Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альберта провинциясындағы тарихи орын, Канада.
Historic site in Alberta, Canada
Басы соққыға ұшыраған бизон секіруі – бұл бизон секіруі, ол Рокки тауларының етегі Форт Маклиод қаласының батысындағы даладан көтеріле бастайтын жерде, Альберта провинциясы, Канада, 785 тас жолында орналасқан. Бұл ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген және Блэкфут мәдениетіне арналған мұражайға үй иесі. Джо Кроушо аға (1903–1999) – Апаохойиис (Weasel Tail) – Альбертаның оңтүстігіндегі Пиикани тайпасының салтанатты ақсақалы, осы орынды дамытуға зор үлес қосты. Жо Кроушо ағаның есімін сақтау үшін арнайы қонақ үй салынды. Ол өмірін аборигендер мәдениетін сақтауға және аборигендер мен абориген емес халықтар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға арнады, ал 1998 жылы «Блэкфут халқының білімі мен тәжірибесін сақтап қалғаны үшін» Ұлттық аборигендер жетістіктері сыйлығымен марапатталды.
Head Smashed In Buffalo Jump is a buffalo jump located where the foothills of the Rocky Mountains begin to rise from the prairie west of Fort Macleod, Alberta, Canada, on Highway 785. It is a UNESCO World Heritage Site and home of a museum of Blackfoot culture. Joe Crowshoe Sr. (1903–1999) – Aapohsoy’yiis (Weasel Tail) – a ceremonial Elder of the Piikani Nation in southern Alberta, was instrumental in the development of the site. The Joe Crow Shoe Sr. Lodge is dedicated to his memory. He dedicated his life to preserving Aboriginal culture and promoting the relationship between Aboriginal and non Aboriginal people and in 1998 was awarded the National Aboriginal Achievement Award for "saving the knowledge and practices of the Blackfoot people."
Тарих
Бұзаудың секіруін 5500 жыл бойы жазықтардың жергілікті халқы бизондарды биік жартастан құлату арқылы өлтіру үшін пайдаланған. Жылқылардың енгізілуінен бұрын, қара аяқтылар бизондарды Поркупин тауларындағы жайылымдардан, жүздеген қалың тастармен белгіленген "айдау жолдарына" қарай қуған. Олар өздерін қоян және қасқырларға ұқсатып киініп, бизондарды айдау жолдарына бағыттаған. Бұл арнайы "бизонды қуушылар" – жас жігіттер, олар бизон мінез-құлқына оқытылып, оларды айдау жолдарына жеткізуге даярланған. Содан кейін, толық жылдамдықпен жүгіріп келе жатқан бизондар, арттағы бірін-бірі итеруден жартастан құлап, аяқтары сындырылып, қимылсыз қалған. Жартастың ұзындығы шамамен алғанда, ал ең биік нүктесі төмендегі аңғарға құлайды. Бұл орын кем дегенде 6000 жыл бұрын қолданылған, ал сүйек қабаттары өте терең. Жардан құлағаннан кейін, жарақат алған бизондарды жартастың түбіндегі қара аяқты жауынгерлер, найза мен таяқтармен қаруланып, аяқтап өлтірген. Кейін, өлекселер жақын жердегі лагерьде өңделген. Жардың етегіндегі лагерьде бизон өлексесін өңдеу үшін қажеттінің бәрі, тіпті таза су да болған. Бизондардың өлексесі түрлі мақсаттарда қолданылған, сүйектерінен жасалған құралдардан бастап, үйлер мен киім тігуге пайдаланылатын теріге дейін. Бұл орынның маңызы тек тамақ пен жабдықпен қамтамасыз етуден асып түседі. Сәтті аң аурудан кейін, мол тамақ адамдарға демалуға, өнер және рухани ізденістермен айналысуға мүмкіндік берген. Бұл қоғамның мәдени деңгейін көтерген. Қара аяқтылардың тілінде бұл орынның аты – Эстипа скикикини коц. Аңыз бойынша, жас қара аяқты бизонның жартастан құлауын төменнен көруге ниеттенген, бірақ құлап жатқан жануарлардың астында қалған. Кейіннен оның басы қиратылған күйінде, өлекселердің ішінде өлі табылған.
The buffalo jump was used for 5,500 years by the indigenous peoples of the plains to kill bison by driving them off the high cliff. Before the late introduction of horses, the Blackfoot drove the bison from a grazing area in the Porcupine Hills about west of the site to the "drive lanes", lined by hundreds of cairns, by dressing up as coyotes and wolves. These specialized "buffalo runners" were young men trained in animal behavior to guide the bison into the drive lanes. Then, at full gallop, the bison would fall from the weight of the herd pressing behind them, breaking their legs and rendering them immobile. The cliff itself is about long, and at its highest point drops into the valley below. The site was in use at least 6,000 years ago, and the bone deposits are deep. After falling off the cliff, the injured bison were finished off by other Blackfoot warriors at the cliff base armed with spears and clubs. The carcasses were then processed at a nearby camp. The camp at the foot of the cliffs provided the people with everything they needed to process a bison carcass, including fresh water. The bison carcass was used for a variety of purposes, from tools made from the bone, to the hide used to make dwellings and clothing. The importance of the site goes beyond just providing food and supplies. After a successful hunt, the wealth of food allowed the people to enjoy leisure time and pursue artistic and spiritual interests. This increased the cultural complexity of the society. In Blackfoot, the name for the site is Estipah skikikini kots. According to legend, a young Blackfoot wanted to watch the bison plunge off the cliff from below, but was buried underneath the falling animals. He was later found dead under the pile of carcasses, where he had his head smashed in.
Дүниежүзілік мұралық нысан
Басы сынған жер 19 ғасырда еуропалықтармен байланыс орнағаннан кейін тасталып қалды. Алғаш рет еуропалықтар бұл жерді 1880 жылдары жазбаға алды, ал 1938 жылы Американың Табиғи тарих мұражайы алғашқы қазба жұмыстарын жүргізді. 1968 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш, 1979 жылы облыстық тарихи ескерткіш, ал 1981 жылы ежелгі заманғы өмір мен жергілікті халықтардың салт-дәстүрлері туралы куәлік еткендігі үшін Әлемдік мұра ретінде жарияланды.
Head Smashed In was abandoned in the 19th century after European contact. The site was first recorded by Europeans in the 1880s, and first excavated by the American Museum of Natural History in 1938. It was designated a National Historic Site in 1968, a Provincial Historic Site in 1979, and finally a World Heritage Site in 1981 for its testimony of prehistoric life and the customs of aboriginal people.
Түсіндіру орталығы мен мұражайы
1987 жылы ашылған Head Smashed In интерпретациялық орталығы табиғи стильде ежелгі құмтасты жартасқа салынған. Онда аборигендер мен еуропалық археологиялық ғылымның көзқарастарынан ұсынылған, қолжетімді археологиялық деректердің аясында қара аяқ тайпасының экологиясы, мифологиясы, өмір салты және технологиясын бейнелейтін бес түрлі деңгей бар. Орталық сонымен қатар жыл бойы тапсырыс беруге болатын білім беру бағдарламаларын ұсынады. Head Smashed In жыл сайын түрлі-түсті, энергиялы және шынайылығымен бүкіл әлемге танымал бірқатар арнайы іс-шаралар мен жергілікті фестивальдарды өткізеді, соның ішінде Buffalo Harvest Days, ол алғашқы халықтардың суретшілері мен қолөнершілерін біріктіреді, олар түрлі зергерлік бұйымдар, киімдер, өнер және қолөнер туындыларын көрсетеді. Қатысушылар шілде және тамыз айларында әр сәрсенбі сайын сағат 11:00-де және 13:30-да орталықта дәстүрлі барабан мен бидің көрсетілімдерін тамашалай алады. "Жоғалған Жеке Тұлғалар: Қайта Ашу Саяхаты" атты фотосуреттер көрмесі, аборигендер қауымдастықтарында түсірілген фотосуреттер жинағы, 1999 жылы Head Smashed In Buffalo Jump интерпретациялық орталығында алғаш рет көрсетілді. Біраз уақыттан кейін ол көшпелі көрме ретінде орталыққа қайта оралды. Тұрақты көрме көптеген тарихи қоғамдар мен мұражайлардың бірлесіп, коллекцияны түсіндіруге бағытталған жұмысы. Суреттердегі адамдар біраз уақыт бойы анықталмаған. Көшпелі көрме кезінде фотосуреттер түсірілген аборигендер қауымдастықтары фотосуреттерге қосымша мәліметтер мен "дауыс" берді. Бұл ғимаратты Калгаридегі Le Blond Partnership архитектура фирмасы жобалаған. 1990 жылы жобаға Архитектура саласындағы генерал-губернатордың алтын медалі табысталды.
Opened in 1987, the interpretive centre at Head Smashed In is built into the ancient sandstone cliff in naturalistic fashion. It contains five distinct levels depicting the ecology, mythology, lifestyle and technology of Blackfoot peoples within the context of available archaeological evidence, presented from the viewpoints of both aboriginal peoples and European archaeological science. The centre also offers educational public and school programs which can be booked throughout the year. Each year Head Smashed In hosts a number of special events and native festivals known throughout the world for their color, energy and authenticity, including Buffalo Harvest Days, which brings together First Nations artists and craftspeople who display a wide variety of jewelry, clothing, art and crafts. Visitors can witness traditional drumming and dancing demonstrations every Wednesday in July and August at 11 a. m. and 1:30 p. m. at the centre. An exhibition of photography titled Lost Identities: A Journey of Rediscovery, a collection of photographs taken in aboriginal communities, made its first appearance at the Head Smashed In Buffalo Jump interpretive centre in 1999. After some time as a traveling exhibit, it was returned permanently to display in the centre. The permanent exhibition is a collaboration of many historical societies and museums to provide interpretations of the collection. The subjects of the photographs had gone unidentified for some time. While it was a traveling exhibit, the aboriginal communities where the photographs were taken provided further background and "voice" to the photographs. The facility was designed by Le Blond Partnership, an architectural firm in Calgary. The design was awarded the Governor General's gold medal for Architecture in 1990.