Нигерия музыкасы: дәстүрлер мен түрлері

Кіріспе

Нигериядағы музыкалық қызметтерге шолу

Нигерия музыкасы халықтық және эстрадалық музыканың көптеген түрлерін қамтиды. Еуропалықтармен байланысқа дейінгі елдің музыка тарихының көп бөлігі сақталмаған, бірақ 16 және 17 ғасырларға жататын қола мүсіндерде музыканттар мен олардың аспаптары бейнеленген. Елдің халықаралық деңгейде танымал жанрлары: жергілікті музыка, Апала, Ауреббе, Рара, Варе, Огене, Фуджи, Жужу, Афробит, Афробитс, Игбо хайлайф, Афро-жужу, Вака, Игбо рэпі, Госпел және Йо-поп. Халықтық музыканың стильдері елдегі 250-ден астам этностық топтармен байланысты, олардың әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері, аспаптары мен әндері бар. Ең ірі этникалық топтар – Игбо, Хауса және Йоруба. Нигерия және Африканың басқа да аймақтарындағы дәстүрлі музыка көбінесе мақсатты болып келеді; яғни, ол өнерлік жетістіктерге емес, үйлену немесе қорым сияқты рәсімдерді белгілеу үшін орындалады. Кейбір нигериялықтар, әсіресе балалар мен қарттар, өздерінің көңілі үшін аспаптарда ойнайды, бірақ жеке орындау сирек кездеседі. Музыка ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты, мысалы, егін егу маусымының әртүрлі кезеңдерінде қандай аспаптарда ойнауға болатынына шектеулер қойылады. Жұмыс әндері – нигериялық дәстүрлі музыканың кең таралған түрі. Олар далаларда, өзендегі қайықтарда және басқа да жұмыс орындарында жұмыс істеушілердің ырғағын сақтауға көмектеседі. Әйелдер үй шаруасында күрделі ырғақтарды қолданады, мысалы, ямс ұрып кезегенде әсем музыкамен үйлестіреді. Солтүстік аймақтарда шаруалар бір-бірінің егістіктерінде жұмыс істейді және үй иесі көршілеріне музыканттар ұсынуға міндетті. Музыкалық шығармашылық мәселесі де әртүрлі. Мысалы, Хвана тайпасы барлық әндерді халықтың ата-бабалары үйреткенін сендіреді, ал Тив тайпасы барлық әндердің авторларын атайды, ал Эфик тайпасы тек әлемдік әндердің авторларын ғана атайды. Нигерияның көптеген аймақтарында музыканттар өздерінің мәтінінде басқа жағдайда ұят деп есептелетін нәрселерді айтуға рұқсат етіледі. Нигериядағы музыканың ең көп таралған форматы – сұрақ-жауап хоры, онда жетекші әнші мен хор өлең жолдарын алмастырады, кейде жетекші мәтінді қайталайтын немесе көлеңкелейтін аспаптармен сүйемелдейді. Оңтүстік аймақта күрделі ырғақтар мен мелодиялық аспаптарды ойнайтын жеке орындаушылар бар, ал солтүстікте көбінесе көп дауысты желдік ансамбльдер кездеседі. Солтүстіктің шеткі аймағы монодикалық (бір дауысты) музыкамен байланысты, барабандарға баса назар аударылады және ислам музыкасының ықпалына көбірек ұшырайды.

The music of Nigeria includes many kinds of folk and popular music. Little of the country's music history prior to European contact has been preserved, although bronze carvings dating back to the 16th and 17th centuries have been found depicting musicians and their instruments. The country's most internationally renowned genres are Indigenous, Apala, Aurrebbe music, Rara music, Were music, Ogene, Fuji, Jùjú, Afrobeat, Afrobeats, Igbo highlife, Afro juju, Waka, Igbo rap, Gospel, and Yo pop. Styles of folk music are related to the over 250 ethnic groups in the country, each with their own techniques, instruments, and songs. The largest ethnic groups are the Igbo, Hausa and Yoruba. Traditional music from Nigeria and throughout Africa is often functional; in other words, it is performed to mark a ritual such as the wedding or funeral and not to achieve artistic goals. Although some Nigerians, especially children and the elderly, play instruments for their own amusement, solo performance is otherwise rare. Music is closely linked to agriculture, and there are restrictions on, for example, which instruments can be played during different parts of the planting season. Work songs are a common type of traditional Nigerian music. They help to keep the rhythm of workers in fields, river canoes and other fields. Women use complex rhythms in housekeeping tasks, such as pounding yams to highly ornamented music. In the northern regions, farmers work together on each other's farms and the host is expected to supply musicians for his neighbours. The issue of musical composition is also highly variable. The Hwana, for example, believe that all songs are taught by the peoples' ancestors, while the Tiv give credit to named composers for almost all songs, and the Efik name individual composers only for secular songs. In many parts of Nigeria, musicians are allowed to say things in their lyrics that would otherwise be perceived as offensive. The most common format for music in Nigeria is the call and response choir, in which a lead singer and a chorus interchange verses, sometimes accompanied by instruments that either shadow the lead text or repeat and ostinato vocal phrase. The southern area features complex rhythms and solo players using melody instruments, while the north more typically features polyphonic wind ensembles. The extreme north region is associated with monodic (i. e., single line) music with an emphasis on drums, and tends to be more influenced by Islamic music.

Хауса тілі

Солтүстік халықтары күрделі соққы аспаптар музыкасымен, бір ішекті годже аспабымен және мадақтау әндерінің күшті вокалдық дәстүрімен танымал. 14 ғасырдан бері мұсылмандық ықпалында болған Хауса музыкасы еркін ырғақты импровизацияны және пентатоникалық гамманы пайдаланады, бұл Батыс Африкадағы басқа мұсылман Сахель тайпаларына ұқсас, мысалы, Бамбара, Канури, Фулани және Сонгхай тайпаларына. Хаусаның дәстүрлі музыкасы туған күнді, неке тойларын, сүндетке орауды және өмірдегі басқа да маңызды оқиғаларды тойлау үшін қолданылады. Хаусаның салтанатты музыкасы аймақта кеңінен танымал және оны мадақтаушы әншілердің отбасылары орындайды. Хаусалар тамбора және «сөйлейтін» барабан сияқты соққы аспаптарын таратады. Дегенмен, Хауса мемлекетінің ең танымал аспабы – Какаки деп аталатын ұзын мемлекеттік трубасы, ол бастапқыда Сонгхай атты әскері қолданған, ал кейіннен күшейіп келе жатқан Хауса мемлекеттері оны әскери күштің символы ретінде қабылдаған. Какаки трубаларының ұзындығы екі метрден асады және оларды жеңіл тасымалдау үшін үш бөлікке бөліп алуға болады.

Игбо тілі

Игбо халқы Нигерияның оңтүстік-шығысында тұрады және түрлі халық аспаптарын таратады. Олар шетелдік үлгілерді тез қабылдауымен белгілі және Нигерияның жоғары мәдениетінің маңызды бөлігі болды. Ең көп таралған аспап – 13 ішекті цитра, ол обо деп аталады. Игбо халқы сонымен қатар ойық барабандар, ксилофондар, флейталар, лиралар, удулар және лютняларды ойнайды, сондай-ақ жақында Еуропадан әкелінген мыс аспаптарды да қолданады. Көшпенді музыканы дәстүрлі Игбо халқы орындайды, осылайша патшалық дәстүрлерін сақтайды. Уфие (ойық барабан) басшыны ояту және оған тамақ уақыты және басқа да маңызды хабарларды жеткізу үшін пайдаланылады. Қоңыраулар мен барабан тобы басшының ауылына келіп, қайтып бара жатқанын жариялайды. Тамақ уақытында пирог және мерекелік десерттер де болуы мүмкін.

Йоруба тілі

Йоруба халқының барабан тарту дәстүрі бар, онда ерекше түрде dundun құм сағаты тәрізді кернеу барабандары қолданылады. Dundun қолданатын ансамбльдер dundun деп аталатын музыканың бір түрін орындайды. Бұл ансамбльдер әртүрлі өлшемдегі кернеу барабандарынан және гудугуду барабандарынан тұрады. Dundun ансамблінің жетекшісі – иялу, ол барабанды йоруба тілінің интонациясын имитациялап «сөйлеуге» пайдаланады. Нигерияның ең халқы көп қаласы Лагос пен ең ірі қаласы Ибадан қалаларындағы осы көпмәдениетті дәстүрлер Нигерияның халық музыкасының көпмәдениетті мозаикасын байытады. Айинде Барристердің фуджи, Салава Абенидің вакасы және Юсуф Олатунджидің сакарасы сияқты қазіргі стильдер негізінен йорубаның дәстүрлі музыкасынан туындаған. Көптеген заманауи йоруба музыканттары өз ана тілінде ән айтады. 9ice – Gongo Aso арқылы индустрияға жол ашқан көптеген музыканттардың бірі. Ұлыбританиядағы саксофонист Тундай Акинтан йоруба ырғақтарына негізделген yorubeat стилін жасады. Тими Корус, Babe mi Jowo және Flosha йоруба тілінде рэп орындайды және ән айтады.

Театр музыкасы

Нигерия театры музыканы кеңінен пайдаланады. Көбінесе бұл театрлық қойылымдарда өзгешеленбеген дәстүрлі музыка болады. Алайда, Нигерия операсында ерекше музыкалық стильдер де қолданылады. Мұнда музыка көрермендерге драмалық оқиғаның әсерін жеткізу үшін пайдаланылады. Музыка әдеби драмаларда да қолданылады, бірақ операға қарағанда музыкалық сүйемелдеуі азырақ; қайтадан, музыка оқиғалардың көңіл-күйін немесе мәнерін көрермендерге жеткізеді. Мысалы, Джон Пеппер Кларктың "Озиди сагасы" – адам және адам емес актерлердің қатысуымен жасалған, кісі өлтіру және кек алу туралы пьеса. Пьесадағы әрбір кейіпкерге жеке ән тағайындалған, ол кейіпкер қатысатын шайқастарды сүйемелдейді. Нигерияның дәстүрлі театрына Борно штатындағы, Огони және Тив тайпаларындағы қуыршақ қойылымдары, сондай-ақ Егугунь маскарадынан туындаған ежелгі йорубалық Алааринжо дәстүрі жатады. Жолдар салумен айналысқан отаршылдық күштердің келуімен бұл театрлық топтар ел бойынша тарады және олардың қойылымдары одан әрі дамыды. Олар қазір көбінесе еуропалық аспаптарды, кино фрагменттерін және жазылған музыканы пайдаланады. Бұрын Хуберт Огунде мен Аде Лав өте бай йоруба тілінде киноларына саундтректер жазған. Қазіргі заманғы йоруба кино және театр музыкасының композиторлары, олардың ішінде Топе Алаби – жетекші, драмалық оқиғаларды әртүрлі түпнұсқа музыкамен сүйемелдейді.

Теледидар және кино музыкасы

1959 жылы теледидар енгізілгеннен бері, теледидар және кино индустриясы өз суретшілерінің көп бөлігін және музыкалық материалдарын Нигерияның бай жергілікті театрынан алды, ал ол өз кезегінде мерекелер мен діни обрядтардан дамыды. Осы кезеңдегі алғашқы теледрамалар Нигерияның «highlife» музыкасы сияқты танымал жергілікті жанрлардан фольклор мен әндерді, сондай-ақ игбо, йоруба және басқа да тілдерді пайдаланды. 1990 жылдардың басында Нигерияның киноиндустриясы – «Nollywood» деп әуелейтін сала пайда болғаннан кейін, көптеген телепродюсерлер кино өндірісінде де жұмыс істеді, осылайша жергілікті материалдарды киноға музыка жазу үшін пайдалану тәсілін таратты.

Балалар музыкасы

Нигериядағы балалардың көптеген өзіндік дәстүрлері бар, көбінесе ән айту ойындары. Бұл әндердің көпшілігі шақырып-жауап беру түрінде болады және көне тіл қолданылады. Тарок халқы арасында жыныстық сипаттағы ашық және ұятты әндер де бар, олар үйден қашық жерлерде ғана орындалады. Балалар сонымен қатар, жүгері сабағынан жасалған резонаторсыз аспаптар (қамшаттар), қақпақтан жасалған барабандар, папайя сабағынан жасалған сырнай және сорго сабағынан жасалған жақ арпасы сияқты аспаптарды пайдаланады. Хауса балалары тірі, ашуланған көпіршік балықтың ісініп кеткен қарнына ритм түйіп ойнайтын ерекше аспапты қолданады.

Дәстүрлі аспаптар

Баспа аспаптары кең таралған болса да, Нигерияның дәстүрлі музыкасында сан алуан аспаптар қолданылады. Ксилофон сияқты көптеген аспаптар Батыс Африка музыкасының ажырамас бөлігі болып табылады, ал кейбіреулері Магриб мұсылмандарынан, Оңтүстік немесе Шығыс Африкадан әкелінген, ал тағы басқалары Еуропадан немесе Америкадан келген. Қола аспаптар мен ағаштан жасалған жел аспаптары Нигерия музыкасының қалыптасуында маңызды рөл атқарған алғашқы импортталған аспаптар болды, ал кейін электр гитараларын импорттау джужу музыкасының танымалдылығын арттырды.

Перкуссиялық аспаптар

Ксилофон – батыс және орталық Африкада кең таралған реттелген идиофон. Нигерияда олар елдің оңтүстік бөлігінде ең көп кездеседі және Орталық Африка үлгісіне жатады. Кейде бірнеше адам бір мезгілде бір ксилофонды ойнайды. Аспаптар әдетте банан ағаштарының кесілген бөліктеріне орналастырылған бос ағаштан жасалады. Шұңқырлы және қораптық резонансты ксилофондар да табылады. Саз құмыралар жиі жұмсақ төсеммен соғылады, кейде олар сумен толтырылады. Көбінесе реттелген, бірақ реттелмеген үлгілері кейде бас ырғағын шығару үшін қолданылады. Қуыс ағаштар да қолданылады, олар тігінен жарылып, жарықтың соңында резонатор тесіктері болады. Олар дәстүрлі түрде алыс қашықтықтарда хабарласу үшін пайдаланылған. Әртүрлі қоңыраулар патшалық регалияның маңызды бөлігі болып табылады және құпия қоғамдарда қолданылды. Олар әдетте темірден жасалады, ал солтүстіктегі ислам оркестрлерінде – қоладан. Матаға қойылған және таяқтармен соғылатын қабақтар әйелдер музыкасының және боори культ билерінің бөлігі болып табылады. Кейде, әсіресе солтүстікте, қабақтар суға кері қойылады, олардың биіктігі астындағы ауа мөлшерімен реттеледі. Оңтүстік-батыста бірнеше реттелген қабақтар ойықта жүзіп тұрғанда ойналады. Ұқып ойындары оңтүстікте кең таралған. Ең көп таралған түрлерінің бірі – ойық таяқ, оны әртүрлі жылдамдықпен қабықшамен сүйретіп ойнайды. Ол әйелдер сотының аспабы ретінде де, балалардың ойын-сауықтарында да қолданылады. Йоруба тайпасында темір таяқ таяқ орнына қолданылуы мүмкін. Тұқымдары немесе тастары бар қабақтардан жасалған сыңғырқайлар, сондай-ақ біріккен желілі қабықшалардан жасалған сыңғырқайлар да кең таралған. Сыңғырқайлар әдетте рәсімдік немесе діни контексте, көбінесе әйелдер ойнайды. Нигерияда барабанның көптеген түрлері – соққы аспаптарының ең көп таралған түрі. Олар дәстүрлі түрде бір ағаштан немесе шар тәрізді кальбашадан жасалады, бірақ соңғы кезде мұнай барабандарынан да жасалады. Құм сағаты пішіндес барабан ең көп таралған, сондай-ақ екі бас баррель барабандары, бір бас барабандары және конустық барабандар да бар. Рамалық барабандар да Нигерияда кездеседі, бірақ олар Бразилиядан әкелінген болуы мүмкін. Ерекше соққы аспабы – уду, бір түрі ыдыс барабан. Бұл аспап Африка елдерінің көпшілігінде өте маңызды.

The xylophone is a tuned idiophone, common throughout west and central Africa. In Nigeria, they are most common in the southern part of the country, and are of the central African model. Several people sometimes simultaneously play a single xylophone. The instruments are usually made of loose wood placed across banana logs. Pit and box resonated xylophones are also found. Ensembles of clay pots beaten with a soft pad are common; they are sometimes filled with water. Although normally tuned, untuned examples are sometimes used to produce a bass rhythm. Hollow logs are also used, split lengthways, with resonator holes at the end of the slit. They were traditionally used to communicate over great distances. Various bells are a common part of royal regalia, and were used in secret societies. They are usually made of iron, or in Islamic orchestras of the north, of bronze. Struck gourds, placed on a cloth and struck with sticks, are a part of women's music, as well as the bòòríí cult dances. Sometimes, especially in the north, gourds are placed upside down in water, with the pitch adjusted by the amount of air underneath it. In the south west, a number of tuned gourds are played while floating in a trough. Scrapers are common throughout the south. One of the most common types is a notched stick, played by dragging a shell across the stick at various speeds. It is used both as a women's court instrument and by children in teasing games. Among the Yoruba, an iron rod may be used as a replacement for a stick. Rattles are common, made of gourds containing seeds or stones are common, as are net rattles, in which a string network of beads or shells encloses a gourd. Rattles are typically played in ritual or religious context, predominantly by women. Drums of many kinds are the most common type of percussion instrument in Nigeria. They are traditionally made from a single piece of wood or spherical calabashes, but have more recently been made from oil drums. The hourglass drum is the most common shape, although there are also double headed barrel drums, single headed drums and conical drums. Frame drums are also found in Nigeria, but may be an importation from Brazil. An unusual percussion instrument is the udu, a kind of vessel drum. This instrument is very essential in most African countries.

Сызықты аспаптар

Музыкалық садақ Нигерияда ауыздан дыбықталған, тартылатын немесе соғылатын сым түрінде кездеседі. Ол елдің орталық бөлігінде ең көп таралған және егіншілік әндермен, сондай-ақ қоғамдық мәселелерді көтеретін әндермен байланысты. Бір-біріне байланған астық сабақтары мен екі тіреуге бекітілген сымдардан бас бармақтармен ойналатын, әдетте жеке ойын-сауық үшін қолданылатын, сал тәрізді цитра жасалады. Қанатты арфа елдің шығыс бөлігінде, әсіресе Тарок халқының арасында таралған. Онда әдетте бес немесе алты ішек болады және пентатоникалық құлақпен келген. Солтүстік аймақта кесілген тері беті бар, ыдыс тәрізді дыбықталған тік скрипка қолданылады, ол Орталық Азия мен Эфиопиядағы аспаптарға ұқсас. Хауса және Канури халықтары түрлі тік лютнялармен ойнайды.

Басқа құралдар

Нигерияда түрлі қола және ағаштан жасалған үрмелі аспаптар да кездеседі. Олардың ішінде ұзын трубалар бар, олар көбінесе алюминийден жасалады және жұптармен немесе алтыға дейін адамдық ансамбльдерде орындалады, көбінесе дауылпазбен бірге таралған. Сондай-ақ ағаш трубалар, лақ трубалар, тік флейталар, крест тәрізді сыбызғылар, көлденең кларнеттер және түрлі мүйіздер де кездеседі.

Халықтық музыка

Көптеген африкалық елдер халықтық мәдениеттердің әртүрлі аймағынан қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттер тобына күштеп өту кезінде қырқылыс пен зорлық-зомбылыққа ұшырады. Нигерия көптеген африкалық елдерге қарағанда елдің ауылдық аймақтарындағы әртүрлі халықтардың біртұтас мәдени ерекшелігін қалыптастыруда қиындықтарға тап болды. Лагос көшелерінде бастау алған Нигерияның танымал музыкасы африкалық поп-музыканың ажырамас бөлігі болып табылады, көптеген этникалық топтардың ықпалы мен аспаптары Нигерияның танымал музыкасын құрады. "Найжа музыкасы" деп аталатын Нигерияның ең алғашқы танымал музыка стильдері – пальма шарабының музыкасы және 1920 жылдары Нигерия мен Либерия, Сьерра-Леоне және Гана сияқты көрші елдерде тараған хайлайф болды. Нигерияда пальма шарабы көп жылдар бойы жұжұ жанрының негізгі түріне айналды. Осы кезеңде йоруба халқының дәстүрлі музыкасынан туындаған апала сияқты басқа стильдер де шектеулі тыңдарман тапты. 1960 жылдары кубалық, американдық және басқа импорттық музыка стильдері кең танылды, ал музыканттар осы ықпалдарды жұжұ жанрына енгізе бастады; елдің оңтүстігіндегі қалаларда хауса халқының Таяу Шығыс қауымдастықтарымен араласуы оларды Болливуд пен оның музыкасына таныстырды. Соның нәтижесінде 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында вака музыкасы, Йо поп және афробит сияқты жаңа стильдер пайда болды.

Пальма шарап және южуның ашылуы

20 ғасырдың басында йоруба музыкасына қола аспаптар, нотаға түсіру, исламдық соғу аспаптары және жаңа бразилиялық техникалар енді, нәтижесінде Лагоста пальма шарабы стилі пайда болды. Пальма шарабы термині Сьерра-Леоне, Либерия және Ганадағы осыған ұқсас жанрларды сипаттау үшін де қолданылады. Бұл қалалық стиль көбінесе барларда ішімдік ішуге сүйемелдеп ойналатын (сондықтан атауы, алкогольді пальма шарабы сусындасынан шыққан). 1920 жылдары пальма шарабының алғашқы жұлдыздары пайда болды, олардың ең танымалсы – Баба Тунде Кинг. Кинг, мүмкін, бразилиялық тамбуриннің дыбысына сілтеме жасай отырып, өзі қатысқан музыка стиліне «jùjú» деген сөзді қосып қана қоймай, оны қалыптастыруға көмектескен. Басқаша айтқанда, бұл термин отаршыл басшылардың наразылығынан туындаған болуы мүмкін (кез келген жергілікті дәстүрді «жожоу» деп ессіздікке балап, француз тілінде «мағынасыздық» деп атауға дайын еді). 1930 жылдардың басында His Master's Voice сияқты британдық жазба компаниялары пальма шарабын жаздыра бастады, соның ішінде Ojoge Daniel, Tunde Nightingale және Speedy Araba сияқты танымал өнерпаздар пайда болды. Осы суретшілер Тунде Кингпен бірге стильдің негізін қалады.

Апала

Апала – мұсылмандық йоруба музыкасының вокалдық және соқпалы аспаптармен орындалатын стилі. Ол 1930 жылдардың соңында Рамазан айтының оразасынан кейін ғибадат етушілерді сергіту мақсатымен пайда болды. Танымал афро-кубалық соқпалы аспаптардың ықпалымен апала одан әрі жетілдіріліп, кең көрермендерді қызықтырды. Бұл музыкаға екі-үш сөйлейтін барабан (омеле), сыңғырлақ (секре), қанайнау (агидигбо) және қоңырау (агого) қажет болды. Харуна Ишола – ең танымал апала орындаушысы болды, және ол кейіннен апала музыкасын фудзи музыкасының бір бөлігі ретінде үлкен аудиторияға жеткізуде маңызды рөл атқарды.

1950-60 және 70-жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Нигерия музыкасы жаңа аспаптар мен техникаларды, соның ішінде АҚШ және Еуропадан импортталған электр аспаптарын қабылдай бастады. Рок-н-ролл, соул және кейінірек фанк Нигерияда кең танымал болды, ал осы жанрлардың элементтерін И. К. Дайро сияқты әртістер jùjú музыкасына енгізді. Осы уақытта highlife Игбо халқы арасында бірте-бірте танымал бола бастады, ал олардың ерекше стилі жақын арада бүкіл елдегі тыңдармандарды қамтыды. Сол кезде Апаланың Аруна Ишоласы елдің ең танымал жұлдыздарының біріне айналды. 1970 жылдардың басы мен ортасында Нигерия музыкасы тарихындағы үш ең ірі тұлға өрбу шағында болды: Фела Кути, Эбенезер Обей және Король Санни Аде. Ал онжылдықтың соңында Йо поп және Нигерия реггиі пайда болды. 1960 жылдары highlife және jùjú сияқты танымал стильдер Нигерия хит-парадтарында көш бастаса да, дәстүрлі музыка кеңінен таралды. Дәстүрлі әртістердің ішінде Хаусаның Дан Мараясы ерекше көзге түсті, ол соншалықты танымал болғандықтан, 1967 жылғы Нигерия азаматтық соғысы кезінде федералдық әскерлердің рухын көтеру үшін майданға шақырылды.

Южуйды жаңғырту

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тунде Найтингейлдің s'o wa mbe стилі оны алғашқы jùjú жұлдыздарының біріне айналдырды және ол жанрға көбірек батыстық поп әсерін енгізді. 1950 жылдары жазу технологиясы жетілді, соның салдарынан гаган сөйлейтін барабан, электр гитарасы және аккордеон jùjú-ға енгізілді. Бұл инновациялардың көп бөлігі 1957 жылы құрылған IK Dairo & the Morning Star Orchestra (кейіннен IK Dairo & the Blue Spots) тобының еңбегі болды. 1960 жылдардағы азамат соғысынан кейін Игбо музыканттары Лагостан қуылды және өздерінің туған жерлеріне қайтып келді. Осының нәтижесінде highlife Нигерияның бағытты музыкасының маңызды бөлігі болмай қалды және ол шығыстағы Игбо халқымен байланысты деп есептелді. Highlife-тің Игбо халқы арасындағы танымалдығы бірте-бірте төмендеді, оның орнын jùjú және fuji басты. Дегенмен, бірнеше орындаушылар осы стильді сақтап қалды, мысалы, йоруба әншісі және трубашы Виктор Олайя (платиналық жазба алған жалғыз нигериялық), Стивен Осита Осадебе, Оливер Де Кок, Селестин Уку, Ориентал бауырлары, Сонни Окосун, Виктор Увайфо және Орландо "Др. Ганья" Овох, оның ерекше toye стилі jùjú және highlife-ті біріктірді. Fuji – бұл apala мен ажисари діни музыканттарының «әсемделген, еркін ырғақты» вокалының синтезі, оған сакара, тамбурин және Гавай гитарасы қосылды. Жанрдың алғашқы жұлдыздарының қатарында Харуна Ишола мен Айинла Омовура болды; Ишола 1950-жылдардың соңынан 1980-жылдардың басына дейін көптеген хиттерді шығарды, ол елдің ең танымал орындаушыларының біріне айналды. Fuji 1960 және 1970 жылдар аралығында тұрақты түрде танымал болды, соның салдарынан исламмен тығыз байланысты болды. Fuji гитарасыз jùjú деп сипатталады; иронияға орай, Эбенезер Оби бірде jùjú-ді гитарамен ойналатын мамбо деп сипаттаған. Дегенмен, түбінде fuji – мұсылмандық дәстүрлі музыканың, ажисари әндерінің, «apala перкуссиясы мен вокалдық әндерінің және ойлы, философиялық сакара музыкасының» қоспасы. Осы элементтердің ішінде apala – fuji-дің негізгі негізі. Fuji-дің алғашқы жұлдыздары бәсекелес топ жетекшілері – әлхаж Сикиру Айнде Барристер мен Айнла Коллингтон болды. Айнде карьерасын 1970 жылдардың басында Golden Fuji Group тобымен бастады, бірақ ол 10 жасынан бері мұсылман әндерін орындаған. Лондоннан сапардан оралғаннан кейін ол алғаш рет тобының атын «Fuji Londoners» деп өзгертті. Ұзақ уақыттан кейін – «Orilonise», «Fuji Disco/Iku Baba Obey», «Oke Agba», «Aye» және «Suuru» сияқты хиттермен – ол топтың атын «Supreme Fuji Commanders» деп өзгертті. Айндедің қарсыласы – Айнла Коллингтон немесе «Баба Алатика» болды, ол жылдам темп пен биге қолайлы fuji стилімен танымал болды, сондай-ақ ол 1980-жылдары «ko bo simi lo'run mo e» сияқты хит-альбомдарды жазды, сондай-ақ «ijo yoyo, Lakukulala және америкалық мегажұлдыз» сияқты альбомдарды атауға болады. Барлық құрметпен айтамын, Айнла Коллингтон – жан-жақты әлеуметтік саралаушы. 1980 жылдары оның ізінен Васиу Айнде Маршалл сияқты жаңа жұлдыздар келді.

Following World War II, Tunde Nightingale's s'o wa mbe style made him one of the first jùjú stars, and he introduced more Westernised pop influences to the genre. During the 1950s, recording technology grew more advanced, and the gangan talking drum, electric guitar and accordion were incorporated into jùjú. Much of this innovation was the work of IK Dairo & the Morning Star Orchestra (later IK Dairo & the Blue Spots), which formed in 1957. After the civil war in the 1960s, Igbo musicians were forced out of Lagos and returned to their homeland. The result was that highlife ceased to be a major part of mainstream Nigerian music, and was thought of as being something purely associated with the Igbos of the east. Highlife's popularity slowly dwindled among the Igbos, supplanted by jùjú and fuji. However, a few performers kept the style alive, such as Yoruba singer and trumpeter Victor Olaiya (the only Nigerian to ever earn a platinum record), Stephen Osita Osadebe, Oliver De Coque, Celestine Ukwu, Oriental Brothers, Sonny Okosun, Victor Uwaifo, and Orlando "Dr. Ganja" Owoh, whose distinctive toye style fused jùjú and highlife. Fuji was a synthesis of apala with the "ornamented, free rhythmic" vocals of ajisari devotional musicians and was accompanied by the sakara, a tambourine drum, and Hawaiian guitar. Among the genre's earliest stars were Haruna Ishola and Ayinla Omowura; Ishola released numerous hits from the late '50s to the early '80s, becoming one of the country's most famous performers. Fuji grew steadily more popular between the 1960s and '70s, becoming closely associated with Islam in the process. Fuji has been described as jùjú without guitars; ironically, Ebenezer Obey once described jùjú as mambo with guitars. However, at its roots, fuji is a mixture of Muslim traditional were music' ajisari songs with "aspects of apala percussion and vocal songs and brooding, philosophical sakara music"; Of these elements, apala is the fundamental basis of fuji The first stars of fuji were the rival bandleaders Alhaji Sikiru Ayinde Barrister and Ayinla Kollington Alhaji Sikiru Ayinde Barrister started his fuji career in the early 1970s with the Golden Fuji Group, although he had sung Muslim songs since he was 10 years old. He first changed his group's name to "Fuji Londoners" when he came back from a trip to London, England. After a very long time — with hits such as "Orilonise", "Fuji Disco/Iku Baba Obey", "Oke Agba", "Aye", and "Suuru" — he changed the group's name to "Supreme Fuji Commanders". Ayinde's rival was Ayinla Kollington or "Baba Alatika", known for fast tempo and dance able brand of fuji, who also recorded hit albums like "ko bo simi lo'run mo e, in the '80s he released "ijo yoyo, Lakukulala and American megastar" to mention few of his successful albums. With all due respect Ayinla Kollington is a coherent social commentator. He was followed in the 1980s by burgeoning stars such as Wasiu Ayinde Marshall.

Санни Аде және Оби

Эбенезер Оби 1964 жылы "International Brothers" тобын құрды, ал оның тобы көп ұзамай ең ірі Нигериялық топ ретінде IK Dairo тобымен бәсекелесе бастады. Олар гитара мен хайлайф әсерімен ойналған блюздің бір түрін орындады, онда күрделі сөйлейтін барабанның үлкен рөлі болды. Обидің өлеңдері қалалық тыңдаушыларға қызығушылық тудыратын мәселелерді қамтыды, сонымен қатар йоруба дәстүрлерін және оның консервативті христиандық сенімін де қосты. Оның басты бәсекелесі сол кезеңде пайда болған King Sunny Adé болды, ол 1966 жылы "Green Spots" тобын құрып, кейін 1974 жылғы "Esu Biri Ebo Mi" шығарғаннан кейін "African Beats" тобымен бірнеше үлкен хиттерге қол жеткізді. Аде мен Оби джужу музыкасына жаңа ықпалдарды енгізу және жаңа жанкүйерлерді тарту үшін жарысты; Гавайидің бос кілті, синтезаторлар және қосымша вокалдар осы қарқынды өзгеретін кезеңдегі жаңалықтардың арасында болды. Аде Ямайканың дуб музыкасының күшті элементтерін қосты және гитараның ырғақты, ал барабанның мелодияны ойнауын енгізді. Осы кезеңде джужу әндері қысқа поп әндерден ұзақ тректерге, көбінесе 20 минуттан асатын ұзақтыққа дейін өзгерді. Бастапқы ансамбльдегі төрт орындаушыдан, IK Dairo тобында 10-ға, ал Оби мен Аде тобында 30-дан астам мүшеге дейін топтар өсті.

1980 және 1990 жылдар

1980 жылдардың басында Оби мен Аде Нигериядан тыс кең көрермендерге қол жеткізді. 1982 жылы Аде Боб Марлидің табысын қайталауды үміттенген Island Records компаниясымен келісімшарт жасап, Еуропа мен АҚШ-та күтілгеннен әлдеқайда көп сатылған Juju Music альбомын шығарды. Оның жетістігі жаңа келгендерге есік ашты, нәтижесінде Fabulous Olu Fajemirokun мен Adewale Ayuba сәттілікке жетті. Осы кезеңде Деле Тайво бастамасымен фанки джужу сияқты жаңа стильдер пайда болды.

Афробит

Афробит – ең тікелей Нигериямен байланысты стиль, бірақ оны орындаушылар мен жанкүйерлер Батыс Африканың барлық аймақтарында кездеседі, ал афробит жазбалары дамыған әлемнің түкпір-түкпіріндегі әлемдік музыка санатының маңызды бөлігін құрайды. Бұл – хайлайф пен Батыс Африка музыкасының басқа да стильдерінің элементтерін қамтитын музыка. Тарихтағы ең танымал нигериялық музыкант, сөзсіз, Фела Кути. Africa 70 тобымен Кути бірқатар хиттерді жазды, кедейлік, жол апаттары және терінің ағаруы сияқты мәселелерді көтеріп, үкіметтің наразылығына ұшырады. 1985 жылы Кути бес жылға түрмеге қамалды, бірақ халықаралық наразылық пен ішкі протесттерден кейін екі жылдан кейін ғана босатылды. Босатылғаннан кейін Кути әндерінде үкіметті сынауын жалғастырды және эксцентриктік мінез-құлқымен танылды, мысалы, "ешбір ер адам әйелдің кіндігіне иелік етуге құқылы емес" деп, бірден жиырма сегіз әйелінен ажырасты. 1997 жылы оның ЖИТС-тен қайтыс болуы Нигерия тарихында бұрын-соңды болмаған ұлттық аза тұту кезеңін бастады. 1980-жылдары афробит әлемдік музыка жанрымен байланысты болды. Еуропа мен Солтүстік Америкада "әлемдік музыка" деп аталатын әртүрлі стильдегі әртістер бүкіл әлемнен келді. Фела Кути және оның афробит ізбасарлары әлемдік музыка саналатын ең танымал музыканттардың қатарында болды. 1980-1990 жылдары афробит АҚШ-тың фанк және хип-хоп музыкасының жаңа ықпалымен байып, әртараптанды. Әдетте бетін жабатын және жұмбақ Лагбажа, әсіресе 1996 жылғы "C'est Une African Thing" альбомынан кейін, афробиттің жаңа толқынының белгілі бір өкіліне айналды. Әкесі Феланың орнына күтпеген жерден пайда болғаннан кейін, Феми Кути үлкен жанкүйерлер армиясын жинады, бұл оған Еуропа бойынша гастрольдік сапарлар жасауға мүмкіндік берді. Феми Кути мен Сеун Кути әкесі Фела Кутидің жолын жалғастырды.

Вака

Халыққа кең танымал әнші Салава Абени 1976 жылы шыққан "Жетіген генерал Муртала Рамат Мохаммед" әнінен кейін жалпыұлттық деңгейде танымал болды. Бұл ән бір миллионнан астам дана сатылған, әйел әртістің алғашқы жазбасы болды. 1980-жылдары ол елдегі ең көп сатылатын әншілердің бірі болып қала берді, өзінің ерекше "вака" деп аталатын музыкалық стилін жасады; ол осы жанрмен настолько байланысты болғандықтан, Ойоның алафині, Оба Ламиди Адейеми 1992 жылы оны "Вака музыкасының патшайымы" деп атады. Вака – жұжұ, фуджи және дәстүрлі йоруба музыкасының қосындысы.

Регги мен хип-хоп

Нигерияда регги музыкасы туралы сөз болғанда, бұл музыканы жай ғана "Теракота" деп аталған музыкант бастаған. 80-ші жылдары Нигерияның регги жұлдыздарының қатарында Дэниел Уилсон, The Mandators, Ras Kimono, Majek Fashek болды. Олардың 1988 жылы Боб Марлидің "Redemption Song" әнін орындауы Нигерияда регги үшін беспрецедентті жетістікке жеткізді. Фашек, көптеген кейінгі нигериялық регги жұлдыздары сияқты, ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген The Mandators тобының мүшесі болды. Бұл топ 1980-ші жылдардың ортасы мен соңында, сондай-ақ 90-шы жылдардың басында үздіксіз гастрольдік сапарлар жасап, жазбалар шығарды. Кейінірек танымал регги музыканттарының ішінде Джерри Джето мен Дэдди Шоуки болды. Африка-Карибтік фьюжн жанры жылдар бойы танымал болып келеді, әсіресе 21-ші ғасырда. Бұл жанрда африкалық музыканттар өздерінің лирикасы мен ырғақтарына ямайкалық диалектті қосады. Ямайкада өте танымал болғанымен, бұл жанрдың үйлесімді түрі 19-шы ғасырда Нигериялық регги музыканты Majek Fashek-тің арқасында Африка аймағында халықаралық назар аударды. Бұл жанрдағы музыка Нигерияда одан әрі танымал болып келеді, соңғы 21-ші ғасырдың өнерпаздары Дункан Майти, Тимая, Слим Бурна, Орези, Бурна Бой және Паторанкинг жас көрермендерді қызықтыруда. Хип-хоп музыкасы Нигерияға 1980-ші жылдардың соңында келді және 1990-шы жылдардың басында тұрақты түрде танымал болды. Алғашқы орындаушылардың қатарында Sound on Sound, Emphasis, Ruff Rugged & Raw, SWAT ROOT, De Weez және Black Masquradaz болды. Бұған қоса, онжылдықтың соңында The Trybesmen-нің "Trybal Marks" (1999) және The Remedies триосының "Judile" және "Sakoma" сияқты ерте хиттердің арқасында кең танылуға ие болды. The Remedies тобының мүшесі Тони Тетуила Plantashun Boiz тобымен бірге жұмыс істеп, үлкен коммерциялық жетістікке жетті. 1999 жылы Соломон Дейрдің Paybacktyme Records, Кенни Огунгбедің Kennis Music, Нельсон Браунның Dove Records және eLDee-дің Trybe Records компанияларын құруы Нигерияның хип-хоп сахнасын қайта құруға және дамытуға көмектесті. Сонымен қатар, ойын-сауық индустриясының жалпы қарқынды өсуі және бұқаралық ақпарат құралдарының қолдауы Нигерияда хип-хоп музыкасын танымал етуге септігін тигізді. Videowheels, HipTV, Music Africa, MTN Y'ello шоуы, Nigezie және Soundcity сияқты телебағдарламалар маңызды рөл атқарды. Нигерияның басқа да танымал хип-хоп музыканттарының қатарында Tuface idibia, Vector, Reminisce, Ice Prince, M. I Abaga, Ruggedman, Eedris Abdulkareem, Erigga, Weird MC, Naeto C, Twin X және P Square бар.

When talking about reggae music in Nigeria, this brand of music was started by a musician simply called "Terakota". By the 80s, Nigerian reggae stars included Daniel Wilson, The Mandators, Ras Kimono, Majek Fashek, whose 1988 cover of Bob Marley's "Redemption Song", became an unprecedented success for reggae in Nigeria. Like many later Nigerian reggae stars, Fashek was a part of the long running band The Mandators, who toured and recorded incessantly during the mid to late 1980s and early '90s. Later prominent reggae musicians included Jerri Jheto and Daddy Showkey. African Caribbean fusion is a genre that has been popular and growing over the years, especially in the 21st century. In this genre of music African musicians incorporate Jamaican patois into their lyrics and beats. Although, very popular in Jamaica, this genre well blended genre became well known in the African region around the 19th century because of the Nigerian Reggae musician Majek Fashek who attracted international attention to this fusion. This genre of music is gaining far more presence in Nigeria with recent 21st century artists such as Duncan Mighty, Timaya, Slim Burna, Orezi, Burna Boy and Patoranking, who are attracting a younger audience. Hip hop music was brought to Nigeria in the late 1980s, and grew steadily popular throughout the first part of the 1990s. The first acts included Sound on Sound, Emphasis, Ruff Rugged & Raw, SWAT ROOT, De Weez and Black Masquradaz. Moreover, mainstream success grew later in the decade, with attention brought by early hits like The Trybesmen's "Trybal Marks" (1999) and the trio The Remedies' "Judile" and "Sakoma". One of The Remedies, Tony Tetuila, went on to work with the Plantashun Boiz to great commercial acclaim. The 1999 founding of Paybacktyme Records by Solomon Dare, popularly known as Solodee, Kennis Music by Kenny Ogungbe, Dove Records by Nelson Brown, and Trybe Records by eLDee helped redefined and establish a Nigerian hip hop scene. Also, the general rapid growth of the entertainment scene with support from the media helped popularise hip hop music in Nigeria. Television Programmes like Videowheels, HipTV, Music Africa, the MTN Y'ello show, Music Africa, Nigezie, and Soundcity played a major role. Other prominent Nigerian hip hop musicians include Tuface idibia, Vector, Reminisce, Ice Prince, M. I Abaga, Ruggedman, Eedris Abdulkareem, Erigga, Weird MC, Naeto C, Twin X, and P Square

Around the close of 2012 hip hop movement began to lose its popularity in Nigeria. Afrobeats artists began to rule the game notable acts such as

Wizkid, Davido, Olamide, Burna Boy, CKay, Fireboy DML, Kiss Daniel, Tekno, Mc Galaxy, Adekunle Gold, Dammy Krane Lil Kesh have over the years gotten great attention for their songs. As of 2023, a new chain of hip hop artists once again have proven to keep the genre alive in Nigeria. Although not as popular as afrobeats, artists like PsychoYP have proven to be oriented in drill music, Berry Ivan most times categorized as a modern pop artist have also proven to represent the genre with an endless catalog of trap music.

2012 жылдың соңына қарай Нигерияда хип-хоп қозғалысы танымалдығын жоғалта бастады. Afrobeats әртістері Wizkid, Davido, Olamide, Burna Boy, CKay, Fireboy DML, Kiss Daniel, Tekno, Mc Galaxy, Adekunle Gold, Dammy Krane Lil Kesh сияқты танымал өнерпаздар өздерінің әндерімен жылдар бойы үлкен назар аударды. 2023 жылдың қазіргі кезенінде Нигерияда хип-хоп жанрын жандандыратын жаңа буын әртістер пайда болды. Afrobeats сияқты кең танымал болмаса да, PsychoYP сияқты әртістер drill музыкасына бейімділігін көрсетті, ал Berry Ivan қазіргі заманғы поп-артист ретінде танылып, trap музыкасының көптеген туындыларын ұсынады.

Афробиттер: халықаралық жетістік

Afrobeat-тан ерекшелігі, Afrobeats 2018 жылдан бері жаһандық сәттілікке ие болды. Бұл салаға Нигериялық әртістер ең көп үлес қосты. Billboard журналының мәліметінше, 2023 жылға қарай Нигерияның Afrobeats жанры АҚШ және Ұлыбританияда ең қарқынды дамып келе жатқан музыкалық бағыт болып табылады. Afrobeats жұлдызы CKay: "Afrobeats – жаңа поп."

Сыйлық беру салтанатының негізгі бөлігі

Нигериялық музыканттар халықаралық деңгейде көбірек танылып келеді. King Sunny Ade, Femi Kuti және Seun Kuti сияқты әртістер бұрын Грэмми сыйлығына ұсынылған. Burna Boy-дың "African Giant" альбомы 2020 жылы "Үздік әлемдік музыка альбомы" номинациясына ие болды. Оның "Twice as Tall" альбомы келесі жылы "Үздік жаһандық музыка альбомы" номинациясында Грэмми сыйлығын жеңіп алды. Wizkid-тің "Made in Lagos" альбомы 2021 жылы осы санатта ұсынылды. Wizkid-тің Темспен бірлескен "Essence" әні "Үздік жаһандық музыкалық орындау" номинациясына ұсынылды. Afrobeats әртістерінің әлемдегі ең танымал музыка жұлдыздарымен ынтымақтастығы олардың әлемдік деңгейде танымалдығын арттырды. 2019 жылы АҚШ жұлдызы Бейонсе Wizkid және Burna Boy сияқты көптеген нигериялық әртістердің қызметін пайдаланды. Оның "Brown Skin Girl" әні 2021 жылғы Грэмми сыйлығында "Үздік музыкалық видео" номинациясын жеңіп алды. Анжелика Киджоның 2021 жылғы "Mother Nature" альбомы, онда көптеген нигериялық жұлдыздар қатысқан, "Үздік жаһандық музыка альбомы" сыйлығына ұсынылды. Нигериялық Afrobeats-тің жетістігі 2005 жылы MTV Europe Music Awards-та "Ең үздік африкалық әртіс" санатын енгізуге, ал 2011 жылы BET Awards-та "Үздік халықаралық әртіс: Африка" санатында сыйлықтар беруге әкелді.

Диаграммалық позициялар

2012 жылы D'banj-тің "Oliver Twist" әні UK Singles Chart-та 9-орынға, ал UK R&B Chart-та 2-орынға жетті. Бұл осы көрсеткіштерге қол жеткізген алғашқы нигериялық афробит әні болды. 2012 жылдың сәуір айында P Square Matt Houston-мен бірлесіп 2009 жылғы "E No Easy" хитін ремикс жасады, және ол SNEP French Official chart-та топ-5-ке, ал Ultratop Belgium chart-та топ-10-ға енген алғашқы нигериялық афробит әніне айналды, тиісінше 29 және 16 аптадан бері тізімде тұр. Бұл ән Франциядағы алғашқы афробит жазғы хиті болды, бұл өз кезегінде франкофондық Еуропа елдерінде афробиттің танымалдылығын арттырды. Wizkid-тің Tems қатысқан "Essence" әні Justin Bieber-мен жасалған ремикс нұсқасымен АҚШ Billboard 100 тізімінің топ-10-ына енді.

Музыкадағы әйелдер

Нигерияның музыка индустриясында әйел әртістері ерекше көзге түседі және олардың таланты мен жетістіктері кеңінен танылған. Көп жылдар бойы Нигерияның көптеген әйел әртістері заманауи африкалық музыкасына адал болды, бірақ XXI ғасырда бірнеше әйел әртіс рэп, хип-хоп және афробит сияқты басқа жанрларға да көшті. Нигерияның белгілі әйел рэперлері: Weird Mc, Sasha P, Mo'Cheddah және Eva Alordiah. Афробит жанрында көптеген әйел әртістер бар, бірақ Аса Омауми Мегбеле, Сейи Шей, Ниниола, Тива Савидж, Тени, Еми Аладе және Сими сияқты аз ғана әртістер жылдар бойы тұрақты түрде танымал болды. 2020 жылдары Нигерия музыкасында әйелдердің беделі артып, Темс және Айра Старр сияқты әртістер халықаралық деңгейде мақтаулар мен танымалдыққа ие болды.

Мерекелер мен мерекелердегі музыка

Дурбар фестивальдері Солтүстік-Батыс Нигерияның көптеген аймақтарында өткізіледі. Дурбар – Әмірді исламдық мерекелердің, яғни Ораза айт, Құрбан айт және Саллахтың соңында құрметтеу мақсатымен ұйымдастырылады. Бұл дәстүр әсіресе Кацина дурбары үшін танымал, сондай-ақ кейде келген қонақтарды да құрметтеу үшін қолданылады. Дурбар фестивальдерінің басты көрінісі – дәстүрлі ат спортының көрсетілісі болғанымен, барабаншылардың, сыбызғышылардың және жыраулардың өнерлері де мерекелік шараның маңызды бөлігін құрайды. Музыка маңызды рөл атқаратын басқа мерекелерге Рождество, Жасыл жексенбі және Пасхал дүйсенбісіндегі барабан мен билер жатады.

Классикалық музыка

XX ғасырда Нигерияда бірқатар классикалық композиторлар туды; олардың ішінде Лазар Экуеме, Фела Сованде, Джошуа Узойгве, Айо Банколе және Акин Эуба есімдері бар. Сованде – Батыс классикалық дәстүріндегі алғашқы және ең танымал африкалық композиторлардың бірі және Нигерия өнер музыкасы дәстүрін қалыптастырушы. Сованде сонымен қатар органшы және джаз музыканты болды, ол өзінің шығармаларына осы екі музыка түрінен, сондай-ақ Нигерия халық музыкасының элементтерін енгізді. Нигериялық концерттік пианист және ақын Эчезонахку Ндука Нигерия композиторларының, жалпы алғанда Африка композиторларының пианино музыкасын орындау және жазумен айналысады, олар Африкалық пианизм жанрында жұмыс істейді.