Кіріспе

Сока музыкасы – оның авторы Лорд Шорти анықтаған музыка жанры, ол «Калипсоның жаны» деп аталады және Африка мен Шығыс Үндістан ырғақтарының ықпалына ие. Ол бастапқыда авторы «sokah» деп жазған, бірақ жергілікті газетте жаңа музыка туралы хабарлағанда қате кетіп «soca» деп жазылды; Лорд Шорти қателікті растады, бірақ оны шатастырудан сақтау үшін сол күйінде қалдырды. Бұл музыка жанры 1970 жылдардың басында Тринидад және Тобагода пайда болды және 1980 жылдар мен одан кейін әртүрлі стильдерге дамыды. Соканы Лорд Шорти дәстүрлі калипсоны жаңарту үшін жасады, себебі Ямайкадан келген регги мен АҚШ-тан келген соул және фанк музыкасының танымалдылығы артуына байланысты Тринидаттағы жас ұрпақ арасында оның танымалдылығы төмендеп кеткен еді. Сока – калипсо/кайсоның бір тармағы, ол Шығыс Үндістан ырғақтары мен мелодияларының ықпалында.

Тарих

Сока 1970-ші жылдардың басында дамып, сол онжылдықта кең танымал болды. Соканың музыкалық жанр ретінде қалыптасуында калипсо, чатни, регги, зоук, латын, каденс және дәстүрлі Батыс Африка ырғақтарымен үйлесім табуы қамтылған. 1970 жылы Тринидадтағы KH студиясында күрделі калипсо ырғағын жаңа көпжолғы жазу технологиясымен жазудың жолын табу мақсатында дыбыс жобасы басталды. Бұл жобаға Робин Имамшах (гитара, жоба жетекшісі), Ангус Нуньес (бас-гитара), Эррол Уайз (соққы дабыл), Вонрик Мейнард (соққы дабыл), Кларенс Джеймс (соққы аспаптар), Карл Хендерсон (пернелі аспаптар) және Дэвид Бутман (скрипка) қатысты. Осы жобаның нәтижесінде 1972 жылы KH студиясында Лорд Шортидің "Индрани" және Sensational Roots тобының "Calypso Zest" әндері жазылды. Кейіннен Лорд Шортидің 1974 және 1975 жылдары жазылған "Endless Vibrations" және "Sweet Music", сондай-ақ Элла Андалдың 1975 жылы жазылған "Second Fiddle" әндері соканың танымал хиттеріне айналды. 1976 жылы Maestro-ның "Savage" және Last Supper тобының (әнін Робин Имамшах жазған) "Trinidad Boogie" әндері де KH студиясындағы жетілдірілген көпжолғы жазу технологиясының арқасында жарық көрді. Сока заманауи музыкалық стильдер мен трендтерді қабылдауды жалғастыруда. Боливуд фильмдері, бхангра, АҚШ-тағы жаңа панджаби поп және диско музыкасы да сокамен тәжірибе жасап жатыр.

Лорд Шорти

Соканың "әкесі" Тринидадтан шыққан Гарфилд Блэкман болды, ол 1964 жылы "Cloak and Dagger" хитімен Лорд Шорти ретінде танымал болды және 1980 жылдардың басында "Ras Shorty I" деген атауды қабылдады. Ол ән жазумен және калипсо жанрында өнер көрсетумен айналысты. Көптеген әндер жазған музыкант, композитор және инноватор Шорти 1965 жылдан кейін калипсо мен Индо-Кариб музыкасының элементтерін біріктірумен тәжірибе жасады, ал 1970 жылдардың басында "Калипсоның жаны", яғни сока музыкасын ұсынды. Шорти өзінің музыкасын "сока" деп бірінші рет 1975 жылы анықтады, оның "Endless Vibrations" хиті радиостанцияларда, кештер мен клубтарда ғана емес, сонымен қатар туған Тринидад және Тобагодан тыс, Нью-Йорк, Торонто және Лондон сияқты қалаларда да музыкалық толқын тудырды. Сока бастапқыда "sokah" деп жазылатын, ол "Калипсоның жаны" дегенді білдіреді, ал "kah" бөлігі санскрит әліпбиіндегі бірінші әріптен алынған, бұл қозғалыс күшін және жаңа ырғақтың пайда болуына ықпал еткен Шығыс Үндістанның ырғақтық әсерін көрсетеді. Шорти бірнеше сұхбаттарында жаңа сока ырғағының идеясы 1972 жылы "Indrani" хитінде қолданған калипсо пен Шығыс Үндістан ырғақтарының қосылуынан туғанын айтты. Шорти 1974 жылы "Endless Vibrations" атты кроссовер хитін жазған кезде сока Тринидад калипсо музыканттарының көпшілігі қабылдаған танымал жаңа ырғақ ретінде бекінді. 1975 жылы Шорти "Love in the Caribbean" атты альбом шығарды, онда бірнеше сока тректері болды. Келесі промо-тур кезінде Шорти Доминика аралына тоқтады және сол жердегі үздік топ – Exile One Fort Young қонақ үйінде өнер көрсеткенін көрді. Шорти сока мен каденс-липсо фьюжн трегін, "E Pete" немесе "Ou Petit" деп атап, жазуға шабыттанды, бұл осы сока стиліндегі алғашқы туынды болды. Шорти өзінің "E Pete" әнінің хорында қолданған креолдық мәтіндері бойынша Доминиканың 1969 жылғы Калипсо королі Лорд Токиомен, сондай-ақ екі креолдық лирик – Крис Серафин мен Пэт Ааронмен кеңесті.

Француз креол тілінің сокаға әсері

Соканың негізгі көзі – калипсо. Ол Тринидадта 18-19 ғасырларда Батыс Африканың кайсо және канбулай музыкасынан пайда болды. Африкалықтар қант плантацияларында жұмыс істеуге әкелінді, олар өз отаны мен отбасымен көптеген байланыстардан айырылды. Олар калипсоны құл иелерін мазақтау үшін және бір-бірімен қарым-қатынас жасау үшін қолданды. Алғашқы кездері көптеген калипсоларды француз креол тілінде әнші-гриоттар орындады. Калипсоның дамуымен гриоттың рөлі chantuelle және ақырында calypsonian ретінде танылды. Дегенмен, қазіргі заманғы калипсо 19-ғасырда пайда болды, ол lavway маскарад әні, француз креолдық belair және калинда таяқпен күресетін chantwell сияқты әртүрлі элементтердің қосылуынан туындады. Калипсоның ерте дамуы Тринидад құлдарының карнавалды қабылдауымен тығыз байланысты, соның ішінде канбулай барабандары мен музыкалық маскарад процессиялары. Француздар Тринидадқа карнавалды әкелді, ал карнавалдағы калипсо сайыстары, әсіресе 1834 жылы құлдық жойылғаннан кейін, танымалдылығы артты. Каденс липсо – Гаитидегі cadence rampa мен Тринидад пен Тобагодағы калипсоның бірігуі, ол Кариб теңізінің басқа ағылшын тілді елдеріне де тарады. 1970-ші жылдары Гваделупа аралында Доминикалық Exile One тобы құрып, креол әлеміндегі және Африкадағы, сондай-ақ Француз Антиль аралдарындағы би клубтарында кеңінен танымал болды. Француз Антиль аралдарында cadence lypso 1980 жылдары Kassav танымал еткен zouk-қа айналды. Kassav 1979 жылы Пьер Эдуард Децимус (бұрынғы Les Vikings de Guadeloupe мүшесі) және Париж студиялық музыкант Джейкоб Девариуес құрды. Бірлесіп, Доминикан, Гаити және Гваделупаның танымал kadans немесе compas топтарының, мысалы Experience 7, Grammacks, Exile One, Les Aiglons, Tabou Combo, Les Freres Dejean және т.б. әсерімен, олар Гваделупа карнавал музыкасын толық оркестрленген, бірақ заманауи және жақсартылған стильде жазуды шешті. Бұл музыка стилі, көбінесе Сент-Люсияда шығарылатын "zouk soca" деп аталатын соканың белгілі бір стиліне әсер етті. 1990-шы жылдарда Доминикада "bouyon" деп аталатын жаңа музыкалық форма басым болды. Жанрдағы ең танымал топ – Windward Caribbean Kulture (WCK), ол 1988 жылы cadence lypso және jing ping-тің қосылуымен тәжірибе жасап, осы стильді құрды. Олар lapo kabwit сияқты жергілікті барабан ырғақтарын, jing ping топтарының музыкалық элементтерін, сондай-ақ ragga стильіндегі вокалдарды қолдана бастады. Bouyon, "bouyon soca" деп аталатын соканың белгілі бір стиліне әсер етті. Bouyon soca әдетте 90-шы жылдардағы ескі bouyon музыкасының ырғақтарын және soca музыкасын біріктіріп, соканың ерекше дыбысын жасайды. Бұл музыка стилін Кариб аймағында продюсер Dada және Доминикадан келген ASA суретшісі, Тринидад және Сент-Винсент суретшілері Skinny Fabulous, Bunji Garlin, Iwer George және Machel Montano сияқты әріптестері арқылы танымал етті. Bouyon-мен дәмделген ырғақтар мен дыбыстарға және таныс soca атрибуттарына ие хит әндерге "Famalay" және "Conch Shell" кіреді.

Терминология

Сока сөзі "(Ca)lypso-ның (Soul of (Ca)lypso) жаны" дегенді білдіреді, бірақ бұл атаудың американдық соул музыкасына ешқандай қатысы жоқ, себебі сока – ритмикалық тұрғыдан африкалық/калипсо және Шығыс Үндістан ырғақтарының қосындысы. Соканың тарихы көп қырлы. Лорд Шорти бастапқыда өзінің музыкалық гибридін "соках" деп жазды және 1979 жылы Carnival Magazine журналына берген сұхбатында: "Мен сока деген атауды ойлап таптым. Мен соканы өзім ойлап таптым. Мен оны ешқашан s o c a деп жазған емеспін. Оны s o k a h деп жаздым, бұл Шығыс Үндістанның ықпалын көрсету үшін жасалған" деді. Журналист Айвор Феррейра 1976 жылғы Тринидад карнавалы маусымында жарияланған мақала үшін Шортимен сұхбаттасқаннан кейін "s o c a" орфографиясы тез арада танымал болды. Мақала "Shorty Is Doing Soca" деп аталды, соның арқасында осы жаңа, заманауи калипсо музыкасының стилі үшін "s o c a" жазуы кеңінен қолданыла бастады.

Қауысқан жанрлар

Сока музыкасы жылдар өте келе көптеген басқа музыка жанрлары сияқты өзгеріп дамыды, калипсо орындаушылары, сока әртістері, музыканттар және продюсерлер де соканы басқа Кариб теңізі аймағының ырғақтарымен үйлестірумен тәжірибе жасады. Мысалдар:

Афросока

Afrosoca – афробит және сока музыкасының қосылысынан пайда болған жанр, сонымен қатар денсхолл музыкасының да ықпалы бар. Afrosoca әндерінің темпі көбінесе Груви Сокамен (110-дан 135 BPM-ге дейін) бірдей болады, әдетте Батыс Африка әуендерінің әсері сезіледі. Бұл жанрды Тринидад және Тобагода Нигериялық және Тринидадтық әртістер қалыптастырды.

Шұжық сока

Чатни сока – Лорд Шорти бастаған түпнұсқалық сока стильдерінің бірі, ол Шығыс Үндістан музыкасының күшті ықпалына толы; Бұл стиль Тринидад және Тобагода пайда болған. Көптеген әндерде ағылшын және "хинди" тілдерінде мәтін бар. "Чатни сока" терминін 1987 жылы "Чатни Сока" атты хит әнін жазған Индо-Трини әртісі Друпати Рамгунай қолданды. 1987 жылдан кейін жазуы Чатни Сока болып өзгертілді. 1987 жылға дейін бұл стильді кейде Индо-Сока немесе Үнді сока деп атаған. "Чатни" термині, қазір Индо-Кариб музыкасын білдіретін сөз, 1987 жылдан кейін ғана кеңінен қолданыла бастады, сол кезде көптеген Индо-Тринилер "Чатни сока" терминін тек хинди тілінде орындалған әндерге сілтеме жасай отырып, "Чатни" деп қысқарта бастады.

Рага сока

Рагга сока – сока мен ямайкалық әртістердің бұрынғы көркемдік лирикалық өнер танытуы, яғни "диджеинг немесе ән салу" стилінің қосылысы. Бұл – дансхолл мен қазіргі заманғы калипсо/соканың бірігіп, орташа тембрлі бас және электрондық аспаптармен жылдам ритмде ойналатын музыка. Бунджи Гарлин 1990 жылдардың соңынан бері Тринидад пен Тобагода рагга соканы орындап келеді және "Рагга сока патшасы" атанды. "Dancehall soca" және "bashment soca" – "ragga soca" музыкасын атауға қолданылатын басқа терминдер. Бұл терминдер кейде әртістер мен Кариб теңізі елдеріне байланысты өзгереді. "Bashment soca" жанрға Барбадостың үлесін білдірсе, ямайкалық әртістер өз үлесін "dancehall soca" деп атайды.

Паранг сока

Параң сока немесе сока параң – калипсо, сока, паранг және латын музыкасының қосылысы. Ол Тринидад және Тобагода пайда болды және көбінесе ағылшын және испан тілдерінің қосындысында орындалады. Параң соканың алғашқы танымал хиті 1978 жылғы Рождество маусымында Crazy атты калипсошының "Parang Soca" әні болды, сондай-ақ осы сока тармағына атын берді. Crazy – параң сока тармағының негізін қалаушысы ретінде қарастырылады және оған "Түпнұсқа Параң Сока Королі" деген лақап ат қойылған.

Болатпен қапталған сока

Steelband soca немесе Pan soca, Тринидад пен Тобагода Pan Kaiso деп те аталады, – болат табалармен орындалатын немесе болат табаларға арналған soca. Болат табалар – soca және калипсо музыкасында жиі қолданылатын музыкалық барабандардың бір түрі; ол настолько танымал болды, тіпті жеке музыкалық жанрға айналды. Бұл soca стилін негізінен марқұм Лорд Китченер қалыптастырды, оның әндері T&T-нің жыл сайынғы Панорама сайысында басқа композиторлардың әндерінен гөрі болат табалар тобымен жиі орындалды. Болат табалар 1930 жылдардың соңында Тринидад және Тобаго Республикасында пайда болды. Болат табалар – май барабандарынан қолмен жасалған, металл ыдыс сияқты барабандар, олардың әртүрлі бөлімдері соққанда әртүрлі ноталар шығарады. Steelbands – болат барабандармен ғана әндер орындайтын музыканттар тобы. Болат табалардың көптеген түрлері бар, әрқайсысының өзіндік дыбыс қатары бар.

Груви сокасы

1970-ші жылдардың басындағы көптеген алғашқы сока жазбалары көңілді темпте жасалғанмен, 1990 жылы Робин Имамшахтың "Француз" атты композициясынан бастап Groovy soca тренд және стиль ретінде танымал болды. "Groovy soca" термині 2005 жылдың басында ISM ұйымдастырушыларымен сока музыкасының 1970-ші жылдардың басында пайда болғаннан бері Тринидад пен Тобагода танымал болған баяу темптегі стильдерді жаңадан таныстыру мақсатында қолданылды.

Буйон сокасы

Bouyon soca, кейде "jump up soca" деп аталады, 90-шы жылдардағы ескі bouyon ырғақтары мен soca музыкасын үйлестіретін жанр. Bouyon soca терминін доминикалық емес продюсерлер мен музыканттар, әсіресе Сент-Люсиядан шыққандар, қолданды. Олар Тринидадтан келген soca және Доминикадан келген bouyon музыкасын қабылдап, осы екі жанрды біріктіруді табиғи санады. Bouyon – Доминикада туған музыка жанры, ол soca-дан өзгеше. Доминикада мұндай қосылыстар кездейсоқ болғанымен, bouyon әрқашан soca-дан анық, ерекше және танымал стильді сақтап келді. Доминикадан тыс, Bouyon soca стилі Антигуа, Сент-Люсия, Гваделупа және Мартиника сияқты аралдарда танымал. Бұл 1980-жылдары сол аймақтарда танымал болған zouk пен soca қосылыстарының табиғи жалғасы болып табылады.

Деннери сегменті

Деннери сегменті – 2010 жылдардың басында Сент-Люсияда дамыған сока музыкасының стилі. Ол Кудуродан туындады, оған зук әсері және Лусиан барабандары қосылды, сонымен қатар әдетте Квейоль (Сент-Люсиан креол тілі) тілінде орындалатын ұсыныс сипатты лирикалық мәтіндер де бар. Бастапқыда Лусиан кудуро деп аталған бұл жанр, жанрдың пайда болған жері – Деннери қаласының атына байланысты Деннери сегменті деп өзгертілді. Әртістер бастапқыда бар кудуро ырғақтарымен ән айтса, кейіннен өз ырғақтарын бастапқыдан құра бастады, осылайша жанрдың негізі қаланды. Деннери сегментінің ырғақтары қарапайым құрылымға, агрессивті барабандарға ие және әрқашан 140 BPM-нен жоғары. Бұл стиль басқа сока стильдерінен мелодиялық тұрғыдан азырақ және қайталау арқылы ерекшеленеді, көбінесе бүкіл ырғақтың жүргізілгенін қамтамасыз ететін жетекші аспаптың біреуі ғана болады. 2010 жылдардың соңында Freezy, Mighty және Motto сияқты Деннери сегментінің әртістері өздерінің лирикалық мәтіндеріне көбірек ағылшын тілін енгізді, бұл бүкіл Кариб бассейнінде танымалдылығының өсуіне және жанрдың халықаралық деңгейдегі беделін арттыруға әкелді. Сент-Люсиядан шыққан бұл алғашқы толқынның әртістері аралдан тыс әртістермен ынтымақтастыққа түсті және Кариб теңізіндегі фестивальдерде өнер көрсетті.

Қуаттылық сокасы

"Power soca" термині 2005 жылдың басында ISM ұйымдастырушыларымен Тринидад және Тобагода 1990 жылдардың басында танымал болған uptempo jump & wave soca стилін жаңартпақ ниетпен қолданыла бастады. Сока музыкасының осы қарқынды нұсқасы көбінесе жас буынға, той-кештерді жақсы көретін және карнавал маусымына дене шынықтыру арқылы дайындалатын адамдарға ұнайды. Калипсо және сока әртісі Суперблю 1991 жылғы "Get Something & Wave" хитімен бұл стильді дамытты. Қазіргі "power soca" жоғары темпімен (155–163 б/м) және агрессивті барабан/перкуссиясымен, сондай-ақ қараңғы синтезаторлармен ерекшеленеді. Бүгінде ол бастапқыдағы қараңғы дыбысынан арылып, көңілді әрі ойнақы дыбысқа ие болды, бірақ қарқынды ырғақтарын сақтап қалды.

Аспаптар

Сока музыкасы көбінесе синтезделген барабан үнін пайдаланып, компьютерлерде тізбектелген күшті ырғақты бөлімге негізделген. Бірақ тікелей эфирде адам барабаншысы жазылған нұсқаны қайталайды, көбінесе барабан үлгілерін ойнату үшін электрондық барабандарды қолданады. Бұл жанрда барабан мен соққы аспаптары әдетте қатты орындалады және кейде вокалға сүйенетін жалғыз аспаптар болып табылады. Сока, шын мәнінде, оның қатты, жылдам соққы ырғақтарымен ерекшеленеді. Қазіргі заманғы сокада синтезаторлар жиі қолданылады және "кішкентай" концерттерде бұрынғыдай мүйіз секциясын ығыстырды. Электр және бас гитаралар – тікелей сока тобының қалыпты құрамы. "Үлкен" концерттерде сока тобында мүйіз секциясы кездеседі. Ол әдетте екі труба мен тромбондан тұрады, ал кейде саксофон да қосылады. Басқа металл аспаптарға сиыр қоңырауы немесе автомобиль тежегіш барабандары кіруі мүмкін.

Бруклин сокасы

1970 жылдардың ортасынан 1990 жылдардың басына дейін Бруклин, Нью-Йорк, АҚШ, сока музыкасының өндірісінің орталығына айналды. Батыс Үндістаннан келген көптеген және әртүрлі адамдардың мекені болған бұл қалада үш маңызды, Кариб теңізінен иммигранттарға тиесілі жазба компаниясы болды: Straker's Records (Гранвилл Стракерге тиесілі), Charlie's Records (Ролстон Чарльзге тиесілі) және B's Records (Майкл Гулдке тиесілі). Осы кезеңдегі дерлік барлық маңызды калипсошы/сока әншілері Бруклиндегі осы лейблдердің бірінде немесе бірнешесінде жазба жасады, нәтижесінде музыканың халықаралық танылуы едәуір артты. Нью-Йорктің жазба жасау және дыбыстық араластыру саласындағы жетілген мүмкіндіктерін пайдаланып, Mighty Sparrow, Calypso Rose және Mighty Duke сияқты бірнеше белгілі калипсошылар сока әншілеріне айналып, қалаға көшіп келді. Басқалары, соның ішінде Chalkdust, Lord Kitchener, Explainer, Swallow және Shadow, Кариб теңізі мен Бруклин арасында сапарлап, жазбалар жасап, концерттер берді.

Медиада

Сока музыкалық клиптері бірнеше телеарналарда көрсетіледі, оның ішінде CaribVision, Centric, Synergy TV және Tempo TV телеарналары да бар. Ұлыбританиялық "Desmond's" комедиялық телешоуының тақырыптық әні сока стилінде болған. 2014 жылы Apple-дың iTunes Store дүкені калипсо мен соканы өзінің ресми каталогтарындағы жанрлардың екеуі деп мойындаған ең ірі онлайн дүкен атанды.