Судан мен Чадтағы Араб жауынгерлері

Кіріспе

Батыс Судан мен шығыс Чадтың араб милициясы

Джанжауид (جَنْجَويد; сондай-ақ Джанжауид деп транслитерацияланады) – Сахель аймағынан шыққан араб көшпелі милициялық тобы, Суданда, әсіресе Дарфурда және шығыс Чадта қызмет етеді. Олар Йеменде де белсенді болуы мүмкін деген болжам бар. Біріккен Ұлттар Ұйымының анықтамасына сәйкес, Джанжауид құрамына Сахель аймағынан келген араб көшпелі тайпалары кіреді, олардың негізгі бөлігі – түйе шаруашылығымен дәстүрлі түрде айналысатын Аббала арабтары, сондай-ақ Баггара тайпаларынан да көптеген адамдар тартылған. Джанжауид көшпелілері бастапқыда Дарфурдың отырықшы халқымен табиғи жайылымдар мен егістік жерлері үшін бәсекелестікке байланысты келіспеушіліктерге ұшырады, бұл жауын-шашын азаюы және құрғақшылық салдарынан ушықты. Джанжауид 2003 және 2020 жылдар аралығында Дарфурдағы қақтығыста маңызды рөл атқарды, Судан Азаттық Қозғалысы/Армиясы және Әділет пен Теңдік Қозғалысы көтерілісшілеріне қарсы тұрды. 2013 жылы Джанжауидтен "Жылдам Қолдау Күштері" құрылды.

Этимология

Жанжауид сөзінің шығу тегі белгісіз. Ол араб тіліндегі джинн (جِنّ) және ʾajāwīd (أَجاويد) сөздерінен туындаған болуы мүмкін, сондықтан кейбір дереккөздер оны ағылшын тіліне "ат үстіндегі шайтандар" деп аударған. Басқа дереккөздер бұл сөз парсы тіліндегі джангави (جنگجوی) сөзінен немесе үш сөздің қосындысынан пайда болған болуы мүмкін дейді: جَن (jan) – ағылшын тіліндегі "қару"; джинн; және ʾajāwīd.

Тарих

Суданның батыс штаты Дарфурда Ливия басшысы Муаммар Каддафи Таджамму әл-Араби (Араб жиналысы) жасағын құруды қолдады, оны Жерар Прунье «аймақтың «араб» сипатын баса көрсеткен «әрекетке дайын нәсілшіл және панарабистік ұйым» деп сипаттады. Араб жиналысы Ислам легионымен мүшелер және қолдау көзі жағынан ортақ болды, ал екеуінің арасындағы шекара көбінесе шашыраңқы. Шекараны жиі қиып өтетін шабуылдар Дарфурде 1985-1988 жылдар аралығында шамамен 9000 адамның қаза болуына себеп болған жеке этникалық қақтығысқа әкелді. Жанжауидтер алғаш рет 1988 жылы Франция мен АҚШ қолдауымен Ливия армиясын жеңген Чад президенті Хисен Хабреден кейін пайда болды. Каддафидің чадтық қорғаны, Ашейх Ибн Омар, өзінің партизандық күштерін Дарфурға қайтарды, онда оларды солтүстік Дарфурдың Ризеигат араб тайпаларының жаңадан тағайындалған басшысы шейх Муса Хилал қабылдады. Хилалдың тайпа мүшелері бұрын Ибн Омардың күштеріне ливиялық қаруды контрабандалық жолмен жеткізген. Француздық-чадтық шабуыл Ибн Омардың лагерін жойды, бірақ оның қару-жарағы Махамид одаластарының қолында қалды. 1990 жылдары Жанжауидтер жерді бақылауды мақсат тұтқан араб партизандары болды және Судан үкіметі оларға көз жұмды. Дарфур арабтарының көпшілігі, Баггара, жайылымдық жерлер үшін соғысқа қатысты. 1999-2000 жылдары Батыс және Солтүстік Дарфурдағы бүлікшілдікке қарсы тұруға байланысты Хартумның қауіпсіздік күштері Жанжауид күштерін қаруландырды. 2003 жылдың ақпанында көтеріліс күшейген кезде, Судан Азаттық қозғалысы/Армиясы және Әділет пен Теңдік қозғалысы бастаған Судан үкіметі, Жанжауидті өзінің негізгі көтерілісші күші ретінде пайдаланды. Жанжауид күштеріне Дарфурдағы көтерілісшілер бақылап отырған аудандарға шабуыл жасап, оларды қайтарып алуға бұйрық берілді, соның салдарынан көтерілісшілерге қарсы науқан жүргізілді. 2004 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті және басқа да ұйымдар Муса Хилал сияқты Жанжауидтің жетекші командирлерін геноцидке күдікті деп атады. 2006 жылдың басында көптеген Жанжауидтер Суданның қарулы күштеріне, соның ішінде Халықтық қорғаныс күштеріне және шекара күзетшілеріне қосылды. Бұл аралықта Жанжауидтер шығыс Дарфурдағы кейбір араб тайпаларын қамтыды, олар тарихи тұрғыдан алғашқы Жанжауидтермен байланысты емес еді. Сонымен қатар, Чадта Демократиялық өзгерістер үшін Біріккен майдан (FUC) коалициясының құрамында саяси база қайта құрылды. 2007 жылдың қазанында АҚШ үкіметі ғана Дарфурдағы Жанжауидтер жасаған қырқындарды геноцид деп жариялады, себебі олар өткен үш жылда шамамен 200 000–400 000 бейбіт тұрғынды өлтірді. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Жанжауидтерді қарусыздануға шақырды. 2008 жылдың 14 шілдесінде Халықаралық қылмыстық соттың прокуроры Судан президенті Омар әл-Баширге қарсы геноцид айыбын қойды, оны Дарфурдағы африкалық тайпаларды жою мақсатымен жасалған өлтіру, зорлау және депортация науқанына басшылық еткені үшін айыптады. 2013 жылы Дарфур, Оңтүстік Кордофан және Көк Нілдегі бүлікшіл топтарға қарсы күрес үшін Жанжауидтен Жедел қолдау күштері (RSF) құрылды. 2023 жылдың сәуірінде Суданның де-факто ұлттық көшбасшысы, армия қолбасшысы Әбдел Фаттах әл Бурхан мен RSF көшбасшысы Хемедти арасында билік күресі күшейді. 2023 жылдың 15 сәуірінде RSF мен армия күштері арасындағы қақтығыстар бүкіл елде басталды. Соғыстың екінші күні 78 адамның қаза болғаны хабарланды. Қаза тапқандардың арасында Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының (ДҰАП) үш қызметкері болды, бұл ұйымды Судандағы аштықты жеңілдетудегі маңызды күш ретінде жұмысын тоқтатуға мәжбүр етті. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерриш қаза болғандарға әділдік орнатуды талап етіп, қақтығысты тоқтатуға шақырды. Африка одағы мен Сауд Арабиясының дипломаттары жараланғандарды эвакуациялауға мүмкіндік беру үшін үш сағаттық гуманитарлық атысты тоқтату туралы келісімге келді. Осыған қарамастан, екі тарап та елорданың ішіндегі және айналасындағы маңызды нысандарды басып алғанын мәлімдеді.

In Darfur, a western state in Sudan, Libyan leader Muammar Gaddafi supported the creation of the Tajammu al Arabi (Arab Gathering) militia, which was described by Gérard Prunier as "a militantly racist and pan Arabist organization which stressed the 'Arab' character of the province". The Arab Gathering shared members and a source of support with the Islamic Legion, and the distinction between the two is often ambiguous. The nearly continuous cross border raids contributed to a separate ethnic conflict within Darfur that killed about 9,000 people between 1985 and 1988. The Janjaweed first appeared in 1988 after Chadian president Hissène Habré, backed by France and the United States, defeated the Libyan army. Gaddafi's Chadian protégé, Acheikh Ibn Oumar, retreated with his partisan forces to Darfur, where they were hosted by Sheikh Musa Hilal, the newly elevated chief of the Rizeigat Arab tribes of north Darfur. Hilal's tribesmen had earlier smuggled Libyan weapons to Ibn Oumar's forces. A French Chadian incursion destroyed Ibn Oumar's camp, but his weapons remained with his Mahamid hosts. Throughout the 1990s, the Janjaweed were Arab partisans who pursued a local agenda of controlling land, and were tolerated by the Sudan Government. The majority of Darfur’s Arabs, the Baggara, became involved in the war over grazing territory. In 1999–2000, faced with threats of insurgency in Western and Northern Darfur, Khartoum’s security armed the Janjaweed forces. As the insurgency escalated in February 2003, spearheaded by the Sudan Liberation Movement/Army and the Justice and Equality Movement, the Sudanese government responded by using the Janjaweed as its main counter insurgency force. Janjaweed forces were ordered to attack and recover the rebel held areas of Darfur, conducting a campaign against rebels in Darfur. In 2004, the U. S. State Department and others named leading Janjaweed commanders, including Musa Hilal, as genocide suspects. By early 2006, many Janjaweed had been absorbed into the Sudan Armed Forces including the Popular Defense Forces and Border Guards. Meanwhile, the Janjaweed expanded to include some Arab tribes in eastern Darfur who were not historically associated with the original Janjaweed. A political base was also reestablished in Chad as part of the United Front for Democratic Change (FUC) coalition. By October 2007, only the United States government had declared the Janjaweed killings in Darfur to be genocide, since they had killed an estimated 200,000–400,000 civilians over the previous three years. The UN Security Council called for the Janjaweed to be disarmed. On 14 July 2008, the prosecutor of the International Criminal Court filed genocide charges against Sudanese president Omar al Bashir, accusing him of masterminding attempts to wipe out African tribes in Darfur with a campaign of murder, rape and deportation. In 2013, the Rapid Support Forces (RSF) were formed from the Janjaweed to fight against rebel groups in Darfur, South Kordofan, and Blue Nile. By April 2023, power struggles developed between Sudan's de facto national leader, army commander Abdel Fattah al Burhan, and the leader of the RSF, Hemedti. On 15 April 2023, clashes between RSF and army forces erupted across the country. By the second day of the conflict, 78 people had been reported killed. Among the dead were three World Food Programme (WFP) workers, triggering the organization to suspend its work in Sudan, where it had been a principal force in alleviating hunger. United Nations Secretary General António Guterres demanded immediate justice for the killings and called for an end to the conflict. Diplomats from the African Union and Saudi Arabia mediated a three hour humanitarian ceasefire to permit the evacuation of the injured. Despite this, the battles continued, as both sides claimed to have seized control of key sites in and around the capital city.