Фрейзер аймағының географиялық сипаттамасы

Кіріспе

Британдық Колумбияның географиялық аймағы

Фрейзер алқабы – Канаданың Британдық Колумбиясының оңтүстік-батысында және Вашингтон штатының солтүстік-батысында орналасқан географиялық аймақ. Ол Хоуп қаласының батысында, Фрейзер өзенін қамтитын тар аңғардан басталып, Тынық мұхитына дейін созылады – Ванкувер қаласының қарсы жағындағы Солтүстік жағалау тауларынан Вашингтон штатының Беллингхэм қаласының оңтүстігіне дейін. Күнделікті қолданыста бұл термин көбінесе Фрейзер каньонының төменгі ағысындағы Фрейзер өзені бассейнін сипаттау үшін қолданылады. Кейде Британдық Колумбиядан тыс жерлерде Фрейзер өзенінің барлық бөліктеріне, оның ішінде Фрейзер каньонына және одан бастауына дейін де қатысты қолданылуы мүмкін, бірақ Британдық Колумбияда бұл термин Кокихалла өзенінің аузынан батысқа қарайғы Төменгі материктің бөлігін білдіреді. Ол Сумас тауының шығыс етегіндегі Веддер өзенінің сағасымен Верхний Фрейзер алқабы мен Төменгі Фрейзер алқабы болып екіге бөлінеді, бірақ 1995 жылға дейін Макмиллан аралынан жоғары және Салмон өзенінің сағасы (Форт Лэнглиде) Орталық Фрейзер алқабы деп аталатын (Орталық Фрейзер алқабының аймақтық округін қараңыз). Әкімшілік тұрғысынан Фрейзер алқабы Метро Ванкувер және Фрейзер алқабы аймақтық округтерінің бір бөлігін құрайды. Фрейзер алқабындағы негізгі халық орталықтары – Үлкен Ванкувер, Эбботсфорд және Чилливак қалалары.

Тарих

Фрейзер өзенінің бұл бөлігі жергілікті халықтар тарапынан "Sto:lo" деп аталады, бұл атау аймақтың Halqemeylem тілінде қолданылады. Бұл термин Фрейзер жазығының Сквамиш және Мускэм халықтарынан басқа барлық жергілікті халықтарын білдіру үшін қабылданып алынған. Бұл аймақтың жергілікті халқы өзен аңғарын ұзақ жылдар бойы ауыл шаруашылығы және коммерциялық мақсаттар үшін пайдаланып келді және осы күнгі күнге дейін пайдалануда. Орегон шартында жергілікті халықтармен консультация жүргізілмеген, ол АҚШ пен Ұлыбританияның аймаққа қатысты өзара талаптарын анықтап, мойындағанын көрсетті. Бұл билік шегінен асып түсу, Ұлыбритания өзен аңғарына деген бақылауын жүзеге асыра алмағандықтан, қақтығысқа әкеп соқты. Фрейзер каньоны алтын асығы кезінде Фрейзер өзені аңғарына иммигранттардың көптеп келуіне байланысты, британдықтар жергілікті халықтардың ынтымақтастығысыз тәртіпті сақтай алмады, нәтижесінде Фрейзер каньоны соғысы басталды. Соғыс келісімдер сериясымен шешілді, олардың ешқайсысы бүгінгі күнге дейін сақталмаған, бірақ иммиграцияны реттеуді және жергілікті тұрғындар мен жаңа иммигранттардың өзендегі кен өндіруді жалғастыруын қамтитындығы белгілі болды. Бұл соғыс, американдық және британдық тараптардың тәртіпті сақтау қабілетінің жетіспеуіне және жергілікті халықтардың жер талаптарын мойындаудан бас тартуына байланысты жергілікті қақтығыстардың бір бөлігі болды. Бұл қақтығыстар Канада мен АҚШ-тың Батыс жағалауын қоныстандыруда маңызды рөл атқарды. Жергілікті халықтар мен қоныс аударушылардың өзара әрекеттесуі Чинук-Вава тілінің пайда болуына әкелді, бұл пиджин тілі 1900 жылдардың басына дейін Фрейзер өзені аңғарының барлық аймағында қолданылды. Өзеннің индустриализациясы дәстүрлі сауда жолындағы пароходтардың пайдаланылуымен басталды, содан кейін халық санының өсуіне ықпал ететін және одан әрі серпіліс беретін жолдар мен теміржолдар салынды. Бүгінде аймақтағы ең маңызды көлік артериялары – Канадалық Тынық мұхит темір жолы мен Канадалық Ұлттық темір жолының трансконтиненталдық магистральдары, Лоугид тас жолы (Hwy 7) және Транс-Канада тас жолы (Hwy 1) болып табылады.

This section of the Fraser River is known by local indigenous peoples as "Sto:lo" in the Halqemeylem language of the area, and this term has been adopted to refer to all of the indigenous peoples of the Fraser Lowland, other than the Squamish and Musqueam. The indigenous peoples of the area have long made use of the river valley for agricultural and commercial exploits and continue to do so today. The Indigenous people were not consulted in the Treaty of Oregon, which saw the United States and Great Britain define and recognize each other's claims to the area. This overstepping of jurisdiction inevitably lead to conflict as Great Britain was incapable of exercising the control they claimed over the river valley. As a wave of immigrants flooded into the Fraser River Valley because of the Fraser Canyon Gold Rush, the British were unable to maintain order without the cooperation of the local indigenous peoples, and the Fraser Canyon War broke out. The war was resolved with a series of treaties, none of which remain to this day, but which evidently included the regulation of immigration and the continuation of mining on the river by the indigenous inhabitants and the new immigrants. This war was part of a series of local conflicts surrounding the arrival of settlers ahead of American and British capacity to maintain order and refusal to cooperate with or recognize indigenous land claims and demands. These conflicts were pivotal in many aspects to the settlement of the West Coast in both Canada and the United States. The interaction of indigenous peoples and settlers lead to the growth of Chinook Wawa, a pidgin language that was used throughout the Fraser River Valley until the early 1900s. Industrialization of the river began with the use of the traditional trade waterway by steamboats and eventually, roads and railways were built, fueled by and in turn fuelling further population growth. Today, the most important transportation through the region are the Canadian Pacific Railway and Canadian National Railway transcontinental main lines, the Lougheed Highway (Hwy 7), and the Trans Canada Highway (Hwy 1).

География

Фрейзер каньонының қарқынды ағыстары арқылы төмен түсіп, Фрейзер өзені теңіз деңгейіне жуық 100 км-ден астам қашықтықта орналасқан Йельде пайда болады. Географиялық тұрғыдан қаңтар Яльде аяқталғанымен, Хоупты қаңтардың оңтүстік шегі деп санау қабылданған, себебі сол жерден бастап жолдың сипаты өзгереді және төменгі Фрейзерге тән алғашқы су тасқыны жазықтары Хопта табылады. Хоуптан төмен қарай өзен мен оған іргелес жатқан су тасқыны жазықтары Розедейл, Чилливак және Агассиз аймағында едәуір кеңейеді, бұл Фрейзер дельтасының басталуы саналады. Одан өзен Британдық Колумбияның ең құнарлы ауыл шаруашылығы жерлерінен және Metro Vancouver аймағының ортасынан өтіп, Джорджия бұғазына құяды. Соңғы мұз дәуірінде Фрейзер аңғары болашақтағы аймақты қоршаған таулармен шектелген мұз қабатымен жабылған болатын. Мұздың шегінуімен мұздықтармен жабылған жерлер сумен толды, содан кейін судан көтеріліп, бүгінгідей аңғар құрады. Аңғар Төменгі материктік экожүйесінің ең ірі жер бедері болып табылады, оның дельтасы Агассиз және Чилливак аймағында басталады деп есептеледі, бірақ Хопқа дейінгі тау беткейлері арасында су тасқыны жазықтары созылып жатыр. Фрейзердің төменгі салаларының көптегенінің өздерінің су тасқыны жазықтары бар, олар Фрейзердің су көтерілуімен (фрешетімен) байланысты. Олардың әр түрлі өлшемдері Гаррисон өзені, Чилливак өзені (Веддер өзені), Хатзик арнасы мен Хатзик көлі, Став, Алуэт, Питт және Кокитлам өзендерін қамтиды. Фрейзер дельта аймасына Никомекл және Серпентин өзендерінің су тасқыны жазықтары және Сумас өзенінің дренаждық жүйесі де кіреді, олар Фрейзерден тәуелсіз тұщы суға құяды, бірақ оның төмендіктерін кептіруге көмектеседі. Фрейзер өзені Миссия қаласына дейін және одан өте, Эбботсфорд қаласына дейін, Фрейзердің халықаралық шекараға ең жақын орналасқан жеріне дейін, Вашингтон штатының Сумас қаласынан солтүстікке қарай шамамен 6 мильдей жерде, толқындармен өтеді. Питт көлі – Фрейзердің соңғы салаларының бірі және оның ең үлкені, таулы жерде орналасқандықтан төмен жатқандықтан, әлемдегі ең үлкен тасқындық тұщы су көлі болып саналады. Өзеннің ирекшеленген арналары мен жанама салалары Төменгі Фрейзердің географиялық ерекшелігі болып табылады. Екі негізгі ирекшеленген арна – Хатзик көлі және Миссияның қарама-қарсы жағындағы Став өзені, бірақ Став өзенінің арнасы толып, оның бір бөлігі жасанды көл жасау үшін құрғатылған. Форт Лэнгли маңында ирекшеленген арна бар, ол форт негізі салынған кезде батқан, құрғатылып, форттың шаруашылық жеріне айналдырылған және бүгінгі күні егістік жер болып табылады. Өзеннің саздықтары мен жанама арналар жүйесі күрделі, бірақ маңызды саздықтар Никомен аралы, Теңіз құсы аралы және Розедейлден Сумас тауына дейін, Чилливактың батыс жағында орналасқан.

After descending through the rapids of the Fraser Canyon, the Fraser River emerges almost at sea level at Yale, over 100 km inland. Although the canyon in geographic terms is defined as ending at Yale, Hope is generally to be considered the southern end of the canyon, partly because of the change in the character of the highway from that point, and perhaps also because it is at Hope that the first floodplains typifying the course of the Lower Fraser are found. Downstream from Hope, the river and adjoining floodplains widen considerably in the area of Rosedale, Chilliwack and Agassiz, which is considered the head of the Fraser Delta. From there the river passes through some of the most fertile agricultural land in British Columbia—as well as the heart of the Metro Vancouver region—on its way through the valley to its mouth at Georgia Strait. During the last ice age, the area that would become the Fraser Valley was covered by a sheet of ice, walled in by the surrounding mountains. As the ice receded, land that had been covered by glaciers became covered by water instead, then slowly rose above the water, forming the basin that exists today. The valley is the largest landform of the Lower Mainland ecoregion, with its delta considered to begin in the area of Agassiz and Chilliwack, although stretches of floodplain flank the mountainsides between there and Hope. Several of the Fraser's lower tributaries have floodplains of their own, shared in common with the Fraser freshet. Of varying size these include the Harrison River, Chilliwack River (Vedder River), Hatzic Creek and Hatzic Lake, the Stave, Alouette, Pitt and Coquitlam Rivers. Also incorporated in the Fraser delta region are the Nicomekl and Serpentine River floodplains and the Sumas River drainage, which flow to saltwater independently of the Fraser but help drain its lowland. The Fraser is tidal as far upstream as the town of Mission and, across the river, the City of Abbotsford, which is at the Fraser's closest approach to the international boundary, about 6 miles north of Sumas, Washington. Pitt Lake, one of the Fraser's last tributaries and among its largest, is so low in elevation, despite its mountain setting, that it is one of the largest tidal freshwater lakes in the world
Oxbow lakes and side sloughs are a common feature of the Lower Fraser's geography. The two main oxbows are those of Hatzic Lake and the Stave River on opposite sides of Mission, although that of the Stave has been silted in and part of it drained for a man made lake. Around Fort Langley is an oxbow formation, mostly swamped in at the time of the fort's foundation, which was drained and made part of the fort's farm and remains farmland today. The system of sloughs and side channels of the river is complicated, but important sloughs include those around Nicomen Island, Sea Bird Island and flanking the river from Rosedale to Sumas Mountain, on the western side of Chilliwack.

Климат

Қыста Фрейзер алқабы кейде Солтүстік Американың батыс жағалауында, тіпті Калифорнияға дейін оңтүстікке қарай ауа райына елеулі әсер етеді, Батыс Канадада қыс бойы тұрақты түрде орналасқан суық Арктикалық ауа массасының табиғи шығу тесігі болып табылады. Белгілі бір метеорологиялық жағдайларда, Фрейзер алқабынан күшті желдер Джорджия және Хуан-де-Фука бұғаздарының салыстырмалы түрде жылы суларына құйылады. Бұл мұхиттан туындаған қарға себеп болуы мүмкін, әсіресе Порт-Анжелес пен Секим арасында, онда ауа массасы Олимпиада тауларымен қақтығысады. Фрейзер алқабынан келген суық ауа Тынық мұхиты үстінен де ағып өтеді. Жылу мен ылғалдың өте құрғақ, қысқа ауа массасын өзгерткенінен конвекциялық мұхиттан туындаған бұлттар мен жаңбырлар пайда болады. Бұлар әдетте төмен қысымдық жүйе ретінде бірігіп, жауын-шашынды Канаданың оңтүстігіне қайтарады, көбінесе қарды қалыптыдан төмен биіктікке әкеледі.

Фрейзер-Вэлли аймақтық округі

Канада 2016 жылғы санақ Халық саны % жалпы халық санының (2016) Көрінетін азшылық тобы Үндістандық 39 920 13.8 Қытайлық 3660 1.2 Қара 2495 0.9 Филиппиндік 2700 0.9 Латындық америкалық 2050 0.7 Араб 505 0.2 Оңтүстік-шығыс Азиялық 2285 0.8 Батыс Азиялық 355 0.1 Корейлік 2135 0.7 Жапондық 905 0.3 Көрінетін азшылық, б.а. 405 0.1 Көптеген көрінетін азшылықтар 1110 0.4 Көрінетін азшылықтардың жалпы саны 58 535 20.3 Еуропалық 202 095 70.0 Түпкі халық тобы 23 865 8.3 Жалпы халық саны 288 765 100%

2011 жылғы санаққа сәйкес, Британдық Колумбиядағы Фрейзер аймақтық округінің 76,47% ағылшын тілін ана тілі деп атайды; халықтың 10,02% панджаби тілін ана тілі деп атайды, одан кейін неміс тілі (3,49%), голланд тілі (1,39%), француз тілі (1,07%), корей тілі (0,69%), испан тілі (0,66%), тагалог (0,35%), қытай, б.а. (0,33%) және вьетнам тілі (0,30%). Ана тілі Халық саны (2011) Пайыздық көрсеткіші Ағылшын тілі 209 130 76,47% Панджаби 27 390 10,02% Неміс тілі 9 540 3,49% Голланд тілі 3 790 1,39% Француз тілі 2 915 1,07% Корей тілі 1 880 0,69% Испан тілі 1 810 0,66% Тагалог (филиппин) 950 0,35% Қытай, б.а. 890 0,33% Вьетнам 820 0,30%

Жерді қазіргі уақытта пайдалану

Бүгінде Фрейзер алқабында Ванкувер, Суррей және Эбботсфорд қалаларының қалалық және өнеркәсіптік орталықтарынан бастап, гольф алаңдары мен саябақтарға, сүт шаруашылықтары мен базар бақшаларына дейін әртүрлі жер пайдалану түрлері кездеседі. Алқаптың ауыл шаруашылығы жерлерінің көп бөлігі Ауыл шаруашылығы жерлері қорымен қорғалған және қарқынды өңделеді: Фрейзер алқабы Британдық Колумбияның жылдық ауыл шаруашылығы кірісінің жартысынан астамын құрайды, әрі провинцияның жалпы жер аумағының шағын бөлігін ғана алып жатыр. Фрейзер алқабы, әсіресе Эбботсфордта, әлемдегі күріш өсірудің ең солтүстік аймағы болып табылады.

Ауа сапасы

Халық санының өсуімен және көлік қозғалысының артуымен бірге ауаның ластануы маңызды мәселеге айналады; ауаның ластануы проблема болып табыла ма, жоқ па, және егер проблема болса, оны қалай шешу керек деген пікір қақтығыстары жылдар бойы туындады (соңғысы – "Сумас 2" жобасы, Канада-АҚШ шекарасының оңтүстігіндегі электр стансасын салу туралы ұсыныс, ол қабылданбады). Ауа сапасын бақылау соңғы жылдары жақсарды және енді КТ қауымдастықтарын әртүрлі көрсеткіштер бойынша салыстыру мүмкін. Төрт көрсеткіш бойынша салыстырмалы деректер – майда бөлшектер, жер бетіндегі озон, азот диоксиді және күкірт диоксиді – Фрейзер аймағының ауа сапасы Ванкуверге қарағанда бірнеше көрсеткіш бойынша жақсы екенін көрсетеді. Мысалы, Фрейзер аймағының қауымдарында азот диоксидінің деңгейі Ванкувердегіден екі еседен астам төмен, ал майда бөлшектер мен күкірт диоксиді деңгейлері төмен болды (соңғы көрсеткіш бойынша Эбботсфорд және Чилливак барлық КТ нысандарының арасындағы ең төменгі көрсеткіштерді көрсетті). Жаз айларындағы белгілі бір ауа райы жағдайларында, батыстан соққан жел Ванкувер портындағы көлік құралдары мен кемелерден шыққан ауа ластануын үшбұрышты дельтаға шығысқа қарай жеткізеді, осылайша оны солтүстіктегі Жағалау таулары мен оңтүстік-шығыстағы Каскад таулары арасында тұтқындап қояды. Бұл ауа сапасының нашарлауына әкеледі. Бұл әдетте температура инверсиясы кезінде болады және бірнеше күнге созылады. Жер бетіндегі озон көбінесе аймақтағы жергілікті көздерден пайда болады және желдің күшіне байланысты өзгереді. Күздің соңы мен қыс айларында солтүстік-шығыстан соққан желдің әсерінен ауа сапасы көбінесе проблема тудырмайды. Фрейзер аймағындағы ауа сапасы кейде озон бойынша Канаданың жалпы стандарттарын (CWS) (Хопта) асып түседі және майда бөлшектер бойынша CWS-қа жақын болады.

Атаудың қазіргі қолданылуы

Күнделікті тілде "Фрейзер алқабы" дегеніміз, Ванкувердің үздіріссіз салынған қалалық аймағынан тыс, шамамен 80 км шығысқа созылып, Чилливак пен Агассизді қамтитын және Вашингтон штатының Уотком округімен шектесетін алқаптың бөлігі. Жаңалықтар құралдары әдетте Ванкувердің шығысқа қарайғы қалалық аймақтарын да қамтиды, бұл аймақтар бірнеше он жылдар бұрын егістік жерлер мен орманды алқаптармен өрілген, дәстүрлі "алқапқа" тән болатын. Фрейзер алқабы аймағы сонымен қатар Фрейзер алқабы аймақтық округінің атауы болып табылады, бірақ ол нақты Фрейзер алқабының шамамен жартысын ғана құрайды және Эбботсфорд пен Миссиядан шығысқа қарай Хоупқа дейінгі муниципалитеттер мен енгізілген аумақтардан тұрады. Бұған Фрейзер алқабына жатпайтын аймақтар да кіреді, әсіресе Бостон Бардан Хоупқа дейінгі Төменгі Фрейзер каньоны. "Орталық Фрейзер алқабы" термині Миссия мен Эбботсфордқа қатысты және Төменгі Фрейзер алқабының құрамына кіреді. Жоғарғы Фрейзер алқабы Чилливак пен Агассизден Хоупқа дейінгі аймақты білдіреді. "Фрейзер алқабындағы қалалар" және "Фрейзер өзенінің муниципалитеттері" деген тіркестерге Дельта мен Ричмонд кіреді, бірақ "алқап ішінде" дегеніміз Суррей мен Кокитламнан шығысқа қарайғы аймақты білдіреді. "Тайдал Фрейзер аймағы" әдетте Тынық мұхитындағы ауыздан Миссия көпіріне дейінгі Фрейзер өзенінің бөлігі деп анықталады. Бұл аралықтағы барлық жер мұхиттың толқындарына ұшырайды, соның ішінде Солтүстік Америкадағы ең үлкен көл – Питт көлі де осының ықпалында.

Әлеуметтану

Орталық және Жоғарғы Фрейзер аймағының оңтүстік жағалауы Британдық Колумбияның "Киелі кітап белдеуі" деп белгілі және Канаданың ірі шіркеулерінің көптеген мекенжайы болып табылады, әсіресе меннониттік бауырлар және голланд реформаторлық шіркеуі, бұл соғыстан кейінгі голланд және неміс иммигранттарының аймаққа кеңінен қоныстануының нәтижесі. Сонымен қатар, мұнда Focus on the Family және Power to Change сияқты көптеген христиандық/евангелистік шіркеу емес ұйымдардың (пара шіркеу) Канадалық кеңселері орналасқан, Power to Change бұрынғы Campus Crusade for Christ ұйымының (Cru христиандық ұйымы) Канадалық бөлімшесі. Оңтүстік жағалаудағы сайлаушылар көбінесе оңшыл кандидаттарды сайлайды, ал өзеннің солтүстік жағалауындағы сайлауларда солшыл және оңшыл партиялардың жеңісі кезекпен алмасады.