бени Море де 1945-1952 жылдар аралығында Мексикада тұрды. Ол мексикалық оркестрлермен, әсіресе Рафаэль де Паз басқарған оркестрмен бірге бірнеше мамболарды жазды, олар «Yiri Yiri Bon», «La Culebra», «Mata Siguaraya», «Solamente Una Vez» және «Bonito Y Sabroso» әндерін жазды. Осы кезеңде Бенни Хесус «Чучо» Родригес оркестрімен де жұмыс істеді.
Нью-Йорктегі мамбо: 1947 - 1960 жылдар
Мамбо 1947 жылы пайда болды және көп ұзамай мамбо музыкасы мен биі кең танылды. Жазу компаниялары өз пластинкаларын белгілеу үшін мамбо атауын қолдана бастады, ал жергілікті газеттерде мамбо биі сабақтары туралы жарнамалар шығарылды. Нью-Йорк қаласы мамбоны халықаралық деңгейде танымал мәдени құбылысқа айналдырды. Нью-Йоркте мамбо биі жоғары деңгейде, өте тартымды орындалды, бұл Бродвейдің әйгілі би залы – Палладиумды қоздырды. Бал залы көп ұзамай өзін "мамбо ғибадатханасы" деп жариялады, онда қаланың ең шебер бишілері – Мамбо Асс, Ча Ча Тэпс, "Қойшы Джо" Пиро, Оги және Марго Родригес биледі. Оги мен Марго 50 жыл өткен соң да (2006) Лас-Вегаста билеп жүрді. 1950 жылдардағы Нью-Йорктің ең танымал мамбо бишілері мен топтары: Ауги & Марго, Майкл Терас & Элита, Кармен Круз & Джин Ортис, Ларри Слон & Вера Родригес, Мамбо Акс (Анибал Васкес және Самсон Баталла), Ча Ча Тэпс (Карлос Арройо және Майк Рамос), Киллер Джо Пиро, Паулито және Лилон, Луи Макина, Педро Агилар ("Кубалық Пит"), Мачито, Тито Родригес, Хосе Куребело, Акохх және Норо Моралес.