Мозамбик музыкасы: дәстүрлер мен қазіргі заман үлгілері
Music of Mozambique
Мозамбик музыкасы: португалдық әсер, marrabenta стилі, тәуелсіздік күресіндегі мәдени рөл. Бразилия, Куба, Нью-Йоркқа әсері. Халықтық музыка туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыка
Music
Мозамбиктің дәстүрлі халық музыкасына португалдық отарлау және жергілікті тілдер үлкен әсер еткен. Қазіргі заманғы би музыкасының ең танымал стилі – марабента. Мозамбик музыкасы Бразилиядағы басқа да лузофондық музыкаға әсер етті, мысалы, максикс (оның атауы Мозамбиктегі Maxixe-ден шыққан) және Куба мен Нью-Йорктегі мозамбик стилі. Мәдениет 1964 жылы басталған тәуелсіздік күресінің ажырамас бөлігі болды. Тәуелсіздік қозғалысының көшбасшылары халықтың қолдауын алу үшін мәдени бірлікке сүйенді, ал португал отаршылдары өз мәдениеттерін жаңғыртуға тырысты. 1975 жылы тәуелсіздік алған кезде мозамбик музыкалық топтары еуропалық стильдегі музыкаға жасаған бұрынғы тыраздағы әрекеттерінен бас тартып, жергілікті халық музыкасының негізінде және Заир, Зимбабве, Танзания, Замбия және Оңтүстік Африкадан келген жаңа африкалық эстрадалық музыкаға негізделген жаңа стильдерді жасауға кірісті. 1978 жылы Білім және мәдениет министрлігі жарты миллионнан астам адамды қамтыған Ұлттық би фестивалін ұйымдастырды, бұл мозамбик музыкасын насихаттауға арналған көптеген ұйымдар мен фестивальдердің құрылуына әкелді.
The native folk music of Mozambique has been highly influenced by Portuguese colonisation and local language forms. The most popular style of modern dance music is marrabenta. Mozambican music also influenced another Lusophone music in Brazil, like maxixe (its name derived from Maxixe in Mozambique), and mozambique style in Cuba and New York City. Culture was an integral part of the struggle for independence, which began in 1964. Leaders of the independence movement used cultural solidarity to gain support from the common people, while the Portuguese colonialists promoted their own culture. By the time independence came in 1975, Mozambican bands had abandoned their previous attempts at European style music, and began forging new forms based out of local folk styles and the new African popular music coming from Zaire, Zimbabwe, Tanzania, Zambia and South Africa. In 1978, the Ministry of Education and Culture organized a National Dance Festival that involved more than half a million people, and led to the creation of numerous organizations and festivals promoting Mozambican music.
Тимбила
Ингамбане провинциясының жағалауындағы Чопи халқы мимбила (көпше түрі – тимбила) деп аталатын ксилофонның ерекше түрімен және оның музыкалық стилімен белгілі. Бұл стиль "жазылмайтын халықтардың арасындағы ең күрделі композиция әдісі деп саналады". Ансамбльдер төрт түрлі өлшемдегі онға жуық ксилофоннан тұрады және түрлі темп пен стильдегі овертюрадан және он бөлімнен тұратын, нгоми деп аталатын ұзақ композициялармен салтанатты билерге сүйемелдейді. Ансамбль жетекшісі ақын, композитор, дирижер және орындаушы қызметін атқарады, мәтін жасайды, Чопи тілінің тондық ерекшеліктеріне сүйене отырып әуенді импровизациялайды және екінші контрапункттық партияны жасайды. Ансамбль музыканттары стильге, аспаптық ерекшеліктерге және жетекшінің нұсқауларына сәйкес өздерінің партияларын ішінара импровизациялайды. Содан кейін композитор рәсімнің хореографымен ақылдасады және қажетті түзетулер енгізіледі. (Nettl 1956, 18-19 бб.)
The Chopi people of the coastal Inhambane Province are known for a unique kind of xylophone called the mbila (pl: timbila) and the style of music played with it, which "is believed to be the most sophisticated method of composition yet found among preliterate peoples." Ensembles consist of around ten xylophones of four sizes and accompany ceremonial dances with long compositions called ngomi which consist of an overture and ten movements of different tempos and styles. The ensemble leader serves as poet, composer, conductor, and performer, creating a text, improvising a melody partially based on the features of the Chopi's tone language, and composing a second countrapunctal line. The musicians of the ensemble partially improvise their parts according to style, instrumental idiom, and the leader's indications. The composer then consults with the choreographer of the ceremony and adjustments are made. (Nettl 1956, p. 18 19)
Маррабента
Марабента – Мозамбиктің ең танымал музыка түрі. Ол қалалық ортада пайда болған және билеуге арналған. Марабента импортталған еуропалық музыканың қолдан жасалған аспаптармен үйлесуінен туды. «Марабента» сөзі португал тіліндегі «rebentar» (жергілікті тілде «arrabentar») сөзінен шыққан, ол «ұзылу, сындыру» дегенді білдіреді және арзан, тез жұлынатын гитара ішектеріне сілтеме жасайды. Аспаптар қалайы банкалар мен ағаш бөліктерінен жасалған. Ән мәтіндері көбінесе жергілікті тілдерде болған, олар әлеуметтік сынға және махаббат туралы әндерді қамтыды. Сонымен қатар, Мозамбиктің ресми тілі – португал тілінде жазылған әндер де бар, олар ел ішінде және халықаралық деңгейде, басқа CPLP елдерінде насихаттау үшін қолданылады. 1970 жылдардың соңында марабентада үлкен жаңарулар болды, себебі «1001 Music Productions» әртістерді жазып алып, ірі концерттер ұйымдастырды. «Amanhecer» жинақ альбомы шықты, одан кейін «Ngoma» деген атпен ұқсас LP-лер жарық көрді. Ең ықпалды марабента орындаушысы – Фани Пфумо, оның атағы «Loko ni kumbuka Jorgina» әнінен кейін өсті. Ол Оңтүстік Африкада «HMV» студиясында жазба жасады, кейіннен өзінің музыкасына оңтүстікафрикалық «kwela» стилін қосты. 1979 жылы құрылған «Orchestra Marrabenta Star de Moçambique» тобының жетекшісі – ұзақ жылдар бойы сахнада өнер көрсеткен Вазимбо болды. Топ Еуропа мен әлемнің басқа да аймақтарына гастрольдік сапарлар жасап, марабента музыкасын халықаралық деңгейде танымал етті. Қазіргі Мозамбиктің көптеген танымал музыканттары «Orchestra Marrabenta Star de Moçambique» тобымен бірге жұмыс істеген, олардың ішінде Стюарт Сукума, Чико Антонио, Мистер Bow, Neyma, Жозе Мукавел және Мингас бар, ал басқа да танымал топтарға Ghorwane кіреді.
Marrabenta is the best known form of music from Mozambique. It is urban in origin, and meant for dancing. Marrabenta was born as a fusion of imported European music played on improvised materials. The word marrabenta derives from the Portuguese rebentar (arrabentar in the local vernacular), meaning to break, a reference to cheap guitar strings that snapped quickly. Instruments were fashioned out of tin cans and pieces of wood. Lyrics were usually in local languages, and included songs of social criticism as well as love. Additionally, there are songs whose lyrics are in Portuguese, the official language of Mozambique, for nationwide and international promotion of the songs to other CPLP nations. The late 1970s saw tremendous innovation in marrabenta, as 1001 Music Productions recorded artists and staged large concerts. The compilation album Amanhecer was released, followed by more such LPs under the title Ngoma. The most influential early marrabenta performer was Fany Pfumo, whose fame began after the success of "Loko ni kumbuka Jorgina". He recorded in South Africa on HMV and later incorporated South African kwela into his music. The group Orchestra Marrabenta Star de Moçambique formed in 1979, led by long time performer Wazimbo. The group toured Europe and other parts of the world, and soon brought international recognition to marrabenta. Many of the most popular musicians in modern Mozambique spent time with Orchestra Marrabenta Star de Moçambique, including Stewart Sukuma, Chico António, Mr. Bow, Neyma, José Mucavel and Mingas, while other popular bands include Ghorwane.
Пандза
Пандза – мозамбик музыкасының ең жаңа және ең танымал стилі, оның авторы деп Мапуто қаласындағы N'Star, Ziqo және Dj Ardiles саналады. Пандза, әсіресе мозамбик жастарының арасында кең таралған және марабента мен рагганың үйлесімінен құралған. Пандзаның бастаулары маррабентаға дейін жетеді, бірақ пандза рагга мен хип-хоптың ықпалымен тез темпте орындалады. Көптеген пандза әндері португал және Мапутоның Шангана тілінде шырқалады, ал олардың мәтіні көбінесе жас мозамбиктердің күнделікті өмірін көрсетеді. Бүгінгі Мозамбиктегі ең белгілі пандза орындаушылары: Лизха Джеймс, Зико, Dj Ardiles, N'star, DH, Mr. Kuka, MC Roger, Denny Og, Dj Junior, Cízer Boss және Helio Beatz.
Pandza is the newest and most popular style of Mozambican music, its invention credited to N'Star, Ziqo and Dj Ardiles in Maputo. Pandza is especially popular amongst Mozambican youths and is a mix of marrabenta and ragga. The roots of Pandza originate from marrabenta but pandza has a faster tempo with major influences from ragga and some hip hop. Most pandza is sung in Portuguese and the Shangana language from Maputo and its lyrics most of the time, elaborate the daily lifestyles of young Mozambicans. The most notable pandza singers in Mozambique today include, Lizha James, Ziqo, Dj Ardiles, N'star, DH, Mr. Kuka, MC Roger, Denny Og, Dj Junior, Cízer Boss and Helio Beatz.
Хип-хоп
Мозамбиктегі хип-хоп бірте-бірте дамып, жағымды қарсы алуда. 21-ші ғасырдың басында хип-хопты дамытуға үлес қосқандар H2O, G Pro және Danny OG болды. Қазіргі заманғы хип-хоп әртістеріне Bander Artista, Kins Ferna's, Dygo Boy Jurus, Ziqo, Same Blood және Laylizzy кіреді. Мапуто қаласында тұратын және Мозамбик үкіметін сынаған рэпер Азагаия "Мозамбиктегі ең ықпалды рэпер" деп аталды; оның 2023 жылы қайтыс болуына байланысты бүкіл ел бойынша оның құрметіне шерулер ұйымдастырылды.
Mozambican hip hop is developing bit by bit and it is receiving a positive response. In the first decade of the 21st century, people who were uplifting hip hop were H2O, G Pro and Danny OG. Modern hip hop artists include Bander Artista, Kins Ferna's, Dygo Boy Jurus, Ziqo, Same Blood and Laylizzy. Azagaia, a Maputo based rapper who was critical of the Mozambican government, was described as "the most influential rapper in Mozambique"; with marches taking place across the country in his honour following his death in 2023.