Кіріспе

Джон Невилл, Монтегюдің 1-ші маркизі (1431 – 14 сәуір 1471) – он бесінші ғасырдағы Англияның ірі магнаты. Ол Солсберидің 5-ші графы Ричард Невиллдің кіші ұлы және «Корольдік жасаушы» Уорвик графы Ричард Невиллдің кіші інісі болды. Әлсін кезден бастап, ол әсіресе 1450 жылдары Невиллдер отбасының негізгі аймақтық қарсыластары Персилер отбасымен болған қақтығыста өз үйі үшін күреске қатысты. Джон Невилл өзінің бауырларымен бірге жауларын жеңіп, түрмеге қамауға дейін зорлық-зомбылықтың көп бөлігі үшін жеке жауапты болды. Бұл орталық үкіметтегі дағдарысқа орай болды. Патша Генрих VI, әлсіз билеуші ретінде танымал болған ол, психикалық күйзеліске ұшырап, Джонның ағасы Йорк герцогы Ричард бастаған қамқорлыққа әкелді. Екі жыл ішінде қарулы қақтығыс басталды, Йорк патшаға қарсы ашық көтеріліс жасады, ал Невиллдер оны қолдады. Джон әкесі мен Уорвикпен бірге корольге қарсы алғашқы Сент-Олбанс шайқасында соғысты, онда олар жеңіске жетті. Бірнеше жыл бойы бейбітшілік орнамай, йоркшілердің көтерілісі қайтадан басталды, ал Джон Невилл 1459 жылдың қыркүйегінде Блор-Хит шайқасында әкесі мен ағасы Томаспен бірге шайқасты. Солсбери графы Ланкастерлермен күрескенмен, оның екі ұлы да тұтқындалды, ал Джон Томаспен бірге келесі жыл бойы түрмеде отырды. 1460 жылы босатылғаннан кейін ол йорк үкіметінде болды. Оның әкесі мен ағасы 1460 жылы Рождестводан кейін шайқаста қаза тапты, ал келесі жылдың ақпан айында Джон, енді Лорд Монтегю дәрежесіне көтерілген, Уорвикпен бірге Ланкастерлерге қарсы Сент-Олбанста тағы да шайқасты. Джон тағы да тұтқындалды және оның ағасы Эдуард, Йорк ұлы, 1461 жылдың наурыз айында Тоутон шайқасында шешуші жеңіске жетіп, король Эдуард IV болғанға дейін босатылмады. Джон Невилл Уорвикпен бірге солтүстіктегі корольдің өкілі ретінде пайда болды, ол әлі де саяси тұрғыдан тұрақсыз болды, өйткені әлі де көптеген Ланкастерлер жаңа режимге қарсы көтеріліс жасауға тырысты. Оның ағасы Уорвик ұлттық саясат пен орталық үкіметке көбірек араласа бастағандықтан, Джонға 1464 жылы Ланкастерлердің соңғы қалдықтарын жеңу міндеті жүктелді. Осы жеңістерден кейін Монтегю, оның үйі үшін биік нүкте ретінде сипатталған, Нортумберленд графы болды. Алайда, сол уақытта оның ағасы Уорвик патшамен қарым-қатынасына көбейіп қанағаттанбай бастады және солтүстікте Эдуард IV-ге қарсы көтерілістерді бастады, ақырында оны 1469 жылдың шілдесінде тұтқынға алды. Алғашында Монтегю бұл наразылықты басуға көмектесті, сонымен қатар Уорвикті Эдвардты босатуға шақырды. Алайда, ақыр соңында оның ағасы 1470 жылы наурыз айында корольдің ағасы Джордж, Кларенс герцогымен бірге француз жеріне айдалды. Уорвиктің жер аударылуы кезінде король Эдуард Монтегюді Нортумберленд графтығынан айырып, оны Монтегю маркизі етіп қойды. Джон Невилл мұны дәрежесін төмендету ретінде қабылдады және оны нашар лайықтылықпен қабылдады. Ол әсіресе жаңа маркиздікке әкелген жер иелігінің жоқтығына наразылық білдірген сияқты, оны «пирожный ұясы» деп атады. Уорвик графы мен Кларенс қайтып келгенде, олар Эдуардтың назарын солтүстіктегі көтеріліспен бұрып жіберді, патша Монтегге патша атынан бас сауғалайтын әскерлерді жинауға бұйрық берді. Алайда, Монтегю, шағын әскер жинап, Эдуардқа қарсы шығып, оны Букингемширдің Олни қаласында тұтқындауға жақындады; король, оның басқа ағасы Ричард, Глостер герцогы, Бургундияға жер аударылды. Уорвик елден қуылған кезде ескі король Генрих VI және оның патшайымы Маргарет Анжумен одақтасты, Генрих таққа қайта оралды, ал Уорвик патшалықты тиімді басқарды. Йоркширдегі Монтегюден бірнеше шақырым қашықтықта қонып, - ол оларды тоқтатуға ештеңе істемеді - йоркистер оңтүстікке қарай жүріп, әскер жинады. Монтегю оларды соңынан еріп, Ковентриде ағасымен кездесіп, Барнеттегі шайқас алаңында Эдуардпен кездесті. Джон Невилл соғыста қаза тапты, Уорвик көп ұзамай қайтыс болды, ал бір ай ішінде Эдуард өзінің тағын қайтарып алды, ал Генрих VI және оның ұрпағы жойылды.

Жастық шағы мен мансабының алғашқы жылдары

Монтегю – Ричард Невиллдің үшінші ұлы, 5-ші Солсбери графы және Элис Монтекут, 5-ші Солсбери графинясы, сондай-ақ Ричард Невиллдің кіші інісі, 16-шы Уорвик графы, "Король жасаушы". Джон Невиллдің өсіп-жетілуі мен мансабы Англияның солтүстігімен, әсіресе, шекаралық аймақтармен – Шотландия мен Англия арасындағы шығыс және батыс шекараларымен, тиісінше Бервик пен Карлайл қалаларынан басқарылатын аймақтармен тығыз байланысты болды. Ол 1449 және 1451 жылдар аралығында шотландтармен дипломатиялық кездесулерде куәгер ретінде қатысты. Сонымен қатар, 1449 жылғы 3 ақпандағы хатта алдағы парламентке бармау және солтүстікте шекараны қорғау міндеті жүктелген үш адамның бірі болды. Ол 1453 жылғы 5 қаңтарда Гринвичте король Генрих VI-ның қолдауымен, Эдмунд пен Джаспер Тюдор, оның ағасы Томас Невилл, Уильям Герберт, Роджер Левкнор және Уильям Кэйтсбимен бірге рыцарь атағын алды.

Персилермен араздық

Сэр Джон Невилл Вестморленд тармағы емес, Йоркширдегі Миддлхэм қамалында орналасқан Невилл әулетінің тармағынан шыққан. Ол "жерсіз кіші ұл" ретінде отбасының Нортумберлендтегі Ланкастер Перси әулетімен ұзақ жылдар бойы созылған араздығына ішінара себепкер болды деп есептеледі. Алғашқы зорлық-зомбылық оқиғасы 1453 жылдың 1 мамырында Джон Невиллдің інісі Томас Невиллдің Мод Стэнхопқа үйленуіне рұхсат берілгендігінен туындады. Бұл жаңалық екі апта ішінде солтүстікке жеткен болуы керек, өйткені он екінші күні Нортумберленд графының кіші ұлы Томас Перси, Эгремонт лорды, адамдар жинауға кірісті. 1453 жылдың тамызында Джон Невилл Персилердің Топклиф қамалына шабуыл жасады, мүмкін Эгремонтты қолға түсіру мақсатымен. Оны таба алмағандықтан, Невилл қамалда тұратын Персилердің шаруаларына қорқыту жасады. Содан кейін ол мен Эгремонт Патшалық кеңеске шақырылды, бірақ екеуі де шақыруды елемеді. 1453 жылдың жазында араздық жалғасты, тіпті оларға бейбітшілік сақтау жөнінде нұсқау берілсе де, 27 шілдеде кеңес Нортумберленд пен Солсбериге олардың ұлдарына қатысты хаттар жіберді. Бұдан кейін ұлдарына да хаттар жолданды. Кнаресборо қаласындағы жергілікті тұрғындар көбінесе сэр Уильям Пламптонның (патша адамы) беделсіздігіне байланысты Джон Невиллге жақтасты, олар одан жазасыз ұрлық жасады, бұл 1454 жылдың қаңтарында Невилл ағайындары "күш көрсеткені" кезінде ауыр жарақаттарға әкелді. Джон Невилл інісінің тойында болғанда, Эгремонт оларды Таттершалл қамалынан қайтып келе жатқанда шабуылға ұшыратты. Бұл оқиға 1453 жылдың 24 тамызында Хьюорт-Мурда болды. Келесі айда Джон шабуыл жасаған топты алып, Эгремонттың Каттон үйін тонады, "терезелерді сындырып, плиткаларды қиратты". Оның інілері Томас және Ричард, сондай-ақ Солсбери графымен бірге, олар 20 қазанда Топклифте Нортумберленд графы мен оның ұлдарына қарсы шықты, бірақ содан кейін бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізілді. Араздық келесі жылдың көп бөлігінде жалғасты, және 1454 жылдың 31 қазанында Йорк қаласының жанындағы Стамфорд Бридждегі Солсбери үйінде болған шайқаста ғана тоқтады. Томас пен Джон Невиллдер Эгремонт пен Ричард Персиге қарсы тұрып, оларды жеңіп, тұтқынға алды.

Неке

Джон Невилл 1457 жылғы 25 сәуірде Берроу Грин және Саустон, Кембриджширден Изабел Ингольдсторпқа (шамамен 1441 – 20 мамыр 1476) үйленді; Кентербери соборында некелесу рәсімін архиепископ Томас Буркиер өткізді. Изабел әкесі, сэр Эдмунд Ингольдсторптың (1456 жылғы 2 қыркүйекте қайтыс болған) мұрагері ғана емес, сонымен қатар анасының ағасы Джон Типтофттың және оның Ворстер графы титулының мұрагері болды. Бұл одасы Ворстер графының ықпалымен жасалған болуы мүмкін. 1457 жылғы 1 мамырда Джон Пастонға жазылған хатта: "Уорвик графының кіші ұлы Сент Марк күні сер Эдмунд Инглторптың қызына үйленді, ал Ворстер графы осы некені ұйымдастырды" делінген. Ол Джон сияқты кіші ұл үшін күтілгеннен де үлкен мұрагер еді. Джонға әкесі мен анасы, Солсбери графы мен графинясы, оның үлесі үшін жеті оңтүстік поместье берді. Джон Невиллдің үйленуі королева Маргаретпен қарым-қатынасты шиеленістірді: Изабел он төрт жастан асқан болса да (демек, толыққанды жасқа жеткен), королева Изабел әлі де оның қарауында екенін мәлімдеді. Осының салдарынан королева Маргарет Джонның Изабелге үйленгені үшін оған айып төлеуін талап етті: ол оған он төлеммен 1000 фунт стерлинг төлеуге міндетті болды.

Розалар соғысы

1453 жылдың тамызында король қабілетсіз халге түсті, бұл Йорк герцогының қорғаушы болып тағайындалуына және үкіметті басқаруға себеп болды. Алайда, 1454 жылғы Рождествоға дейін король Генрих ауруынан жазылып, Йорктің билігіне нүкес келтірді. 1455 жылдың сәуір айының ортасында Вестминстерде кеңесті қайта шақырған Генрих және ақсүйектерден құралған таңдаулы кеңес Лестерде үлкен кеңес өткізуге шешім қабылдады. Йорк пен Невиллдер осы жиынға Сомерсеттің оларға қарсы айыптар қоятынын күтті. Олар қарулы жасақ жинап, патшалық сарайдың Лестерге жетуін тоқтату үшін аттанды, оларды Сент-Олбанста тосқауылдады. Бұл шағын қақтығыс болғанымен, бірнеше маңызды адамның қазасына әкелді: Сомерсет герцогы, Нортумберленд графы және лорд Клиффорд. Сомерсетті Йорк нысанаға алғанын болжағанмен, Невилл ағайындыларының оны қасақана өлтірген болуы мүмкін деген пікір де бар. Соғыстан кейін Йорк герцогының жеңісімен, Джон оның Скипвитстің кеңсесінен шеттетуіне жауапты болды. Невилл бұл Скипвиттің Йоркпен шайқасқа қосылмағанын көрсету арқылы жетістікке жетті; Джон Невилл кейіннен Скипвиттің кеңселерін Йорк қайта бөлуден түскен пайдаға қатысты. 1456 жылдың желтоқсанында жаңа Сомерсет герцогы Джон Невиллге Лондондағы Чипсайдте шабуыл жасауға тырысты; Сомерсет бұған дейін де Джонның ағасы Уорвикке ұқсас әрекет жасаған еді. Сол кездегі дереккөздердің мәлімдемесінше, егер қала әкімі араласпаса, бұл қақтығысқа ұласқан болар еді. Невиллдің Персилермен болған жанжалдағы қарсы шабуылдарына жетекшілік еткен Джон болғандықтан, Солсбери Томас пен Джонның мінез-құлқы үшін 1458 жылдың 23 наурызында кепілдік берді. Алайда Джон үкіметтен тапсырмалар алуын жалғастырды. Ол сол жылдың 14 мамырында Бургундиямен жасалған бітім шартының бұзылуын талқылау үшін тағайындалған жиырма екі елшінің құрамында болды, ал екі айдан кейін патшалық сержанттың өлтірілуін тергеді. 1459 жылы ол Понтефракт құрметінің басқарушысы болып тағайындалды. Алайда, король мен Сент-Олбанстағы өлген лордтардың ұлдары арасындағы келісім ұзаққа созылмады. 1459 жылдың қыркүйек айының ортасында Солсбери графы, Йоркпен Лудлоудағы оның қамалында кездесуге ниеттеніп, Мидлхэм қамалынан оңтүстікке қарай үй ішімен, қызметшілермен және шамамен бес мыңдық әскермен аттанды. Джон мен Томас оның қасында болды. Солсберидің әскері 23 қыркүйекте Стаффордширдегі Маклстоунның жанында Блор Хитте Лорд Одли басқаратын патшалық әскермен шайқасты. Олар санда басым болғанына қарамастан, Одли жеңіліске ұшырады және қаза тапты. Бірақ бір кезде Джон Невилл, ағасы Томас және олардың әкесінің қызметшісі Джеймс Харрингтон тұтқындалды. Бұл олардың келесі күні қашқан Ланкастерлерді қуғанда немесе шайқаста жараланып, үйлеріне жіберілгенде болған болуы мүмкін. Қайсылай болғанда да, олар Чеширдегі Тарпорлиге жақын Актон көпірінен тұтқындалып, Честер қамалына қамалды. Джон Невилл 1460 жылдың шілдесіне дейін босатылмады. Осының салдарынан ол Лудфорд көпіріндегі шайқаста Йоркистердің жеңілісіне қатыспады, бұл оның әкесі мен ағасының Каледегі жер аударылуына әкелді. Ол 1459 жылдың қазанында Ібілістер Парламентінде айыпталып, келесі жылдың тамызында ғана ақталуға қол жеткізді. Ол сол жылдың маусымына дейін босатылмады және Йорктің жер аударылудан оралғанда және таққа талап ету кезінде Лондонда қалды. 1460 жылдың 1 қарашасында Йорк Джонды корольдің камералысы етіп тағайындады. Ланкастерлердің солтүстікте әскер жинап жатқаны туралы хабар келгенде ол Лондонда қалды; Йорк, Солсбери және Джонның ағасы Томас олармен күресу үшін солтүстікке аттанды. 1460 жылдың 30 желтоқсанында олар Йорктің қамалынан тыс жерде, Уэйкфилд шайқасында жеңіліске ұшырады, онда Йорк пен Томас қаза тапты, ал Солсбери тұтқындалып, келесі күні бас кесілді. Джон Невилл Кале қамалының лейтенанты болған көрінеді, ал Уорвик оның капитаны болды. Протектордың сол қыстағы жоқтығында және Йорк пен Солсберидің қазасынан кейін, ағалары Уорвик пен Джордж (канцлер)мен бірге Джон үкіметтің басшылығына кірді.

Аристотельдік билікке көтерілу және солтүстіктегі соғыс

Бенеттің жылнамасына сәйкес, Джон Невилл 1461 жылғы қаңтардағы парламентте лорд Монтегю титулымен көтерілді. Осы парламентте ол әйеліне қатысты петиция ұсынды, онда жалпы құқық бойынша әйелдер он төрт жасқа толғанда жерлерін иеленетінін қайталады және парламенттің оны растауын сұрады. Ақпан айында ол «Жартер» орденіне сайланды. 1462 жылғы 21 наурызда Виндзор қамалындағы Сент-Джордж капелласында әкесінің орындығына орналасты. 1461 жылғы ақпан айында патшайым Маргарет әскері оңтүстікке қарай жорыққа шықты. Уорвик пен Джон «күшпен жиналған» әскерлерімен патшаны алып, Ұлы Солтүстік жолымен патшайым әскеріне қарсы соғысу үшін солтүстікке беттеді. Екі әскер 17 ақпанда Сент-Олбанс шайқасының екіншісінде кездесті – бұл жолы қаланың сыртында. Соңынан болған шайқаста Уорвик «қоршалып, басымдықтан шықты», ал Джон патшаның қауіпсіздігі Ланкастерлерге қайтарылғанға дейін әскерін сақтап қалған сияқты. Монтегю йоркшіл әскердің сол жақ қанатына басшылық етті, оның бір бөлігі қала ішіндегі садақшылардан тұрды, ал басым бөлігі Бернардс Хитте орналасты, ол шығысқа қарай Уорвик алғы шебіне қарай созылды. Бұл «қанды және қатал шайқаста» Уорвик пен Джонның әскері жеңілді. Граф қашып кетті, ал Монтегю тұтқындалып, Йорк қамалына жіберілді. Ол шайқастан кейін өлім жазасынан құтылған болуы мүмкін, себебі Милан елшісі жазғандай, «Сомерсет лордының інісі Уорвик тұтқынында Каледе». Йорк қамалында тұтқындалғандықтан Монтегю 1461 жылғы 29 наурызда Йоркширдегі Таутон шайқасына қатысудан қалыс қалды – бұл Розалар соғысының ең ірі және қанды шайқасы болды. Бұл шешуші йоркшіл жеңісінен кейін Монтегю келесі күні босатылды, Йорк герцогының ұлы және Англияның де-факто жаңа королі Эдуард IV Йоркке жеңіспен кірді. Монтегю мен Уорвик солтүстікте Ланкастерлердің қолында қалған қамалдарды қайтарып алуға тырысты, Джон Гиллингемнің айтуынша, «аяқталмаған әскери міндеттер Невиллдерге жүктелді». 1461 жылғы 10 мамырда Монтегю Ланкастерлер мен Шотландия короліне қарсы әскер жинауға тағайындалды. Монтегюдің алғашқы әрекеттерінің бірі Карлайл қамалын «жылдам әрекетпен» сәтті түсіру болды. Карлайлдың маңы өртеніп, маусым айынан бастап шотландтық Ланкастер күштерімен қоршауда болды, бірақ ол оны оңай босатты, осы процесте 6000 шотландты және лорд Клиффордтың бауырларын өлтірді, тіпті Уорвик келгенге дейін. Соңынан басталған әскери науқан Нортумбрия шекарасындағы стратегиялық маңызды қамалдарды қайтарып алуға бағытталды. Алнвик қамалында қақпалы қамал болды, оған қосымша мұнаралар мен қақпалы қақпасы бар қақпалы қабырғалар қосылды. Бамбург қамалы үш қақпалы, үлкен бекініс және бекіністі қақпалы биік тіктеуге орналасқан. Дунстанбург қамалы бір жағынан тік жармен құлаған долерит тіктеуіне орналасқан. Монтегю Лондоннан қашықтығы мен Шотландияға жақындығы үшін солтүстік бекіністерінің ең маңыздысы Бамбургті қоршап алды. 1462 жылғы 26 желтоқсанда гарнизон берілді, олар «жылқыларын жеуге мәжбүр болды». Монтегю Уорвикке қосылып, 1463 жылғы 14-15 ақпанда Понтефракт қамалынан әкесі мен ағасының мәйітін Бишем аббаттығындағы отбасылық кесенеге алып бара жатқан жерлеу процессиясында алты аттан тұратын күймеге ертіп барады. 6 мамырда ол Шығыс шекарасының күзетшісі болып тағайындалды, ал Уорвик батыс шекарасында оның әріптесі болды. Сол жылы ол шотландтармен он сегіз күн қоршауда болған Норхам қамалына жорық жасап, оны 26 шілдеде босатты, содан кейін Монтегю әскері азық-түлік таусылғанда ғана тоқтаған Шотландияға шабуыл жасады.

Патшалық қамқорлығы

Осы уақытта Джон патшалықтың алғашқы қамқорлығын алды, оған Девон мен Корнуоллдағы жылдық кірісі 110 фунт стерлинг болатын алтын және күміс кендері өмір бойына берілді. Бұдан соң Йорк және Кингстон-апон-Халл қалаларынан, сондай-ақ қайтыс болған Ланкастер виконты Бомонтқа тиесілі иеліктерден алым төлемдері түсті. 1461 жылғы маусымда Джон Типтофттың мұрагері Эдвард Типтофттың қамқорлығын алды, сонымен қатар Феррибридждегі қақтығыста (Таутон шайқасынан бір күн бұрын) қаза тапқан Лорд Клиффордтың жерлері де оған берілді. Профессор А. Дж. Полард ирониямен атап өткендей, Невилл "сыйлықтарын өзінің еңбегімен таба алды". 1462 жылы ол Дурхам Палатинат үйінің басқарушысы болып тағайындалды, осы қызметі үшін жылына шамамен 40 фунт стерлинг алды. Бұл соңғы жылдары епископтан алатын, заң білімі бар және "ақсүйек емес" мұрагерлерінің жалақысынан екі есе көп болды және бұл лауазым "ерекше" деп сипатталды.

Хексам және Хеджили Моры

Тунтоннан кейінгі жылдары Монтегю мен Уорвиктің солтүстіктегі сәттіліктеріне қарамастан, Ланкастер әскерінің елеулі күші сол аймақта әлі де белсенді болды; олар 1464 жылдың ақпан және наурыз айлары аралығында Бамбург, Лэнгли, Норхэм және Прудхо сияқты қамалдарды қайтадан басып алды. Бұл Йорктердің маңызды жабдықтау орталығы – Ньюкаслға қауіп төндірді. Жергілікті Ланкастерлер өздерінің иеліктеріне оралып жатты, мысалы, Клиффордтар Скиптон Крейвендегі қаласын қайтарып алды, бірақ патшалық жақтан қандай да бір жауап болмады. «Олар Шотландия шекарасының оңтүстігіндегі жердің көп бөлігін дерлік бақылады», - деп жазды Чарльз Росс. Жағдай соншалықты қиын болды, 1464 жылдың сәуірінде ол солтүстік жағдаймен айналысқандықтан Лондонға бара алмады және айдың 29-ы күні Гартер орденінің басқосуына қатысудан босатылды. Ол патшаның солтүстіктегі «тұрақты қолбасшысы» және «сенімді әрі белсенді қолбасшы» деп сипатталды. 1464 жылдың басында Ланкастерлер Шығыс Маршта біріккеннен кейін, шотландтармен жүргізіліп жатқан бейбіт келіссөздер Ньюкаслдан Йоркке көшірілді. Монтегю олардың елшілігін қазіргі уақытта жаугершілік аймақтан сүйемелдеу үшін жіберілді. Норхемге оларды алуға бара жатқанда, сер Хэмфри Невилл басқаратын сексен найзагер мен садақшыдан тұратын шағын күш жасаған шабуылдан бағытын өзгерту арқылы құтылды. Норхемде күткен шотланд елшілігі кешікті, ал кері жолда Сомерсет герцогы, Лордтар Рус пен Хангерфорд, сэр Ричард Тернсталл, сэр Томас Финдерн және Ланкастер әскерінің көп бөлігі (шамамен 5000 адам) Монтегюге Хеддли Мур шайқасында 25 сәуірде шабуыл жасады. Шабуыл сәтсіз аяқталып, сер Ральф Перси шайқас алаңында қаза тапты. Шотланд елшілігін Ньюкаслға жеткізген Монтегю 14 мамырда лордтар Грейсток пен Уиллоубимен бірге немесе жол бойы басқа қолдаушыларды жинап, Ланкастерлерді іздеуге шықты. Келесі күні Хексамда – Тайн өзенін «Булвелл немесе Корбридж» тұсында кешіп өтіп – ол көтерілісшілерге шабуыл жасады, олардың лагері Періште суының оң жағында орналасқан еді. Монтегюдің әскері Ньюкаслдан келген жаңа қосымша күштермен және Монтегюдің ағасы, Йорк архиепискобы шақыртқан жауынгерлермен толыққаннан кейін 10 000 адамға дейін жеткен болуы мүмкін. «Алға қарай шабуылға» көтеріліп, Монтегюдің шабуылы көп ұзамай жеңіліске ұшырады, Ланкастер әскері ыдырап, көпірден қашуға тырысты. Лордтар Рус, Хангерфорд, Финдерн және Таллбойлар шайқастан аман қалды, бірақ Монтегюдің бұйрығымен – және, мүмкін, оның қатысуымен – Ньюкаслдегі Сомерсет герцогымен бірге өлім жазасын алды. Хексамнан кейін Монтегю азамат соғысы тарихында ең көп адамның басын кесуге бұйрық берді.

Нортумберленд графы

1464 жылдың мамыр айында Хексем, Лэнгли және Байвелл қамалдары Монтегюге берілді. Сегіз күннен кейін, 27 мамырда, ол Нортумберленд графы атағын алды, ал Генри Перси Тауэрде қамалды. Графтық жылдық 700-ден 1000 фунт стерлингке дейін кіріс әкелді. Бұл, Кора Л. Скофилд жазғандай, оның шешуші жеңістері үшін берілген сыйлық болды, себебі тәж "оларда тікелей қатыспаған". Сол жазда Монтегю бұрын жоғалған үш Нортумберленд қамалын – Данстанбург, Альнуик және Бамбургті қайта басып алды. Кейіннен сол жылы – "оның әулетінің ең жоғары нүктесі, Невиллдердің шарықталуы" – Монтегюдің інісі Джордж Йорк архиепискобы болып тағайындалды, ал Джон оның таққа отырғызу тойында қазынашы қызметін атқарды. Той барысында Джонның әйелі Изабель балаларға арналған үстелге отырып, Уорвик пен Глостер герцогінің кішкентай ұлдары мен қыздарын қадағалады.

Кейінгі жылдар

Ланкастерлік қарсылықтардың толықтай жеңіліс тауып, құлауынан кейін Монтегюдің рөлі дипломатия және бейбітшілік сақтауға қатысты болды. 1465 жылдың маусым айында оған «ағылшын және шотланд азаматтары» арасында неке қиюға, сондай-ақ Шотландиямен мәңгілік бейбітшілік шарты жасауға тапсырма берілді. Осының нәтижесінде Монтегю тұтқынға алынған Албани герцогін Шотландияға қайтарды, оның үшін оған елу марка төленді. Осы кезеңде (Хикс 1465 жылдың қаңтары шамасында деп санайды) Монтегю мен Лорд Скельс Франция королі Людовик XI-ге қарсы Халықтың игілігі лигасы үшін Бретань герцогы одан сұраған 3000 бретондық садақшыға сүйемелдеу үшін шақырылды. Алайда, Уорвикпен солтүстіктегі міндеттемелеріне байланысты Монтегю бұл жорыққа қатыспады. 1465 жылы Монтегю Перси графтығының Нортумберленд иеліктерінің негізгі бөлігін алды, ал келесі жылдың 25 наурызында оған Кнаресборо және Понтефракт қамалдарының констебльдігі мен құрметтері берілді, бұрын оларды Уорвик және одан бұрын оның әкесі иеленген, сондай-ақ Тикхилл, Снайт және Данстанбург қамалдары да берілді. Бұл 1463 жылдың 1 маусымындағы келісімшарт бойынша Шығыс Маршқа басшылық еткен кезіндегі төленбеген жалақысын өтеу үшін жасалды. Сол күні ол Ланкастер герцогтығының (Трент өзенінің солтүстігінде) басқарушысы болып тағайындалды, және оның жалақысы герцогтықтың табысынан түсті, ол шамамен 1000 фунт стерлингке тең болды.

Марштардың күзетшісі

Уордендер XIV ғасырдың аяғынан бастап шекараның әскери сақшылары болды, олардың жалақысы Корольдік шенеуніктер арасында ең жоғары болды, бірақ бұл әскер шақыру және қорғанысты ұстау шығындарын қамтыды. Бұл сондай-ақ "Корольдік қаражат есебінен жиналған жеке әскерлерді басқару" деп те сипатталды. Он бесінші ғасырдың ортасына қарай Шығыс шебінің Уордендігі екі солтүстік шеп иелігінің ең маңыздысы болды. Шеп Уордендеріне 1468 жылғы Ливерлік заңынан "нақты" босатылғандықтан, оларға әскер жинау құқығы берілді, бұл заң қызметкерлерді ұстауды шектеуге тырысты. Алайда Монтегюге бейбіт және соғыс уақытында да қызметкерлерді ұстауға рұқсат берілді. Осы кезде Хамфри Невилл әлі де қашып жүрген еді, және Монтегю әр түрлі жағдайларда әскер жинауға мәжбүр болды; мысалы, 1467 жылы Беверли Хамфридің қарсыласуын басу үшін оған әскер жіберді.

Уорвиктің көтерілісі

1467 жылы оның ағасының француздықтармен жақын қарым-қатынас орнату жоспарының бір бөлігі ретінде Джон мен Изабелла Уорвик француз корольінің елшілерін Кентербериге сүйемелдеді. Алайда, сол кезде Уорвик Ланкастер әулетін қолдауға ұмтылып бағатыны жөнінде әңгіме тарады, себебі ол патшаның Элизабет Вудвилльға үйленуіне және французға қарсы сыртқы саясатын ұстануына наразы болған еді. 1469 жылы Уорвик Йоркширде Робин Редесдейлдің Эдуард IV-ке қарсы бүлігін ұйымдастырды, ал сол жылдың шілдесінде корольдің ағасы Джордж, Кларенс герцогы, Каледен шығып, Уорвиктің қызы Изабеллаға үйленді; бұл патшаның тікелей қалауына қарсы болды. Дегенмен, Монтегю ағасының іс-қимылдарына күшті қарсылық көрсетті және, одан айырмашылығы, қазіргі жағдайына қанағаттанды. 1469 жылдың 27 қазанында Генри Перси патшаға адалдық серт беріп, Тауэрден босатылды. Келесі жылы Робин Редесдейл қайта оралып, Уорвик атынан тағы бір бүлік болды. Монтегю оны басу үшін Шотландия шекарасынан төмен түсуге мәжбүр болды; ол осыны істеді, бірақ бір тарихшы, оның «көтеріліс көшбасшыларына қашуға мүмкіндік бергенін», осылайша «көтеріліс қолайлы сәтте қайтадан тұруы мүмкін» екенін айтты. Сонымен бірге Монтегю тағы бір бүлікті басуға мәжбүр болды, осы жолы Робин Холдернесс басқарды, бірақ Персиді Нортумберленд графының тағына қайтаруды талап етті. Редесдейл бүлікшілері көп ұзамай оңтүстікке қарай жорықтап, 1469 жылдың 24 шілдесінде Эджкот шайқасында патшалық әскерін жеңіп, жеткілікті үлкен әскерге айналды. Король Эдуард Монтегюдің ағасының бүлігіне қатысы жоқ екенін мойындады және оқиға кезінде Монтегю солтүстіктен Лондонға сапарлаған корольге еріп келген жалғыз Невилл болды. Алайда, Эдуард Йоркта болғанда, ол Генри Персиді оның отбасылық графтығына қайта орнатуға бұйрық берді. Сол күні Джон Монтегюнің маркизі болып тағайындалды, енді ол ағылшын жұртындағы ағасы графтан жоғары тұрды. Дегенмен, тарихшылар оның жаңа титулының бұрынғы графтық дәрежесіне ие болғанына күмән келтірді және тіпті патшаның «қиын жағдайда» Монтегю оны қабылдай ма, жоқ па деген мәселеде тепе-тәуірлік танытқанын айтты. Перси иеліктерінен айырылған Монтегюге Девон графының жерлері берілді, ал Монтегюдің ұлы Джордж Бедфорд герцогы болып жарияланды. Бұл айтарлықтай иеліктер болды, олар жылына кем дегенде 600 фунт стерлингтік кіріс әкелді. Монтегю солтүстікте болғандай, билік вакуумын толтыру үшін жаңа аймақтық магнат болуға тиіс болды.

Көтеріліс және өлім

Алайда Монтегю жаңа шараларға риза болмады, сондықтан король Эдуард Монтегюді дос екенінен жауға айналдырғаны үшін кінәлі деп есептеледі. Уоркворттың жылнамасы оның осы үлестірулерді өзіне "қарғаның ұясы" деп айыптағанын көрсетеді. Монтегю 1470 жылдың қаңтарынан бері Шотландия шебінде болған. Линкольнширдегі наразылықтар мен одан кейінгі Линкольншир көтерілісінен кейін король көтерілісті басу үшін Лондоннан аттанды. Ол Эмпингем шайқасында осыны істеді. Шайқас аяқталғаннан кейін Эдуард солтүстікке бет алды, онда Монтегю мен Нортумберленд оны Донкастерде күтіп алды. Уорвик пен Кларенстің Линкольншир көтерілісіне қатысқандығы белгілі болды, олар Кале қаласына қашты. 1470 жылдың жазында солтүстікте Уорвиктің достары мен туыстары ашық бүлік көтеріп, жаңа проблемалар туды. Жаңа Нортумберленд графы осы көтерілістерді баса алмады, сондықтан король оларды жеке өзі шешу үшін тағы да солтүстікке аттанды. Қазіргі тарихшылар бұл көтерілістерді Уорвик пен Кларенс Каледен ұйымдастырған әдейі тұзақ деп санайды. 1470 жылдың 24 маусымында Монтегюден Шығыс шебінің басшылығы алынып, Персиге берілді. Эдуард Персимен бірге солтүстікке барып, Уорвик пен Кларенс Дартмутқа қонғандарын естіді. Донкастерде король Эдуард атынан үлкен әскер жинап жатқан Монтегюді күтті. Эдуард күтті, бірақ 1470 жылдың 29 қыркүйегінде корольге жорық жасап, Монтегю Уорвикті қолдады. Оның соңғы сәтте патшадан бас тартуы "шешуші" деп аталды. Патша қамалды, әскерін таратып, бірнеше серігімен бірге 2 қазан күні Бургундияға теңіз арқылы қашып, Бишоп Линнге жетті.

Генрих VI-дің қайтадан патшалық құруы

3 қазанда Эдуард IV жер аударылғанда Генрих VI Тауэрден босатылып, Уорвик арқылы таққа оралды. Көп ұзамай Монтегюға өлтірілген Уорстер графының мұрагері мен иеліктері, сондай-ақ жас лорд Клиффордтың қамқорлығы берілді. Ол 1470 жылғы 22 қазанда Шығыс маршының басшысы лауазымына қайта тағайындалды. Дегенмен, Монтегю жаңа үкіметтен күткендей пайда көре алмады. Ол Нортумберленд графы атағын қайта алған жоқ. Сонымен қатар, ол маркизатымен бірге келген Кортни жерлерінің бір бөлігін жаңадан оралған Девон графына жоғалтты. Монтегю үкіметте белсенді рөл атқармады және Патша үйінің камерагері болып тағайындалғанына қарамастан, Кеңеске қатысқан жоқ. 1471 жылғы 21 наурызда жаңа патшаның солтүстіктегі әскерлеріне қолбасшылық ету құқығы және Врессли иелігі оған берілді, бірақ ол басқа Перси иеліктерін қайта алған жоқ. Шындығында, оның адалдығына жаңадан келген Ланкастерлер күдікпен қараған болуы мүмкін: 1470 жылғы қарашада парламентке шақырылған Полидор Вергилий оның бұрынғы Эдуардты қолдауы үшін кешірім сұрауға мәжбүр болғанын айтады. Монтегю тіпті корольдің кешірімі үшін ақша төлеуге мәжбүр болды, ол ұзақ сөйлегеннен кейін ғана алды, ол тек қорқыныштан Эдуардқа адал болғанын мәлімдеді. Солтүстікті қорғауға жауапты Монтегю түрлі тапсырыстар алды, бұл үкімет король Эдуардтың Бургундияның қолдауымен флотилия құрып, қайтадан шабуылдауға дайындалып жатқанын білгенін көрсетті. Монтегю солтүстіктің барлық аймақтарынан сарбаздар жинауға тиіс болды. 1471 жылғы 14 наурызда король Эдуард Йоркшир жағалауындағы Равенспурға қонды; ол Шығыс Англияға қонуды жоспарлаған, бірақ ол қауіпсіз емес екені анықталды. Монтегю, егер ол жеткілікті жылдам әрекет еткенде, Эдуардтың әскерін бірден талқандай алатын еді. Эдуард өтіп бара жатқанда Монтегю Понтефракт қамалында болды (онда тіпті оның қамал күзетшісі де қайтып келген патшаға өткен, қамалдың қаражатын өзімен алып кеткен). Монтегю әскері жергілікті жасақтардан құралған, олардың саны шамамен 6000-7000 адамды құрады және ол Эдуардты оңтүстікке қарай қуғанда көбейді. Монтегю 1471 жылғы сәуір айының басында Уорвик графының орналасқан жері – Ковентриге келді; бұл, мүмкін, Кларенс ағасы Эдуардқа қайта оралғаннан кейін, оның әскерін өзімен бірге алып кеткен кезде болған шығар.

Барнет Хит шайқасы

1471 жылдың 12 сәуірінде Монтегю, ағасы Уорвикпен, Эксетер герцогымен, Оксфорд графымен және Бомонт виконтымен бірге әскерлерімен Лондонға жақындады. Эдуард 11 сәуірде Лондонға келді және патшайымымен қайта қосылды. Ол Монтегю мен Уорвикті Лондонның солтүстігінде, Барнет ауылының сыртында кездестірді. Ол, мүмкін, 9 мыңнан, ең көп дегенде 14 мың сарбаздан тұратын әскерге қолбасшылық еткен болуы мүмкін. 14 сәуірдегі шайқас "шатасқан оқиға" болды және тұманды ауада өтті. Барнетте Уорвикті жаяу шайқасуға Монтегю көндіргені айтылады, ал аттар артта қалды, олар қарапайым сарбаз сияқты тәуекелге барып, өздерінің адалдығын көрсету үшін. Монтегю, әлдебір, Уорвик әскерінің орталық бөлігін басқарды, ол Барнеттен Сент-Олбансқа дейінгі Ұлы Солтүстік жолында Эдуардтың өз бөлігіне қарсы тұрды. Уоркуорт жылнамасында Уорвиктің 20 000 сарбазы болғаны және шайқас таңғы сағат 04:00-де басталып, сол күні сағат 10-ға дейін жалғасқаны жазылған. Замандастары Монтегюдің Барнеттегі әскери шеберлігін жоғары бағалады. Филипп де Коммин оны "өте батыл рыцарь" деп атады, ал бургунд саяхатшысы Жан де Ворин соғыстың қайнаған кезінде Монтегюдің "романдық батыр сияқты қолдар мен бас кесіп тастағанын" жазды. Невилл әскерінің оң қанатын басқарған Оксфорд графы шайқастың басында Уильям, Гастингс лордының басшылығындағы қарсы Йорк әскерлерінің қатарын бұзды. Оксфордтың әскері қашқан сарбаздарды қуды және соғыс алаңынан тонаумен айналысты. Оксфорд өз әскерін қайта жинады, бірақ, Джеймс Росс айтқандай, майданға оралғанда, "апатқа ұшырады". Ол және оның күштері болмаған кезде шайқас қатары шамамен 90 градусқа бұрылды, сондықтан Эдуардтың артқы жағына шабуыл жасаудың орнына ол Монтегюдің бөлігіне шабуыл жасады. Тұман анықтауға кедергі келтірді, Оксфордтың әскері Монтегюдің әскерімен шайқасты. Бір жылнамашы Монтегюдің Оксфордтың "Ағып тұрған жұлдызы" туын патшаның "Күн нұры" деп жаңылысқан болуы мүмкін, сондықтан граф Йорк жағына кетті деп ойлаған. Бірақ, бір тарихшының айтуынша, Оксфорд бұрын мұндай белгіні пайдаланған емес, бұл жай ғана тұманнан шатасқан адамдардың ісі болды. Бір кезде, мүмкін осы уақытта, Монтегю қаза тапты; ол әрине, ағасынан бұрын қайтыс болды. Арривалл жылнамашысы бұл оқиғаның кейінірек болған жеңілістен гөрі "ашық шайқаста" және шайқастың қайнаған кезінде болғанын айтады.

Салдары

Уорвик пен Монтегюдің денелері "ертесі күні" және "ашық көрсетіліп, жалаңаш" Сент-Пол соборында жатқызылды, олардың шайқастан аман қалғаны туралы қауесеттерді жою үшін; Уоркворт сонымен қатар, корольдің өзі осыған бұйрық беріп, мәйіттерді "адамдардың бәрі көре алуы үшін Пол шіркеуінің еденіне арбаға тиеп қойды; және олар үш немесе төрт күн бойы" олардың бауыры Джорджқа Бишам аббаттығында жерлеуге рұқсат беруге дейін жатты.

Тақырыбы

Әйелі Изабел Ингольдсторппен (шамамен 1441 – 1476), Кембриджширдегі Берроу Грин және Саустоннан сэр Эдмунд Ингольдсторптың (1456 жылы қайтыс болған) қызы және мұрагері (одан кейін ол аман қалды және 1472 жылдың 25 сәуірінде (екінші әйелі ретінде) Яттендоннан сэр Уильям Норрейске қайтадан үйленді), оның бір ұлы мен бес қызы болды: Джордж Невилл, Бедфорд герцогы (шамамен 1461 – 1483), үлкен ұлы және мұрагері. Монтегю Джоржды Генри Холландтың мұрагері Энн Холландқа үйлендіргісі келген секілді. Алайда, 1466 жылға қарай ол Дорсеттің 1-маркизі Томас Грейге үйленді. Ол 1478 жылы герцогтық атағынан айырылып, баласыз қайтыс болды. Энн Невилл, үлкен қызы, Оксфордширдегі Пиртон қаласында Стонордың сэр Уильям Стонорына үйленді, ол Суффолк герцогы Уильям де ла Поульдің немересі. Елизавета Невилл, бірінші рет Машамның 6-шы бароны Томас Скроппен, адал Йоркшылмен, екінші рет Неттлистедтің сэр Генри Уентвортпен тұрмысқа шықты. Маргарет Невилл, бірінші рет сэр Джон Мортимермен (1504 жылдың 12 қарашасынан бұрын қайтыс болған), сэр Хью Мортимер мен Элеонора Корнуоллдың жалғыз ұлымен; екінші рет Саффолк герцогы Чарльз Брэндонмен (1507 жылы неке күшін жойды), үшінші рет Роберт Даунс, джентльменмен үйленді. Люси Невилл (1534 жылы қайтыс болды), бірінші рет Солтүстік Йоркширдегі Алдварктан сэр Томас ФицВильямға, екінші рет сэр Энтони Браунға үйленді. 1485 жылдан кейін оның Тюдорларға деген адалдығы үнемі күмәнді болды және ол ресми есептерде «Патшаны (Генрих VII) жақтамайтын адам» деп тіркелді. Изабель Невилл, бірінші кезекте Камберлендтегі Милломнан сэр Уильям Хаддлстонға (Невильдердің маңызды аймақтық әулеті және ескі одақтастары), екінші кезекте Стаффордширдегі Эльфордтан сэр Уильям Смайтке үйленді.

Қарулар

Монтегю өзінің қанатты елтаңбасы ретінде "герцогтік тәжден шыққан ғипфел" бейнесін таңдады. Оның елтаңбасы – Невиллдің "қызыл түсті күміс тік сызығы" болған, бірақ кіші ұл болғандықтан, оны ерекшелеу үшін "күміс және көк ай тәрізді тілімделген" таңбасымен толықтырылды. Бұл, Джон Гонттың (король Эдуард III-тің төртінші ұлы) заңдас қызы Жоан Бофортқа үйленген Ральф Невиллдің (1425 жылы қайтыс болған, Вестморлендтің 1-ші графы) екінші некесінен тараған ұрпақтарының Невилл елтаңбасын (қызыл түсті күміс тік сызығы) Бофорттың елтаңбасымен (тілімделген Бофорт елтаңбасы) ажырату үшін қолданылған Бофорт елтаңбасына сілтеме еді. Ол Монтегю маркизі болған кезде, бұл елтаңба кейіннен тағы да бірнеше бөліктермен толықтырылды.