Кіріспе
Камерун музыкасы әртүрлі дәстүрлі және заманауи музыка жанрларын қамтиды. Ең танымал заманауи жанр – макосса, Африка бойынша көптеген жанкүйерлерге ие болған және оған байланысты би – бикутси. Дуала қаласының қайық тебушілері нгосо деп аталатын ән айтумен белгілі, ол занза, балафон және түрлі соққы аспаптарымен сүйемелденетін қазіргі заманғы музыка түріне айналды.
The music of the Cameroon includes diverse traditional and modern musical genres. The best known contemporary genre is makossa, a popular style that has gained fans across Africa, and its related dance craze bikutsi. The pirogue sailors of Douala are known for a kind of singing called ngoso which has evolved into a kind of modern music accompanied by zanza, balafon, and various percussion instruments.
Дәстүрлі музыка
Камерун этностары бес өңірлік мәдени бөлімге бөлінген, шамамен 250 түрлі этникалық топты қамтиды. Халықтың шамамен 38%-ы Батыс жоталық аймақтарының халқы – жартылай банту немесе далалық тайпалар, оның ішінде бамилеке, бамум және солтүстік-батыстағы көптеген кіші тікар топтары бар. 12%-ы жағалау тропикалық орман халқы, соның ішінде басса, дуала және оңтүстік-батыстағы көптеген кіші топтар. Оңтүстік тропикалық орман халқының (18%) құрамына бети-пахуин және олардың кіші топтары – булу мен фанг, мака және нжем, сондай-ақ бака пигмейлері кіреді. Солтүстік шөлейт аймақтарында (Сахель) және орталық жоталарда фуланилер (немесе пюльдер) Камерун халқының шамамен 14%-ын құрайды, ал кирдилер (сенімсіздер) – халықтың 18%-ын құрайтын, негізінен чад және адамава тілдерінде сөйлейтін түрлі тайпалардың жалпы атауы.
Қазіргі заманғы танымал музыка
Камеруннан жазылған ең алғашқы танымал музыка 1930 жылдары пайда болды, сол кезде ең танымал стильдер импортталған поп-музыка және француз стиліндегі шансон болды. Камерунның ең дамыған қаласы Дуала қаласында аккордеон мен амбаса бей музыкасы кең таралды, Лобе Лобе, Эбанда Манфред және Нель Эюм сияқты орындаушылар жергілікті тыңдарманды тапты. Экамби Бриллиант және Камерунның алғашқы маңызды хиті "N'Gon Abo" макоссаның дамуына жол ашты. 1960 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, пальма шарабы музыкасының жергілікті түрі – ассико, әсіресе Жан Бикоко мен Дикуме Бернар есімді орындаушылардың арқасында танымал болды. Камерунның қалаға айналуы елдің музыкасына зор әсер етті. Мысалы, Яунде қаласына көші-қон бikutси музыкасының таралуына ықпал етті. 1950 жылдары қалаға жаңа тұрғындардың көптеп келуіне байланысты барлар ашылды, олар көп ұзамай колониализмге қарсы Камерундықтардың ұлттық ерекшелігінің символына айналды. Бұл барларда 3-5 балафон мен түрлі соққылы аспаптардан (балафон да олардың ішінде болды, ол гармониялық және соққылы аспап ретінде қолданылды) тұратын балафон оркестрлері жиі кездеседі. Осы оркестрлердің кейбіреулері, мысалы, Ричард Банд де Зоетель, еуропалық элитаның сын-қарысына қарамастан, үлкен танымаллыққа ие болды.
1950 және 60-шы жылдар
ХХ ғасырдың ортасында бикутси деп аталатын жергілікті халық музыкасы кеңінен танылды. Бикутси әртүрлі шағыршықтар, барабандар мен ксилофонмен ойналатын соғыс ырғағына негізделген. Бикутси әндерін әйелдер орындады, олардың мәтіндерінде жыныстық мәселелер мен күнделікті өмірдегі қиындықтар көтерілді. 1950-ші жылдары бикутси кең таралған түрінде үлкен сәттілікке қол жеткізді. Анн Мари Нзие, бәлкім, ертедегі инноваторлардың ең маңыздысы болды. Ал кейін легендарлық бикутси орындаушысы Месси Ме Нконда Мартин және оның "Лос Камарос" тобы электр гитаралары мен басқа да жаңа элементтерді енгізді. Балафон оркестрлері 1950-ші жылдары Яундедегі барларда танымал болғанмен, тыңдаушылар жаңашылдық талап етті, ал сол кездегі танымал стиль бұл сұранысты қанағаттандыра алмады. Месси Мартин – камерундық гитарист, ол көршілес Экваториалдық Гвинеядан, сондай-ақ Куба мен Заирден берілетін испан тіліндегі хабарларды тыңдап, осы аспапты үйренуге шабыттанды. Месси электр гитараның ішектерін қағаз тілімдерімен байланыстырып, аспапқа балафонға ұқсас, тұмылдырық дыбыс беретін демпферлік эффект қосты. Мессидің стилі бірден танымал болды, ал "Менгалла Морис" және "Беконо Нга Н'Конда" сияқты хиттері 1960 жылдардың басынан бастап бүкіл елдегі радио тыңдаушыларының сүйікті әндеріне айналды. Содан кейін Месси қол соғу мен са́нзаны синтезатормен, ал 6/8 ырғақты аяқпен басуды барабандармен алмастырды.
1970 жылдар
Кейін 1960 жылдары қазіргі заманғы макосса Камерунда ең танымал жанрға айналды. Макосса – фанки би музыкасының бір түрі, Африкадан тыс жерлерде Ману Дибанго арқылы танымал болды, оның 1972 жылғы "Soul Makossa" синглы халықаралық хитке айналды. Африкадан тыс жерлерде Дибанго мен макосса қысқа ғана уақытқа танымал болды, бірақ бұл жанр 1970, 1980 және 1990 жылдары бірнеше панафрикалық супержұлдыздарды өндірді. Дибангодан кейін, музыканттардың бір толқыны макоссаны Камеруннан тыс жерлерде де қолжетімді ету үшін оны электрлендіруге тырысты. 1970 жылдары Камерунның тағы бір поп-эстрада әншісі – Андре Мари Тала, ол "Сикати" және "Потаксима" әндерімен үлкен сәттілікке жеткен соқыр әнші болды. 1970 жылдары Морис Эланга, Les Veterans және Mbarga Soukous сияқты бикуци орындаушылары қола аспаптарды қосып, порнографиялық мәтіндері үшін дау тудырды. Мама Оханджа бикуциді, әсіресе Еуропаға жаңа тыңдаушыларға жеткізді. Бірақ келесі онжылдықта Les Tetes Brulées бұрынғы орындаушылардан халықаралық деңгейде асып түсті, бірақ оларға отандық реакция әртүрлі болды. Көптеген тыңдаушылар олардың жұмсақ, тыныш әуезді бикуцилерін ұнатпады. Камерундық көрермендер Яундеден шыққан Джимми Мвондо Мвеле мен Ута Белла сияқты дәстүрлі орындаушыларды артық көреді.
1980 жылдар
1980 жылдары макосса Парижге көшіп келді және жаңа поп макосса Антильдік зоуктің элементтерін қосты. Осы кезеңдегі көрнекті музыканттар – Мони Биле, Дулер, Бэбэ Манга, Пети Пейс және Эса. 1980 жылдары Камерунның БАҚ-ы қарқынды дамыды, бұл макосса мен бикутсидің гүлденуіне мүмкіндік берді. 1980 жылы L'Equipe Nationale de Makossa құрылды, ол кезеңнің ең ірі макосса жұлдыздарын біріктірді, олардың ішінде Грейс Декка, Ндеди Эянго, Бен Декка, Гай Лобе және Дина Белл болды. 1980 жылдары макосса Африка бойынша және, аздаған дәрежеде, шетелде үлкен жетістікке жетті, латындық ықпал, Мартиника зоукі және поп музыка оның формасын өзгертті. Макосса халықаралық деңгейде танымал болғанымен, бикутси көбінесе "жабайылардың музыкасы" деп қаралып, этникалық және қалалық топтар арасында кең таралмады. Музыканттар инновацияларды енгізуді және жазу техникасын жақсартуды жалғастырды. Мысалы, Нкондо Си Тони пернелі аспаптар мен синтезаторларды, ал Эланга Морис – духовые аспаптарды қосты. 1980 жылдары Les Veterans ең танымал бикутси тобы ретінде көзге түсті, ал тағы басқа көрнекті орындаушылардың қатарында Titans de Sangmelima, Seba Georges, Ange Ebogo Emerent, Otheo және Mekongo President болды, олар күрделі гармония мен джаз элементтерін енгізді. 1984 жылы бикутсиде жаңа толқын пайда болды, оның ішінде бұрын Los Camaroes тобында болған Сала Беконо (бас гитара), Атебас (бас гитара) және Занзибар (гитара) болды, ол кейін Жан Мари Ахандамен бірге Les Têtes Brulées тобын құруға көмектесті. 1985 жылы CRTV телеарнасы құрылды, ол Камерунның бүкіл аумағында танымал музыканы насихаттауға үлкен үлес қосты. Жан Мари Аханда 1980 жылдардың соңында ең ықпалды бикутси орындаушысы атанды және 1987 жылы Les Têtes Brulées тобын құрғаннан кейін жанрды революциялады, оның жетістігі Камерун музыка индустриясын өзгертті. Топ бикутсидің тереңдемелі және әртүрлі болуына мүмкіндік берген өте танымал стилін орындады. Гитарист Занзибар гитараның көпіріне көбік резеңке қосты, бұл аспапты бұрынғыға қарағанда балафонға ұқсатып, оны агрессивті және инновациялық етті. Les Têtes Brulées поп макоссаға қарсы реакция ретінде пайда болды, ол негізгі жетістіктерге қол жеткізу үшін өзінің тамырларынан бас тартқан деп есептелді. Топтың имиджі оның табысына үлкен әсер етті, олар қырқылған шаштарымен және дәстүрлі Бетидің дене сырғытуын бейнелейтін көп түсті дене бояуымен танымал болды, сондай-ақ сол кезеңдегі әдемі стильдегі поп макосса орындаушыларынан өзгеше, қарапайым халықты білдіретін жыртылған футболкалар киді. Олар сахнада рюкзак та тасыды, бұл бикутси биін билеген Бети әйелдерінің балаларын көтеріп жүрудің дәстүрлі тәсіліне сілтеме жасады. Les Têtes Brulées бірнеше апта ішінде макоссаны Камерундық хит-парадтардан ығыстырып тастады және тіпті Францияға гастрольдік сапар жасады. Францияда Les Têtes Brulées өзінің алғашқы LP-ін, Hot Heads-ті жазды, ол сонымен қатар CD үшін жазылған алғашқы бикутси музыкасы болды. Hot Heads жанрдың лирикалық форматын әлеуметтік-саяси мәселелерді қамтуға дейін кеңейтті. Жапония, Африка, Еуропа және АҚШ-қа гастрольдік сапарлар жасалды, сондай-ақ Клэр Денистің "Man No Run" фильмінде олардың еуропалық турынан алынған кадрлар қолданылды.
1990 жылдар
1990 жылдары макосса мен бикутсидің танымалдылығы төмендеді, жаңа жанрлардың толқыны кең аудиторияға енгендіктен. Оларға конголық ықпалындағы жаңа румба мен макосса сукуу, сондай-ақ бантовбол, Солтүстік Камерун нанжасы (ол 1980-ші жылдардың ортасында Ұлыбританияда біршама танымал болған), және қалалық көше музыкасы – бұрылыс терісі кірді. Les Têtes Brulées елдің ең танымал музыкалық экспорты болып қала берді, әсіресе 1990 жылы Италияда және 1994 жылы АҚШ-та өткен әлем чемпионатына Камерун футбол командасымен бірге қатысқаннан кейін. 1990-шы жылдардың басында бикутси әртістерінің жаңа толқыны пайда болды, оның ішінде Les Martiens (Les Têtes Brulées бас гитарисі Атебас құрған), жыныстық тақырыптағы әнші Катино Атеба ("Ascenseur: le secret de l'homme") және Дуала әншісі Сисси Дипоко ("Bikut si Hit"), сондай-ақ Сала Беконо сияқты бұрынғы орындаушылардың қайта оянуы болды. Бикутсидің халықаралық деңгейдегі танымалдылығы арта түсті, ал Пол Саймонның 1990 жылы кеңінен танымал болған "Rhythm of the Saints" альбомындағы "Proof" әні халықаралық тыңдаушылар арасында одан да әйгілі болды. Винсент Нгуини де Саймонның "Rhythm of the Saints" альбомына гитарамен сүйемелдеу және орындау арқылы үлкен үлес қосты, ол әлемдік музыкадағы ықпалды альбомға айналып, Солтүстік Америка тыңдаушыларын аспаптар мен жанрлардың алуан түрлілігімен таныстырды. 1993 жылы Камерунның экономикалық төмендеуіне жауап ретінде Педале қозғалысы дүниеге келді. Гибралтар Дракусс, Зеле ле Бомбардье, Эбуе Шалеур, Пасто, Роджер Беконо, Мбарга Сукус және Сент Дезире Атанго сияқты жас әртістер бикутси тамырларының агрессивті, табиғи дыбысына қайта оралды. Осы уақытта Генри Диконгуэ, оның музыкасында бикутси мен макосса да бар, халықаралық деңгейде сәттілікке жеткен альбомдар шығара бастады. Ол Еуропа мен Солтүстік Америкада гастрольдік сапармен болды. Камерунның ең соңғы танымал музыкасы – конголық сукуу мен макоссаның қосылуы, осы сахнада Petit Pays, Marcel Bwanga, Kotto Bass, Papillon және Jean Pierre Essome өнер көрсетеді. Басқа да танымал жанрларға Bend skin, mangambeu және makassi жатады.