Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер тұқымдасы
Family of flowering plants
Малвалар (/m//ae//l//'//v//eI//s//i//%//aI//, // //s//i://%//i:/) немесе малва тұқымдасы – 244 туысы және 4225 белгілі түрі бар деп есептелетін гүлді өсімдіктер тұқымдасы. Оған Павония (291 түр), Сида (275 түр), Авения (216 түр), Домбея (197 түр) және Стеркулия (181 түр) кіреді.
Malvaceae (/m//ae//l//'//v//eI//s//i//%//aI//, // //s//i://%//i:/), or the mallows, is a family of flowering plants estimated to contain 244 genera with 4225 known species. Pavonia (291 species), Sida (275 species), Ayenia (216 species), Dombeya (197 species), and Sterculia (181 species).
Таксономия және номенклатура
Малвацеялардың шеңбері даулы мәселе. Malvaceae sensu stricto дәстүрлі мальвалар өте біртекті және кладистік монофилеттік топты құрайды. Ал, Malvaceae sensu lato деп аталатын тағы бір кеңірек шеңбер, генетикалық зерттеулердің нәтижесінде анықталды. Бұл зерттеулер бұрыннан мальваларға (Malvaceae s. s.) жақын деп есептелген Bombacaceae, Tiliaceae және Sterculiaceae отбасылары монофилеттік топтар емес екенін көрсетті. Осыған байланысты, Malvaceae шеңберін кеңейтіп, осы отбасылардың барлығын қамту арқылы монофилеттік топты құруға болады. Осы шеңберді қабылдағанда, Malvaceae тұқымдасына көптеген туыстар кіреді.
The circumscription of the Malvaceae is controversial. The traditional Malvaceae sensu stricto comprise a very homogeneous and cladistically monophyletic group. Another major circumscription, Malvaceae sensu lato, has been more recently defined on the basis that genetics studies have shown the commonly recognised families Bombacaceae, Tiliaceae, and Sterculiaceae, which have always been considered closely allied to Malvaceae s. s., are not monophyletic groups. Thus, the Malvaceae can be expanded to include all of these families so as to compose a monophyletic group. Adopting this circumscription, the Malvaceae incorporate a much larger number of genera.
Кіші тұқымдар
Бұл мақала Angiosperm Phylogeny веб-сайты ұсынған екінші шеңберге негізделген. Malvaceae s. l. (әрі қарай "Malvaceae" деп аталады) тоғыз кіші тұқымдастықты құрайды. Отбасының алдын ала кладограммасы төменде көрсетілген. Алмаз белгісі (<80%) нашар қолдауға ие тармақты білдіреді. Соңғы кездерге дейін осы кіші тұқымдар арасындағы байланыстар нашар қолдау тапқан немесе толыққан толық белгісіз болды. Даулар негізінен осы кіші тұқымдардың дұрыс шеңберіне, соның ішінде Bombacaceae тұқымдасының сақталуына қатысты болды. 2021 жылы жарияланған зерттеуде барлық тоғыз кіші тұқым үшін геномдық деректерді пайдалана отырып, Malvaceae s. l. үшін толыққан толық шешілген филогенетикалық құрылым ұсынылды. Дәстүрлі Malvaceae s. s. тұрғысынан қарағанда, Malvoideae кіші тұқымдасы шамамен осы топқа сәйкес келеді.
This article is based on the second circumscription, as presented by the Angiosperm Phylogeny Website. The Malvaceae s. l. (hereafter simply "Malvaceae") comprise nine subfamilies. A tentative cladogram of the family is shown below. The diamond denotes a poorly supported branching (<80%). Until recently, relationships between these subfamilies were either poorly supported or almost completely obscure. Continuing disagreements focused primarily on the correct circumscription of these subfamilies, including the preservation of the family Bombacaceae. A study published in 2021 presented a fully resolved phylogenetic framework for Malvaceae s. l. using genomic data for all nine subfamilies. Regarding the traditional Malvaceae s. s., the subfamily Malvoideae approximately corresponds to that group.
Жалпы
Қазіргі уақытта 245 туыс қабылданған.
245 genera are currently accepted.
Синапоморфиялар
"Негізгі Малвалес" отбасылары арасындағы қарым-қатынастар бұрын ортақ "малвалық ұқсастықтар" негізінде анықталған. Оларға малва тістерінің болуы, шырыш каналдары бар сабаулар және қабатталған үшбұрышты формалы флоэма кіретін. Бұл ұқсастықтар мәселелі болды, себебі олар әрқашан негізгі отбасылардың ішінде ортақ бола бермейтін. Кейінгі зерттеулер Malvaceae s. l. ішінде айқын синоморфияларды анықтады. Malvaceae s. l. ішіндегі синоморфияларға плитка тәрізді жасушалардың болуы, трихомалы нектарийлер және "биколорлық бірлік" деп аталатын гүлшоғыр құрылымы кіреді. Плитка тәрізді жасушалар тік орналасқан жасушалардан тұрады, олар араласқан және өлшемдері жағынан прокумбентті жасушаларға ұқсас. Малва ағаштарының қазба қалдықтарының дәлелдері олардың Malvaceae s. l. эволюциялық байланысын растады, сондай-ақ олардың әртүрлі құрылымдарын түсіндірді. Malvaceae s. l. гүлдері трихомаларға ұқсас тығыз орналасқан көпжасушалы түктерден тұратын нектарийлерді көрсетеді. Malvaceae s. l. көпшілігінде бұл трихомалы нектарийлер тостағанша жапырақтарының ішкі бетінде орналасқан, бірақ Tiliodeae тұқымдасының гүлдерінде де нектарийлер кездеседі. Малва гүлдері сонымен қатар "биколорлық бірлік" деп аталатын біртұтас құрылымды бөліседі, ол алғаш рет Theobrama bicolor гүлдерінде табылғандықтан осылай аталған. Биколорлық бірлік реттелген гүлшоғырдан және анықталған цимоздық құрылымдардан тұрады. Гүлшоғыр негізгі сабақтан бұтақтасып, гүлдердің жеке топтарын құрайды, ал негізгі сабақ бірінші болып дамиды. Гүл сабағындағы жапырақшалар бүйірлік сабақтарға айналатын қосалқы бүйір бұтақтарын жабады. Бұл айналымдағы бір жапырақша - стерильді жапырақша. Биколорлық бірлік күрделілігі жағынан өзгермелі құрылым, бірақ құнарлы және стерильді жапырақшалардың болуы ерекше ерекшелік болып табылады.
The relationships between the "core Malvales" families used to be defined on the basis of shared "malvean affinities". These included the presence of malvoid teeth, stems with mucilage canals, and stratified wedge shaped phloem. These affinities were problematic because they were not always shared within the core families. Later studies revealed more unambiguous synapomorphies within Malvaceae s. l Synapomorphies identified within Malvaceae s. l. include the presence of tile cells, trichomatous nectaries, and an inflorescence structure called a bicolor unit. Tile cells consist of vertically positioned cells interspersed between and dimensionally similar to procumbent ray cells. Evidence of Malvean wood fossils has confirmed their evolutionary link in Malvaceae s. l., as well as explained their diverse structures. Flowers of Malvaceae s. l. exhibit nectaries consisting of densely arranged multicellular hairs resembling trichomes. In most of Malvaceae s. l., these trichomatous nectaries are located on the inner surface of the sepals, but flowers of the subfamily Tiliodeae also have present nectaries on the petals. Malvean flowers also share a unifying structure known as a bicolor unit, named for its initial discovery in the flowers of Theobroma bicolor. The bicolor unit consists of an ordered inflorescence with determinate cymose structures. The inflorescence can branch off the main axis, creating separate orders of the flowers, with the main axis developing first. Bracts on the peduncle subtend axillary buds that become these lateral stalks. One bract within this whorl is a sterile bract. The bicolor unit is a variable structure in complexity, but the presence of fertile and sterile bracts is a salient characteristic.
Аттар
"Малоу" ағылшын тіліндегі жалпы атауы (Malvaceae тұқымдасының басқа өкілдеріне де қолданылады) латын тілінен алынған "malva" сөзінен тараған (осы сөз ағылшын тіліндегі "mauve" сөзінің де бастауы). "Malva" сөзінің өзі ежелгі Жерорта теңізі аймағының тілдеріндегі бұл өсімдіктің атауынан туындаған. Осы сөзбен байланысты сөздер: көне грек тілінде μαλάχη немесе μολόχη, қазіргі грек тілінде μολόχα, қазіргі араб тілінде ملوخية және қазіргі .
The English common name 'mallow' (also applied to other members of Malvaceae) comes from Latin malva (also the source for the English word "mauve"). Malva itself was ultimately derived from the word for the plant in ancient Mediterranean languages. Cognates of the word include Ancient Greek μαλάχη or μολόχη , Modern Greek μολόχα , modern ملوخية and modern .
Сипаттама
Көптеген түрлері шөптесін өсімдіктер немесе бұталар, бірақ кейбіреулері ағаштар немесе лианалар болып келеді.
Most species are herbaceous plants or shrubs, but some are trees or lianas.
Жапырақтары мен сабақтары
Жапырақтары көбінесе кезектесіп орналасқан, жиі алақан тәрізді бөлінген немесе күрделі, алақан тәрізді тамырлы болады. Шеті тұтас болуы мүмкін, бірақ тісті болған жағдайда, әр тістің ұшында тамыр аяқталады (мальва тәрізді тістер). Жапырақ тіліктері (стипулалар) кездеседі. Сабақтарында шырыш арналары және көбінесе шырыш қуыстары болады. Жұмсақ түктері жиі кездеседі, көбінесе жұлдыз тәрізді болады. Bombacoideae тұқымдасының сабақтары көбінесе қалың тікендермен жабылады.
Leaves are generally alternate, often palmately lobed or compound and palmately veined. The margin may be entire, but when dentate, a vein ends at the tip of each tooth (malvoid teeth). Stipules are present. The stems contain mucous canals and often also mucous cavities. Hairs are common, and are most typically stellate. Stems of Bombacoideae are often covered in thick prickles.
Гүлдер
Гүлдері әдетте анық немесе анық емес қолтық гүлшоғырларда орналасады, олар көбінесе жалғыз гүлге дейін тоғысып кетеді, бірақ гүлшоғыры сабадан өсетін, қарама-қарсы жапырақтармен немесе ұшында орналасуы мүмкін. Олар көбінесе екі түсті бірлік құрылымында қосымша гүл жапырақшаларын (брактеяларды) ұстайды. Гүлдері бір жынысты немесе екі жынысты болуы мүмкін және әдетте симметриялы (актиноморфты), көбінесе көзге түсетін гүл жапырақшаларымен байланысты, эпикаликс құрайды. Олардың әдетте бес жапырақшалы тостаған жапырақтары (сепалдары) болады, көбінесе тамырында біріккен, бес күлтелі қанат жапырақтарымен. Аталықтар саны 5-тен көп, олардың тамырында біріккен, бірақ көбінесе аналық мүшелердің (пистильдердің) айналасында түтік құрайды. Аналық мүшелер екіден көп біріккен қабықшалардан (карпельдерден) тұрады. Жұмыртқалық жоғары орналасқан, осьтік плацентацияға ие, қақпақ немесе лоб тәрізді мойыншасы бар. Гүлдерде көбінесе тостаған жапырақтарында орналасқан, тығыз жиналған безді түктерден тұратын нектарийлер болады.
The flowers are commonly borne in definite or indefinite axillary inflorescences, which are often reduced to a single flower, but may also be cauliflorous, oppositifolious, or terminal. They often bear supernumerary bracts in the structure of a bicolor unit. They can be unisexual or bisexual, and are generally actinomorphic, often associated with conspicuous bracts, forming an epicalyx. They generally have five valvate sepals, most frequently basally connate, with five imbricate petals. The stamens are five to numerous, and connate at least at their bases, but often forming a tube around the pistils. The pistils are composed of two to many connate carpels. The ovary is superior, with axial placentation, with capitate or lobed stigma. The flowers have nectaries made of many tightly packed glandular hairs, usually positioned on the sepals.
Жемістер
Жемістер көбінесе локулицидті қапшықтар, шизокарптар немесе жаңғақтар болады.
The fruits are most often loculicidal capsules, schizocarps or nuts.
Аңтану
Өзін-өзі тозаңдану көбінесе протандия арқылы болдырмайды. Көптеген түрлер энтомофильді (жәндіктермен тозаңданады). Апидтер (Apidae) отбасының Emphorini тайпасына жататын аралар (Ptilothrix, Diadasia және Melitoma) осы өсімдіктерге маманданғаны белгілі.
Self pollination is often avoided by means of protandry. Most species are entomophilous (pollinated by insects). Bees from the tribe Emphorini of the Apidae (including Ptilothrix, Diadasia, and Melitoma) are known to specialize on the plants.
Маңыздылық
Бірқатар түрлер ауыл шаруашылығында зиянкестер болып табылады, оның ішінде Abutilon theophrasti және Modiola caroliniana, сондай-ақ бақшадан қашып өскен түрлер де бар. Мақта (Gossypium-ның төрт түрі), кенаф (Hibiscus cannabinus), какао (Theobroma cacao), кола жаңғағы (Cola spp.), және окра (Abelmoschus esculentus) маңызды ауыл шаруашылығы дақылдары болып есептеледі. Баобабтың жемісі мен жапырақтары, қатарлы, дурианның жемісі де жеуге жарамды. Hibiscus syriacus, Hibiscus rosa sinensis және Alcea rosea сияқты бірнеше түрлер бау-бақша өсімдіктеріне жатады.
A number of species are pests in agriculture, including Abutilon theophrasti and Modiola caroliniana, and others that are garden escapees. Cotton (four species of Gossypium), kenaf (Hibiscus cannabinus), cacao (Theobroma cacao), kola nut (Cola spp. ), and okra (Abelmoschus esculentus) are important agricultural crops. The fruit and leaves of baobabs are edible, as is the fruit of the durian. A number of species, including Hibiscus syriacus, Hibiscus rosa sinensis and Alcea rosea are garden plants.