Кіріспе

Альбертадағы канадалық өзен Атабаска өзені (французша: Rivière Athabasca) – Канаданың Альберта провинциясында орналасқан өзен. Ол Жаспер ұлттық паркіндегі Колумбия мұздығынан бастау алады және Атабаска көліне құятынға дейін ағып өтеді. Жағалау бойындағы жердің көп бөлігі ұлттық және провинциялық парктерде қорғалған, ал өзен тарихи және мәдени маңызы үшін Канаданың мұралық өзені деп жарияланған. Әдемі Атабаска сарқырамасы Жасперден шамамен жоғары орналасқан.

Этимология

Атабаска атауы Вудс Кри тіліндегі ᐊᖬᐸᐢᑳᐤaðapaskāw сөзінен келген, бұл "[бірінен кейін бірі] өсімдіктер болатын жер" деген мағынаны білдіреді, бұл, әдетте, өзен бойындағы сирегірек өсімдіктерге сілтеме жасайды.

Курс

Атабаска өзені Жаспер ұлттық паркінде, Колумбия мұздығының басындағы аты жоқ көлден басталады. Көл Колумбия мұздығының ішінде, Колумбия тауы, Snow Dome және Уинстон Черчилль жотасы арасында, шамамен биіктігі белгісіз жерде орналасқан. Ол Форт Чипевянның оңтүстігіндегі Атабаска көліне жақын Бейбітшілік-Атабаска дельтасына құяды. Содан кейін суы солтүстікке қарай Рошер өзені ретінде ағып, Тыныштық өзенімен қосылып, Ұлы Құл көліне құятын Құл өзенін құрайды. Құл өзені Маккензи өзені жүйесі арқылы Солтүстік Мұзды мұхитқа құйылады. Су жиналатын жалпы ауданы белгісіз. Өзен мұздықтар мен шатқалар арқылы ағып өтеді, жағалауларында және іргелес батпақтарда жабайы жануарларға қоректену ортасын ұсынады. Оның бойында Жаспер ұлттық паркі, Форт-Ассинибойн құмды төбелерінің жабайы табиғат паркі, Хьюберт көлінің жабайы табиғат паркі, Ла Биш өзенінің жабайы табиғат паркі, Гранд-Рапидс жабайы табиғат паркі, Ричардсон жабайы табиғат паркі және Вуд-Баффало ұлттық паркі сияқты көптеген ұлттық және провинциялық парктер орналасқан. Өзеннің бағыты Форт МакМюррейдің оңтүстік-батысында кеме жүруге кедеріс келтіретін тасылдармен белгіленген. Атабаска өзенінің жағалауында Жаспер, Брюл, Ентрас, Хинтон, Уайткорт, Форт Ассинибойн, Смит, Атабаска, Форт МакМюррей және Форт МакКей сияқты көптеген елді мекендер орналасқан.

Тарих

Секани, Шусвап, Кутенэй, Салиш, Стоуни және Кри тайпалары 18 ғасырда еуропалық отарлаудан бұрын өзен бойында аң аулап, балық аулаған. 1778 жылдан бастап Атабаска өзені, Форт МакМюррейден шығыстан Атабаска өзеніне құятын Клервотер өзені және Метье Портажы Маккензи өзенінен Ұлы көлдерге дейінгі маңызды тері сауда жолының бір бөлігі болды (Канадалық каноэ жолдары (алғашқы) қараңыз). 1811 жылы Дэвид Томпсон және Томас Ирокездер Атабаска өткелі арқылы саяхаттады. 1862 жылы Карибу алтын асығы кезінде Оверленд тобы Аттабаска Спрингс аймағынан өтті. 1921 жылы Альберта және Ұлы су жолдары темір жолы Форт МакМюррейге жақын Су жолдарына жеткенде Атабаска өзенінің солтүстік бөлігі ірі тасымал желісінің бөлігіне айналды, сол кезде бұл Солтүстік Америка темір жолының ең солтүстік нүктесі болды. Солтүстікке бағытталған жүктер Су жолдарына жеткізіліп, баржаларға ауыстырылды, сосын сүйрегіштер оларды Атабаска және Маккензи өзендерінің су алаптарындағы пункттерге жеткізді. 1964 жылдан кейін Солтүстік-Батыс территориясындағы Ұлы Құл көліндегі Хей өзені темір жол желісінің солтүстік соңғы станциясы болғаннан кейін баржа тасымалы азайды.

Қоршаған ортаны қорғау

Атабаска мұнай құмдарына жақын орналасқандықтан, өзен бойындағы энергетикалық инфрақұрылымның айтарлықтай бөлігі салынды. 1970 жылдың 6 маусымында, "Грейт Канад Ойл Сэндз" компаниясының, "Санкор" компаниясының және ең алғашқы коммерциялық өндіріс операциясының алғашқы кәсіпорнының құбыры өзен жағалауында жарылды. "Грейт Канад Ойл Сэндз" компаниясы жалпы төгілген көлемді шамамен бағалады. 2012 жылы тәуелсіз зерттеу Атабаска мұнай құмдарының төменгі ағысында Атабаска өзеніндегі ластану деңгейінің жоғары екенін көрсетті. Тексерулер өзеннің бұл бөлігінде сынап, қорғасын және тағы 11 уытты элемент бар екенін анықтады. 2021 жылы Аттабаска өзені бассейні үшін тағы бір тәуелсіз зерттеу жүргізілді, онда толқындық талдау арқылы өзен ағыны мен жауын-шашынның уақыт қатарының маусымдығы көрсетілді. Осы уақыт қатарының маусымдық компоненттері фазалық айырмашылықпен үйлесімді екені анықталды. Орташа температура 1960 жылдан бері біртіндеп өсіп келеді және ғасырдың ортасында шамамен 2°C-қа дейін көтерілуі күтілуде, бұл көктемде қардың көлемін азайтуы мүмкін. Содан кейін қалдықтар Аттабаска өзеніне қосылып, бір ай бойы ағып, Форт Чипевянға жақын жердегі Аттабаска көліне жетті. Канада Геральдикалық басқармасы өзеннің құрметіне Атхабаска Геральды лауазымын атады.