Луи Дагер: Фотографияның негізін қалаушысы

Кіріспе

Француз фотографы, дагеротиптің ойлап табушысы (1787–1851)

Луи Жак Манде Дагер (/d//ə/'/g//ɛər//audio=Louis Daguerre. wav/ dəGAIR, lwi ʒɑk mɑ̃de daɡɛʁ; 18 қараша 1787 – 10 шілде 1851) – француз суретшісі және фотографы, фотосуретке дагеротип процесін ойлап тапқанымен танымал. Ол фотосурет өнерінің аталарының бірі ретінде белгілі болды. Фотосуретке қосқан үлесімен атақты болғанымен, ол сонымен қатар шебер суретші, сахналық безендіруші және диорама театрын жасаушы болды.

Өмірбаян

Луи Дагерьер Валь-д'Оаза облысының Кормей-ан-Паризис қаласында дүниеге келген. Ол алғашқы француз панорама суретшісі Пьер Превоске сәулет, театр дизайны және панорамалық сурет салу салаларында шәкірт болды. Театрлық иллюзия өнерінде ерекше шебер болған ол, театр үшін танымал дизайнерге айналды, ал кейін 1822 жылдың шілдесінде Парижде ашылған диораманы ойлап тапты. 1829 жылы Дагер 1822 жылы әлемдегі алғашқы гелиографты және 1826 немесе 1827 жылдары сақталған ең көне камералық суретті жасаған өнертапқыш Нисефор Ньепспен серіктестік құрды. Ньепс 1833 жылы күрт қайтыс болды, бірақ Дагер тәжірибелерін жалғастырып, кейін дагеротип деп аталатын процесті жетілдірді. Жеке инвесторларды қызықтыруға тырысқандары сәтсіз аяқталғаннан кейін, Дагер 1839 жылы өнертабысын жариялады. Сол жылдың 7 қаңтарында Франция Ғылым академиясы мен Әдемі өнер академиясының бірлескен мәжілісінде өнертабыс жарияланды және жалпы сипаттамасы берілді, бірақ барлық егжей-тегжейлі мәліметтер құпия ұсталды. Қатаң құпиялылық сақталған күйінде Дагер бұл процесті тек Академияның тұрақты хатшысы Франсуа Арагоға түсіндіріп, көрсетті, ол өте құнды қолдаушы болды. Академия мүшелері мен таңдалған басқа да адамдарға Дагердің студиясындағы үлгілерді қарауға рұқсат берілді. Суреттер керемет деп бағаланды және дагеротип туралы жаңалық тез тарады. Дагердің құқықтары француз үкіметімен, өзі мен Ньепстің ұлы Исидорға өмір бойы зейнетақы төленуі шартымен сатып алынды. Содан кейін 1839 жылдың 19 тамызында француз үкіметі өнертабысты Францияның "әлемге сыйға бергені" ретінде таныстырып, толық жұмыс нұсқауларын жариялады. 1839 жылы ол Ұлттық дизайн академиясының құрметті академигі болып сайланды. Дагер 1851 жылдың 10 шілдесінде Париждегі Брай-сюр-Марн қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның қабірінде ескерткіш орнатылған. Дагердің есімі Эйфель мұнарасына жазылған 72 есімнің қатарында бар.

Louis Daguerre was born in Cormeilles en Parisis, Val d'Oise. He was apprenticed in architecture, theatre design, and panoramic painting to Pierre Prévost, the first French panorama painter. Exceedingly adept at his skill of theatrical illusion, he became a celebrated designer for the theatre, and later came to invent the diorama, which opened in Paris in July 1822. In 1829, Daguerre partnered with Nicéphore Niépce, an inventor who had produced the world's first heliograph in 1822 and the oldest surviving camera photograph in 1826 or 1827. Niépce died suddenly in 1833, but Daguerre continued experimenting, and evolved the process which would subsequently be known as the daguerreotype. After efforts to interest private investors proved fruitless, Daguerre went public with his invention in 1839. At a joint meeting of the French Academy of Sciences and the Académie des Beaux Arts on 7 January of that year, the invention was announced and described in general terms, but all specific details were withheld. Under assurances of strict confidentiality, Daguerre explained and demonstrated the process only to the Academy's perpetual secretary François Arago, who proved to be an invaluable advocate. Members of the Academy and other select individuals were allowed to examine specimens at Daguerre's studio. The images were enthusiastically praised as nearly miraculous, and news of the daguerreotype quickly spread. Arrangements were made for Daguerre's rights to be acquired by the French Government in exchange for lifetime pensions for himself and Niépce's son Isidore; then, on 19 August 1839, the French Government presented the invention as a gift from France "free to the world", and complete working instructions were published. In 1839, he was elected to the National Academy of Design as an Honorary Academician. Daguerre died, from a heart attack, on 10 July 1851 in Bry sur Marne, from Paris. A monument marks his grave there. Daguerre's name is one of the 72 names inscribed on the Eiffel tower.

Дагеротиптің дамуы

1820-жылдардың ортасында, Дагермен байланысқа түсер алдында Нипсе алғашқы тұрақты фотосуреттерді жасау үшін Иудея битумының жабынынан пайдаланды. Битум жарыққа ұшыраған жерде қатаяды, ал қатая қоймаған бөлігі еріткішпен алынатын болды. Суретке түсіру үшін бірнеше сағат немесе бірнеше күн қажет болатын. Кейін Нипсе мен Дагер осы процесті жетілдірді, бірақ суретке түсіру уақыты әлі де тым ұзақ болды. 1833 жылы Нипсе қайтыс болғаннан кейін Дагер күміс тұздарының жарыққа сезімтал қасиеттерін зерттеді, бұл қасиеттер бұрын Иоганн Генрих Шульц және басқалармен көрсетілген болатын. Дагерротип деп аталған бұл процесте ол күміспен қапталған мыс жапырақты йод кристалдарының буына ұшыратып, бетінде жарыққа сезімтал күміс йодидінің қабатын жасады. Содан кейін жапырақ камераға қойылды. Бастапқыда бұл процесте де анық сурет алу үшін ұзақ суретке түсіру қажет болды, бірақ Дагер маңызды жаңалық жасады: әлдеқайда қысқа суретке түсіру арқылы жасалған көзге көрінбейтін әлсіз "жасырын" сурет химиялық жолмен көрінетін суретке "дамытылуы" мүмкін екенін ашты. Суретті көрген соң Дагер: "Мен жарықты ұстадым – оның қашуын тоқтаттым!" деді. Дагерротиптегі жасырын сурет 75°C температураға дейін қыздырылған сынаптан шыққан буға ұшырату арқылы дамытылды. Содан кейін пайда болған көрінетін сурет концентрацияланған және қыздырылған тұзды сумен әсер етпеген күміс йодидін алып тастау арқылы "бекітілді" (жарыққа одан әрі сезімтал болмайтын қалпына келтірілді). Кейін тиімдірек "гипо" (сода гипосульфиті, қазір натрий тиосульфаты деп аталады) ерітіндісі қолданылды. Нәтижесінде, сурет түпкілікті көрініс алды. Сурет айнадағыдай кері бұрылатын, егер суретке түсіру кезінде бейнені түзету үшін айна немесе инверсиялық призма қолданылмаса. Суретті жақсы көру үшін оны белгілі бір бұрышта жарықтандыру қажет еді, сонда оның айна тәрізді бетінің тегіс бөліктері, суреттегі ең қараңғы бөліктерді бейнелейтін, қараңғы немесе нашар жарықтандырылған нәрсені көрсететін еді. Беті ауаға ұзақ уақыт әсер етуінен тозаңданып, өте жұмсақ болғандықтан, ең кішкентай сызаттан да зақымдануы мүмкін еді, сондықтан дагерротиптер көбінесе шынымен жабылып, Франциядағыдай жиналмалы жақтауға немесе Ұлыбритания мен АҚШ-тағыдай кішкентай бүктемелі қобқа орналастырылатын. Дагерротиптер көбінесе портреттер болды; сирек кездесетін пейзаждар мен басқа да ерекше суреттер қазір коллекционерлер арасында жоғары бағаланады және қарапайым портреттерге қарағанда әлдеқайда қымбатқа сатылады. Ол алғаш пайда болған кезде, бұл процесс жарық сәулесінен жарық көретін суреттерді он минут немесе одан да көп уақытқа суретке түсіруді талап етті, сондықтан портрет салу практикалық емес қиындық болды. Сэмюэл Морс Париж көшелерінің дагерротиптерінде адамдардың, жылқылардың немесе көлік құралдарының көрсетілмегенін көргенде таң қалды, бірақ ұзақ суретке түсіру уақытына байланысты барлық қозғалатын заттар көрінбейтінін түсінді. Бірнеше жыл ішінде суретке түсіру уақыты қосымша сезімталдандырушы химиялық заттарды және "жылдам" линзаларды, мысалы, Петцвальдың портрет линзасын, математикалық есептелген алғашқы линзаны қолдану арқылы бірнеше секундқа дейін қысқартылды. Дагерротип сол кездегі "Полароид" пленкасы болды: ол бірегей суретті тек түпнұсқаны фотоға түсіру үшін камераны пайдалану арқылы ғана көшіруге болатын. Бұл кемшілікке қарамастан, миллиондаған дагерротиптер жасалды. 1841 жылы Генри Фокс Талбот енгізген қағаз негіздегі калотипия процесі қарапайым контакттік басып шығару арқылы шексіз көшірмелер жасауға мүмкіндік берді, бірақ оның өз кемшіліктері болды – қағаздың дәндері суретте анық көрінетін, ал дагерротиптің өте жоғары сапалы бөлшектерін алу мүмкін емес еді. 1850-ші жылдардың басында ылғалды коллодион процесінің енгізілуі осы шектеулерге жатпайтын теріс-оңды басып шығару процесінің негізін қалады, бірақ ол дагерротип сияқты бастапқыда қағазға басып шығарудың орнына шыныға арналған амбротиптер мен қара лакталған темір табақтардағы түстеу типтері сияқты бірден-бір суреттерді жасау үшін пайдаланылды. Бұл жаңа суреттер дагерротиптерге қарағанда әлдеқайда арзан және оларды көру оңайырақ болды. 1860 жылы Дагердің әдісін әлі де азау фотографтар қолданды. Дагерротиптерді орналастыру үшін әдетте қолданылатын дәл сол шағын безендірілген қобқалар кейінірек және өте әртүрлі амбротиптік және түстеу процестерінде жасалған суреттер үшін де қолданылды, ал кейде оларда бастапқыда болған суреттер кейіннен фотоқағаз басылымдарын көрсету үшін ауыстырылды. Қазір кезде мұндай қобқадағы кез келген суретті "дагерротип" деп атай беру жиі кездесетін қателік. Нағыз дагерротип әрқашан жоғары жылтыратылған күміс бетіндегі сурет болып табылады, әдетте қорғау үшін шынымен жабылады. Егер оны ақ қағаздың жарқын жарығын айна тәрізді металл бетіне түсіріп қарасаңыз, дагерротиптегі сурет салыстырмалы түрде әлсіз теріс сурет ретінде көрінеді – оның қара және ақ бөліктері кері бұрылады – емес, қалыпты оң сурет ретінде. Басқа типтегі фотосуреттер көбінесе жылтыратылған металл бетінде болмайды және жарықтандыру мен көрініске байланысты оң немесе теріс болып көріну сияқты ерекше қасиетке ие болмайды.

In the mid 1820s, prior to his association with Daguerre, Niépce used a coating of bitumen of Judea to make the first permanent camera photographs. The bitumen was hardened where it was exposed to light and the unhardened portion was then removed with a solvent. A camera exposure lasting for hours or days was required. Niépce and Daguerre later refined this process, but unacceptably long exposures were still needed. After the death of Niépce in 1833, Daguerre concentrated his attention on the light sensitive properties of silver salts, which had previously been demonstrated by Johann Heinrich Schultz and others. For the process which was eventually named the daguerreotype, he exposed a thin silver plated copper sheet to the vapour given off by iodine crystals, producing a coating of light sensitive silver iodide on the surface. The plate was then exposed in the camera. Initially, this process, too, required a very long exposure to produce a distinct image, but Daguerre made the crucial discovery that an invisibly faint "latent" image created by a much shorter exposure could be chemically "developed" into a visible image. Upon seeing the image, the contents of which are unknown, Daguerre said, "I have seized the light – I have arrested its flight!" The latent image on a daguerreotype plate was developed by subjecting it to the vapour given off by mercury heated to 75 °C. The resulting visible image was then "fixed" (made insensitive to further exposure to light) by removing the unaffected silver iodide with concentrated and heated salt water. Later, a solution of the more effective "hypo" (hyposulphite of soda, now known as sodium thiosulfate) was used instead. The resultant plate produced an exact reproduction of the scene. The image was laterally reversed—as images in mirrors are—unless a mirror or inverting prism was used during exposure to flip the image. To be seen optimally, the image had to be lit at a certain angle and viewed so that the smooth parts of its mirror like surface, which represented the darkest parts of the image, reflected something dark or dimly lit. The surface was subject to tarnishing by prolonged exposure to the air and was so soft that it could be marred by the slightest friction, so a daguerreotype was almost always sealed under glass before being framed (as was commonly done in France) or mounted in a small folding case (as was normal in the UK and US). Daguerreotypes were usually portraits; the rarer landscape views and other unusual subjects are now much sought after by collectors and sell for much higher prices than ordinary portraits. At the time of its introduction, the process required exposures lasting ten minutes or more for brightly sunlit subjects, so portraiture was an impractical ordeal. Samuel Morse was astonished to learn that daguerreotypes of the streets of Paris did not show any people, horses or vehicles, until he realized that due to the long exposure times all moving objects became invisible. Within a few years, exposures had been reduced to as little as a few seconds by the use of additional sensitizing chemicals and "faster" lenses such as Petzval's portrait lens, the first mathematically calculated lens. The daguerreotype was the Polaroid film of its day: it produced a unique image which could only be duplicated by using a camera to photograph the original. Despite this drawback, millions of daguerreotypes were produced. The paper based calotype process, introduced by Henry Fox Talbot in 1841, allowed the production of an unlimited number of copies by simple contact printing, but it had its own shortcomings—the grain of the paper was obtrusively visible in the image, and the extremely fine detail of which the daguerreotype was capable was not possible. The introduction of the wet collodion process in the early 1850s provided the basis for a negative positive print making process not subject to these limitations, although it, like the daguerreotype, was initially used to produce one of a kind images—ambrotypes on glass and tintypes on black lacquered iron sheets—rather than prints on paper. These new types of images were much less expensive than daguerreotypes, and they were easier to view. By 1860 few photographers were still using Daguerre's process. The same small ornate cases commonly used to house daguerreotypes were also used for images produced by the later and very different ambrotype and tintype processes, and the images originally in them were sometimes later discarded so that they could be used to display photographic paper prints. It is now a very common error for any image in such a case to be described as "a daguerreotype". A true daguerreotype is always an image on a highly polished silver surface, usually under protective glass. If it is viewed while a brightly lit sheet of white paper is held so as to be seen reflected in its mirror like metal surface, the daguerreotype image will appear as a relatively faint negative—its dark and light areas reversed—instead of a normal positive. Other types of photographic images are almost never on polished metal and do not exhibit this peculiar characteristic of appearing positive or negative depending on the lighting and reflections.

Талботпен бәсекелесу

1830 жылдардың ортасында Дагердің дамыту жұмыстары Англияда Уильям Генри Фокс Талбот жүргізген фотосурет тәжірибелерімен бір уақытта өтті. Талбот күміс хлоридімен сіңдірілген "сезімтал қағазды" жасауға және 1835 жылдың жазында кішкентай камералық бейнелерді түсіруге қол жеткізді, бірақ ол бұл туралы 1839 жылдың қаңтарына дейін жарияламады. Талбот Дагердің бұрынғы серігі Ниепс күміс хлоридімен жабылған қағазда осыған ұқсас кішкентай камералық бейнелерді жиырма жыл бұрын алғанын білмеді. Ниепс оларды жарыққа ұсынғанда қараюдан қорғай алмады, сондықтан күміс тұздарынан бас тартып, битум сияқты басқа заттармен тәжірибе жасады. Талбот бейнелерін химиялық тұрғыдан бекітіп, оларды қарапайым тұздың күшті ерітіндісімен өңдеп, күндізгі жарықта қарастыруға төзімді етті. Француз Ғылым академиясының Дагердің өнертабысы туралы алғашқы хабарламалары Талботқа жеткенде, бейнелердің нақты сипаты немесе процестің өзі туралы ешқандай мәлімет болмады. Ол өзіне ұқсас әдістер қолданылған болуы керек деп ойлады және дереу Академияға ашық хат жолдап, өнертабысқа басымдық етуді талап етті. Бірақ Дагердің процесі өзінікінен мүлдем өзгеше екені тез анық болды, дегенмен Талбот ұзақ уақытқа тоқтатылған фотосурет тәжірибелерін қайта бастауға ынталанды. Дагерротип процесіне өте әлсіз немесе мүлдем көрінбейтін жасырын бейне жасау үшін жеткілікті экспозиция қажет болды, содан кейін ол химиялық жолмен толық көрінуге дейін дамытылды. Талботтың алғашқы "сезімтал қағазы" (қазір "тұздалған қағаз" деп аталады) процесі – бейне толық қалыптасқанша камерада ұзақ уақытқа ұшыратылатын басып шығару процесі болды. Бірақ оның кейінгі калотипі (сондай-ақ тальботип деп те аталады), 1841 жылы енгізілген қағаз теріс процесі де жасырын бейне дамытуды қолданды, қажетті экспозицияны едәуір қысқартып, оны дагерротиппен бәсекелесуге мүмкіндік берді. Дагердің өкілі Майлз Берри Франция өнертабысты "әлемге тегін" деп жариялағаннан бірнеше күн бұрын Дагердің тапсырмасымен британдық патентке өтініш берді. Осылайша Ұлыбритания Францияның тегін сыйлығынан бас тартты және лицензиялық төлемдерді қажет ететін жалғыз ел болды. Бұл процестің таралуын тежеді, нәтижесінде Англияға енгізілген бәсекелес процестерге пайда келді. Антуан Клоде – Ұлыбританияда дагерротиптер жасауға заңды түрде лицензия алған азаматтардың бірі болды.

Unbeknownst to either inventor, Daguerre's developmental work in the mid 1830s coincided with photographic experiments being conducted by William Henry Fox Talbot in England. Talbot had succeeded in producing a "sensitive paper" impregnated with silver chloride and capturing small camera images on it in the summer of 1835, though he did not publicly reveal this until January 1839. Talbot was unaware that Daguerre's late partner Niépce had obtained similar small camera images on silver chloride coated paper nearly twenty years earlier. Niépce could find no way to keep them from darkening all over when exposed to light for viewing and had therefore turned away from silver salts to experiment with other substances such as bitumen. Talbot chemically stabilized his images to withstand subsequent inspection in daylight by treating them with a strong solution of common salt. When the first reports of the French Academy of Sciences announcement of Daguerre's invention reached Talbot, with no details about the exact nature of the images or the process itself, he assumed that methods similar to his own must have been used, and promptly wrote an open letter to the Academy claiming priority of invention. Although it soon became apparent that Daguerre's process was very unlike his own, Talbot had been stimulated to resume his long discontinued photographic experiments. The developed out daguerreotype process only required an exposure sufficient to create a very faint or completely invisible latent image which was then chemically developed to full visibility. Talbot's earlier "sensitive paper" (now known as "salted paper") process was a printed out process that required prolonged exposure in the camera until the image was fully formed, but his later calotype (also known as talbotype) paper negative process, introduced in 1841, also used latent image development, greatly reducing the exposure needed, and making it competitive with the daguerreotype. Daguerre's agent Miles Berry applied for a British patent under the instruction of Daguerre just days before France declared the invention "free to the world". The United Kingdom was thereby uniquely denied France's free gift, and became the only country where the payment of license fees was required. This had the effect of inhibiting the spread of the process there, to the eventual advantage of competing processes which were subsequently introduced into England. Antoine Claudet was one of the few people legally licensed to make daguerreotypes in Britain.