Кіріспе
Американдық актер (туған жылы 1946)
Томми Ли Джонс (15 қыркүйек 1946 жылы туған) – американдық актер. Ол «Оскар» сыйлығы, «Алтын глобус» сыйлығы, «Primetime Emmy» сыйлығы және екі «Screen Actors Guild» сыйлығы сияқты түрлі марапаттарға ие болған. 1970-ші және 1980-ші жылдары оған атақ-даңқ толыққанды келмегенімен, Джонс 1990-шы жылдары қатал және беделді кино рөлдерімен танымал болды. Ол «Құқықшы» (1993) триллеріндегі АҚШ маршалы Сэмюэл Джерард рөлін сомдағаны үшін «Үздік қосалқы актер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Оның «Оскарға» ұсынылған басқа рөлдері: «JFK» (1991) фильміндегі кәсіпкер Клей Шоу, «Иланың аңғарында» (2007) фильміндегі Хэнк Дирфилд және «Линкольн» (2012) фильміндегі конгрессмен Таддеус Стивенс. Ол «Қара киімдегілер» франшизасында K агентінің рөлін ойнады. Басқа да есімдері шегілген рөлдері: «Көмір шахтасының қызы» (1980), «Табиғи туылған өлтірушілер» (1994), «Клиент» (1994), «Бэтмен мәңгілік» (1995), «Қос қауіп» (1999), «Қарттар үшін ел жоқ» (2007), «Компания адамы» (2010), «Капитан Америка: Бірінші кекшіл» (2011), «Джейсон Борн» (2016) және «Ад Астра» (2019) фильмдері. Джонс «The Executioner's Song» (1982) фильмінде өлім жазасын алған кісі өлтіруші Гэри Гилмор рөлі үшін «Primetime Emmy» сыйлығын жеңіп алды. Ол «Жоңайлы көгершін» (1989) телесериалында Техас рейнджері Вудро Ф. Колл рөлін ойнағаны үшін тағы да ұсынылды. Ол CBS телеарнасының «The Amazing Howard Hughes» (1977) фильмінде Говард Хьюз рөлін сомдады. Ол TNT арнасының «Жақсы ескі жігіттер» (1995) батыс фильмінің режиссері және актері болды. Ол HBO арнасының «The Sunset Limited» (2011) фильмін режиссерлік етіп, басты рөлді сомдады және атқарушы продюсері болды.
Ерте өмір
Джонс 1946 жылдың 15 қыркүйегінде Техас штатының Сан-Саба қаласында дүниеге келген. Оның анасы Люсиль Мари Джонс (1928–2013) – полиция қызметкері, мектеп мұғалімі және сұлулық салонының иесі болған, ал әкесі Клайд С. Джонс (1926–1986) – ковбой және мұнай кен орындарында жұмыс істеген. Олар екі рет үйленген және екі рет ажырасқан. Джонс өзінің тегінің бір бөлігінің чероки тайпасына жататынын айтқан. Ол Техас штатының Мидленд қаласында өскен және Роберт Э. Ли атындағы орта мектепте (қазіргі Legacy орта мектебі) оқыған. Кейін Джонс Далласқа көшіп, 1965 жылы Техастың Сент-Маркс мектебін стипендия бойынша бітірген.
Колледж
Джонс 1965 жылы мұқтаждылығына байланысты Гарвард колледжіне оқуға түсті. Жоғары курста ол Данстер үйінде тұрды. 1969 жылы «құрметпен» бакалавр дәрежесін алып бітірді. Оның дипломдық жұмысы Фланнери О’Коннордың шығармаларындағы «католицизмнің механикасы» тақырыбына арналған еді.
Колледж футболы
Джонс 1965-1968 жылдары Гарвардтың футбол командасында қорғаушы болып ойнады. Ол 1968 жылы Гарвардтың жеңіліссіз футбол командасының құрамында болды. Ол All Ivy League бірінші командасының құрамына ілікті және 1968 жылғы ойында қатысты. Ойын Гарвардтың Йельмен тең түсу үшін соңғы минутта 16 ұпаймен қайта оралуымен есте қалды. Ол "Харвард Йельді 29–29 есебімен жеңді" деректі фильмінде "Альфа лигасы тарихындағы ең танымал футбол ойыны" туралы естеліктерін бөлісті.
Алғашқы актерлік өнер және кино (1969-1982)
1969 жылы Гарвардты бітіргеннен кейін Джонс актер болу үшін Нью-Йорк қаласына көшіп барды. Ол 1969 жылғы «Мен үшін патриот» спектаклінде бірнеше екінші рөлдерде Бродвейдегі дебютін жасады. 1970 жылы ол «Махаббат әңгімесі» фильмінде (авторы Эрих Сегал, «Махаббат әңгімесі» романының авторы Оливердің басты кейіпкерін Гарвардта демалыста жүргенде танысқан екі студенттік бөлмелес серігінің ерекшеліктеріне негіздегенін айтты, Джонс және Ал Гор) Гарвард студенті рөлін сомдап, алғашқы кино рөлін алды. 1971 жылдың басында ол Эйб Берроустың «Төрт бақта» спектаклінде Карол Ченнинг пен Сид Цезармен бірге сахнада ойнап, Бродвейге оралды. 1971 мен 1975 жылдар аралығында ол ABC телеарнасының «Бір өмірге» операсында доктор Марк Толанд рөлін ойнады. Ол Джеймс Джойстің «Улисс» романынан алынған бір эпизодтың бейімделуі болған «Түнгі қаладағы Улисс» 1974 жылғы қысқа ғана қойылымы үшін тағы да сахнаға қайтып келді, онда ол Zero Mostel-дің Леопольд Блум қарсы Стивен Дедалус рөлін ойнады, ал режиссерлікті Бурджесс Мередит жүзеге асырды. Одан кейін ол басты рөлді ойнаған «Тамаша Говард Хьюз» телефильмі жарық көрді. Фильмдерде ол «Джексон округінің түрмесінде» (1976) іздеуге алынған қашқан сотталған, «Доңғалақ дауылында» (1977) Вьетнам соғысының ардагері, Гарольд Роббинстің «Бетси» (1978) драмасында Лоренс Оливьемен бірге ойнаған автомобиль магнаты және 1978 жылғы «Лора Марстың көздері» триллерінде Фэй Дюнауэймен бірге полиция детективі рөлін ойнады. 1980 жылы Джонс «Көмір шахташысының қызы» фильмінде кантри әншісі Лоретта Линннің күйеуі Дулиттл «Муни» Линн рөлі үшін алғашқы «Алтын глобус» номинациясын алды. 1981 жылы ол Салли Филдпен бірге «Арт жолдарда» комедиясында бос жүретін адамды ойнады, бұл комедия орташа сынға ұшырады. 1982 жылы ол Джон Франкенхаймердің режиссерлігімен HBO адаптациясындағы «Жаңбыр жауушы» сериалында Tuesday Weldпен бірге ойнады.
Қосымша әсер ету (1983-2004)
1983 жылы ол Норман Мейлердің «Ажал әні» телеспектакліндегі кісі өлтіруші Гэри Гилмор рөлін сомдағаны үшін «Эмми» сыйлығын алды. Сол жылы ол «Нейт және Хейз» атты қаратөс оқиғасында, қаратөс капитан Булли Хейз рөлін ойнады. 1986 жылы Джонс «Қара айдың көтерілуі» атты триллерде ФБР үшін жұмыс істейтін бұрынғы ұрының рөлінде ойнады. 1988 жылы Джонс Чад Лоу және Роберт Уричпен бірге Американдық революциялық соғыстағы Лексингтон шайқасын бейнелеген «Сәуір таңы» телефильміне түсті. 1989 жылы Ларри Макмертридің бестселлеріне негізделген «Жалғыз қарылы» атты танымал телесериалында Техас рейнджері Вудро Ф. Колл рөлін ойнағаны үшін тағы бір «Эмми» номинациясын иеленді. 1990 жылдары Джонс Кевин Костнердің қатысуымен түсірілген «ЖFK» (1991), Харрисон Фордтың қатысуымен түсірілген «Қашқын» (1993), Вал Килмердің қатысуымен түсірілген «Бэтмен мәңгілік» (1995), Энн Хештің қатысуымен түсірілген «Жанжал» (1997) және Уилл Смитпен бірге түсірілген «Қара киімділер» (1997) сияқты кассалық табысқа жеткен фильмдерде ойнады. «Қашқын» фильміндегі АҚШ маршалы Сэмюэл Джерард рөліне арналған оның игерген өнері кең танылды, соның ішінде «Ең үздік қосалқы актер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығы және «АҚШ маршалдары» (1998) фильмінің жалғасы болды. «Оскар» сыйлығын қабылдағанда, ол «Кобб» (1994) фильміндегі рөлі үшін шашын қырқып алған еді, және ол сөз сөйлегенде осыған қатысты әзіл жасады: «Бұл кезде адам айта алатын жалғыз нәрсе – «Мен толыққанды шашымды жоғалтқан жоқпын». Шындығында, мен жұмыс істегенім үшін бақыттымын». 1990 жылдары оның басқа да танымал рөлдеріне «Төңкеріс» (1992) фильмінде АҚШ әскери-теңіз кемесін басып алған террорист, «Клиент» (1994) фильміндегі «Пастор» Рой Фолтригг, «Табиғи кісі өлтірушілер» (1994) фильмінде өте қауіпті түрме бастығы және «Қос қауіп» (1999) фильміндегі соттан босатылған адамды қадағалаушы кірді. 2000 жылы Джонс Сэмюэл Л. Джексонмен бірге «Қағидалар бойынша» фильмінде Джексонның қорғаушы адвокаты қызметін атқаратын теңіз жаяу әскері полковнигі рөлінде ойнады, сондай-ақ режиссер Клинт Иствудпен бірге «Ғарыш ковбойлары» фильмінде астронавттар рөлінде ойнады, онда екеуі де зейнеткерлікке шыққан ұшқыштар және бірлесіп ғарыштан құтқару миссиясын жүзеге асыратын бәсекелес достар болды. 2002 жылы ол Уилл Смитпен бірге «Қара киімділер» фильмінің жалғасы «Қара киімділер II» фильмінде түсті.
Кейінгі жылдары (2005 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
2005 жылы Джонс режиссерлік еткен алғашқы көркем фильмі – «Мелкиадес Эстраданың үш жерлеуі» Канн кинофестивалінде көрсетілді. Фильмде Джонстың кейіпкері ағылшын және испан тілдерінде сөйлейді. Осы рөлі үшін ол Канн кинофестивалінде «Ең үздік актер» сыйлығын жеңіп алды. Джонстың режиссер ретіндегі тұңғыш жұмысы 1995 жылы теледидарға арналған «Жақсы жігіттер» фильмі болды. 2007 жылы Джонстың мансабында жаңа серпіліс болды, ол «Иланың аңғарында» жоғалып кеткен солдат ұлын іздеген әке рөлінде және «Оскар» жүлдесіне ие болған «Қарлы жастағы елге орын жоқ» фильмінде қаскөй іздеген Техас шерифі рөлінде өте жақсы ойнады. Ол бұл фильмдердің бірі үшін «Оскарға» үміткер болды. Джонс 2006 жылдан бері жапондық «Suntory» сусындарын өндіретін компанияның өкілі. Ол «Suntory Coffee» брендінің «Boss» атты жапондық телерекламаларында «Альян Джонс» кейіпкері ретінде пайда болады, ол адам түріндегі ғарыздық жаратылыс болып, адамдар әлемін бақылайды. Осы жарнамалардың көптегенін YouTube-тан табуға болады. 2011 жылы Джонс жапон телеарналарындағы қоғамдық үгіттерде қатысты, ол 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунамиде қаза тапқандарды еске алу үшін екі лирикалық әнді орындаған басқа да танымал тұлғалармен бірге болды. 2010 жылы Джонс Бен Аффлекпен бірге «The Company Men» рецессиялық драмасында ойнады. Фильмнің тұсаукесері Санденс кинофестивалінде өтті, онда алғашқы сыншылар Джонстың ойынын «өте тамаша» деп бағалады. Джонс 2011 жылы «Marvel Studios» компаниясының «Капитан Америка: Бірінші кекші» фильмінде де түсті. Сонымен қатар, ол «The Sunset Limited» (2011) фильмінің режиссері, продюсері және Сэмюэл Л. Джексонмен бірге ойнады. 2012 жылы Джонстың мансабында тағы бір маңызды өзгеріс болды, ол «Қара киімдегілер 3» фильмінде қайтадан Агент К рөлін ойнады, «Үміт бұлағы» романтикалық комедиясында Арнольд Сомс рөлін сомдады және Стивен Спилбергтің «Линкольн» фильмінде Таддеус Стивенс рөлінде ойнады. Джонстың «Линкольн» фильміндегі ойыны сыншылардың жоғары бағасын алды, және ол төртінші рет «Оскарға» «Ең үздік қосалқы актер» номинациясы бойынша ұсынылды. «Линкольннен» кейін Джонс «Джейсон Борн» (2016) және «Ад Астра» (2019) сияқты танымал фильмдерде де түсті.
Жеке өмір
Джонс 1971 жылдан 1978 жылға дейін сценарист және журналист Ринг Ларднердің немере қызы Кейт Ларднерге үйленген. Оның екінші некесінен екі баласы бар, олардың анасы – Кимберлия Клоули, ол Сан-Антонионың бұрынғы мэрі Фил Хардбергердің қызы. 2001 жылдың 19 наурызында ол үшінші әйелі Доун Лорелге үйленді. Джонс Техас штатының Террелл Хиллс қаласында тұрады, ол Сан-Антонионың орталық бөлігінен тысқары орналасқан, және испан тілінде сөйлейді. Оның Техас штатының Сан-Саба округінде мал фермасы және Техас штатының Ван-Хорн қаласының жанындағы фермасы бар, ол оның "Мелкиадес Эстраданың үш жерлеуі" фильміне түсірілім алаңы ретінде пайдаланылған. 2019 жылы сатылғанға дейін Флорида штатының Веллингтонында жылқы шаруашылығына арналған иеліктері болды. Джонс поло ойынының шебері, және Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы поло клубында үйі бар. Ол Поло оқыту қорына қолдау көрсетеді. Ол Сан-Антонио Спарс командасының жанкүйері, көбінесе Спарс ойындары кезінде жанында отырып, оларды қолдайды. 2000 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияда ол бұрынғы колледждегі бөлмедесі Ал Горды АҚШ Президентіне кандидат ретінде ұсынды.