Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Америкалық физикалық химик (1908–1980)
American physical chemist (1908–1980)
Уиллард Фрэнк Либби (17 желтоқсан 1908 – 8 қыркүйек 1980) – 1949 жылы археология мен палеонтологияда революция жасаған радиокөміртектік талдау әдісін әзірлеудегі рөлімен белгілі американдық физикалық химик. Осы әдісті жасаған командаға қосқан үлесі үшін Либби 1960 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. 1931 жылы Калифорния университетінде (Беркли) химия мамандығы бойынша бітіріп, 1933 жылы докторлық диссертациясын қорғаған ол радиоактивті элементтерді зерттеді және әлсіз табиғи және жасанды радиоактивтілікті өлшеуге арналған сезімтал Гейгер санағыштарын жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Колумбия университетіндегі Манхэттен жобасының «Қосалқы қоспа материалдары» (SAM) зертханасында жұмыс істеді, уранды байыту үшін газдық диффузия процесін әзірледі. Соғыстан кейін Либби Чикаго университетінің Ядролық зерттеулер институтында профессорлық қызметке қабылданды, онда ол көміртегі-14 пайдаланып органикалық қосылыстарды талдау әдісін жасады. Ол тритийді де суды, соның ішінде шарапты талдау үшін қолдануға болатынын ашты. 1950 жылы ол Атом энергиясы комиссиясының (АЭК) Бас кеңесшілер комитетінің (БКК) мүшесі болды. 1954 жылы ол комиссар болып тағайындалды, бұл комиссиядағы жалғыз ғалым болды. Ол Эдвард Теллермен бірге сутек бомбасын жасау бойынша жедел бағдарламаны іске қосуды қолдады, «Атомдар бейбітшілік үшін» бағдарламасына қатысты және әкімшіліктің атмосфералық ядролық сынақтарын қорғады. Либби 1959 жылы Калифорния университетінде (Лос-Анджелес, UCLA) химия профессоры болып, 1976 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін қызмет етті. 1962 жылы ол Калифорния университетінің штаттағы Геофизика және планеталық физика институатының (IGPP) директоры болды. 1972 жылы ол UCLA-да алғашқы Экологиялық инженерия бағдарламасын ашты және Калифорнияның Ауа ресурстарын басқару кеңесінің мүшесі ретінде Калифорнияның ауаның ластану стандарттарын әзірлеу және жақсарту үшін жұмыс істеді.
Willard Frank Libby (December 17, 1908 – September 8, 1980) was an American physical chemist noted for his role in the 1949 development of radiocarbon dating, a process which revolutionized archaeology and palaeontology. For his contributions to the team that developed this process, Libby was awarded the Nobel Prize in Chemistry in 1960. A 1931 chemistry graduate of the University of California, Berkeley, from which he received his doctorate in 1933, he studied radioactive elements and developed sensitive Geiger counters to measure weak natural and artificial radioactivity. During World War II he worked in the Manhattan Project's Substitute Alloy Materials (SAM) Laboratories at Columbia University, developing the gaseous diffusion process for uranium enrichment. After the war, Libby accepted a professorship at the University of Chicago's Institute for Nuclear Studies, where he developed the technique for dating organic compounds using carbon 14. He also discovered that tritium similarly could be used for dating water, and therefore wine. In 1950, he became a member of the General Advisory Committee (GAC) of the Atomic Energy Commission (AEC). He was appointed a commissioner in 1954, becoming its sole scientist. He sided with Edward Teller on pursuing a crash program to develop the hydrogen bomb, participated in the Atoms for Peace program, and defended the administration's atmospheric nuclear testing. Libby resigned from the AEC in 1959 to become professor of chemistry at University of California, Los Angeles (UCLA), a position he held until his retirement in 1976. In 1962, he became the director of the University of California statewide Institute of Geophysics and Planetary Physics (IGPP). He started the first Environmental Engineering program at UCLA in 1972, and as a member of the California Air Resources Board, he worked to develop and improve California's air pollution standards.
UCLA университеті
Либби 1959 жылы AEC-тен отставкаға кетті және Калифорния университетінің Лос-Анджелестегі химия профессоры болды, ол 1976 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол бірінші курс студенттеріне химиядан дәріс берді. 1962 жылы Калифорния университетінің штаты бойынша Геофизика және планеталық физика институтының (IGPP) директоры болды, бұл лауазымды 1976 жылға дейін атқарды. Оның директорлық кезеңі Аполлон ғарыш бағдарламасын және Айға қонуды қамтыды. Ол 1955 жылы Ремсен еске алу лекциясы сыйлығына, Нью-Йорк қалалық колледжінің Екі жүз жылдық лекциясы сыйлығына және Химиядағы ядролық қолданыстар сыйлығына, 1957 жылы Франклин институтының Эллиотт Крессон медаліне, 1958 жылы Америка химия қоғамының Уиллард Гиббс сыйлығына, 1959 жылы Дикинсон колледжінің Джозеф Пристли сыйлығына және Альберт Эйнштейн медаліне, 1961 жылы Америка геологиялық қоғамының Артур Л. Дей медаліне, 1961 жылы Америка жетістіктері академиясының Алтын табақ сыйлығына, 1970 жылы Америка химиктері институтының Алтын медаліне және 1971 жылы Нью-Йорк ғылым академиясының Леман сыйлығына ие болды. 1950 жылы Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Анали орта мектебінің кітапханасында Либбидің суреті салынған қабырға безендірілген. Оның 1947 жылғы радиокөміртектік талдау жөніндегі мақаласы 2016 жылы Чикаго университетіне Америка химия қоғамының Химия тарихы бөлімінен химиялық жаңалықтар үшін сыйлықпен марапатталды. Либби 1980 жылдың 8 қыркүйегінде Лос-Анджелестегі UCLA медициналық орталығында өкпесіне қан құйылып, пневмония асқынуынан қайтыс болды. Оның еңбектері UCLA-дағы Чарльз Е. Янг зерттеу кітапханасында сақталады. Оның жеті томдық еңбектерін Леона және Райнер Бергер өңдеп, 1981 жылы жариялады.
Libby resigned from the AEC in 1959, and he became professor of chemistry at University of California, Los Angeles, a position he held until his retirement in 1976. He taught honors freshman chemistry. In 1962, he became the director of the University of California statewide Institute of Geophysics and Planetary Physics (IGPP), a position he also held until 1976. His time as director encompassed the Apollo space program and the lunar landings. the Remsen Memorial Lecture Award in 1955, the Bicentennial Lecture Award from the City College of New York and the Nuclear Applications in Chemistry Award in 1956, the Franklin Institute's Elliott Cresson Medal in 1957, the American Chemical Society's Willard Gibbs Award in 1958, the Joseph Priestley Award from Dickinson College and the Albert Einstein Medal in 1959, the Geological Society of America's Arthur L. Day Medal in 1961, the Golden Plate Award of the American Academy of Achievement in 1961, the Gold Medal of the American Institute of Chemists in 1970, and the Lehman Award from the New York Academy of Sciences in 1971. He was elected a member of the National Academy of Sciences in 1950. Analy High School library has a mural of Libby, His 1947 paper on radiocarbon dating was honored by a Citation for Chemical Breakthrough Award from the Division of History of Chemistry of the American Chemical Society presented to the University of Chicago in 2016. Libby died at the UCLA Medical Center in Los Angeles on September 8, 1980, from a blood clot in his lung complicated by pneumonia. His papers are in the Charles E. Young Research Library at UCLA. Seven volumes of his papers were edited by Leona and Rainer Berger and published in 1981.