Кіріспе

Жүзімнің түрі, Солтүстік Америкада кең таралған, көбінесе "труба гүлі" деп аталатын өсімдік.

| аты = Труба гүлі
| суреті = Campsis radicans bloom and buds.jpg
| сурет сипаттамасы =
| статусы =
| статус жүйесі = TNC
| статус дереккөзі =
| туысы = Campsis
| түрі = radicans
| авторы = (L.) Bureau (1864)
| синонимдер дереккөзі = сары түтік гүлі немесе құсқұйрық гүлі), – Bignoniaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі. Ол Солтүстік Американың шығысында өседі және басқа аймақтарда табиғи жағдайда кездеседі. Биіктігіне дейін өсе алады, қарқынды өсетін, жапырақты ағаш тәрізді жүзім, әдемі түтік тәрізді гүлдерімен ерекшеленеді. Ол ормандар мен өзен жағалауларында өседі, сонымен қатар бау-бақшаларда да танымал өсімдік.

Сипаттама

C. radicans – ағаштарға, басқа өсімдіктерге, құрылыстарға немесе жер бетімен тарайтын және 5 метрге дейін өсетін жүзім тәрізді өсімдік. Өсімдік тығыз жер жамылғысын немесе өсімдіктер мен ғимараттарды жабатын агрессивті лиананы құра алады. Жапырақтары қарама-қарсы және тақ жұпты, яғни бір ұшты жапырақшасы бар, тақ сандағы жапырақшаларынан тұрады. Жапырақтарының ұзындығы 7-ден 13 жапырақшаға дейін жетеді, әр жапырақшасы шамамен ұзын және ені . Жас жапырақшалары ашық жасыл, пісіп жетілгенде жылтыр қою жасыл түске айналады. Олар жұмыртқа тәрізді немесе кеңінен сүйір жапырақшалы, жиектері тік тілімделген. Гүлдері 2-ден 8-ге дейін гүлшоғырларында орналасқан. Әр гүлдің ұзындығы шамамен және түрі құбыр тәрізді. Олар сары түсті жұтқыншасы және артқа иілген 5 жалпақ бөлігі бар, қызғылт-сарыдан қызыл-сары түске дейін боялған. Олар көбінесе бірнеше айлық жылы ауа райынан кейін пайда болады. Гүлдердің хош иісі жоқ. Гүлденгеннен кейін шамамен ұзын тұқымдық қапшық пайда болады, ол ақырында екіге бөлініп, тұқымдарын таратуға мүмкіндік береді.

Таксономия

Кампсис радиканс гүлденуінің жарқыраған көркемдігі Вирджиниядағы алғашқы ағылшын отарлаушыларының тіпті ең аз ботаникалық білімі барларына да бірден көзге түсті. Осының салдарынан, 17 ғасырдың басында бұл өсімдік Англияға жылдам тарады. Оның ботаникалық тегі, көбінесе субтропикалық топқа жататын, төзімді түр ретінде, оның атауын анықтауды қиын етті: Джон Паркинсонның сөзіне сүйенсек, Вирджиния отарлаушылары бастапқыда оны жасмин немесе бал ағашы деп атаған, кейін қоңырау гүлі деп атады; ол оны Apocynum (итқуыс) туысына жатқызды. Жозеф Питон де Турнефор 1700 жылы Bignonia деген жинақы туысты құрды, және одан бері ол оны бөліп шығарды.

Этимология

Латынша "radicans" деген атауы "сабақтары түбірленіп жататын" дегенді білдіреді. Бұл өсімдік көбінесе "сиырдың қышымын тудыратын жүзім" деп танылады, себебі кейбір адамдар жапырақтарына тигеннен кейін терісі қызарып, қышыну сезіміне ұшырайды.

Тарату

Campsis radicans Америка Құрама Штаттарының шығысында және Канаданың оңтүстік Онтариосында табиғи түрде өседі. АҚШ-тың батыс бөлігінде, сондай-ақ Онтарио мен Квебектің оңтүстігінде, Еуропаның кейбір аймақтарында және Латын Америкасының жекелеген жерлерінде бейімделген.

Экология

Жазда гүлдер шамамен 2 ай бойы гүлдейді және алқызыл мойынды колибрилер үшін өте тартымды, сондай-ақ көптеген түрдегі құстар тығыз жапырақтарында ұялайды. Көбелектер, аралар, шыбызбалар және құмырсқалар да гүлдердің нектарымен қоректенеді.

Өсіру

Тромпеттік жүзім бұтасы қарқынды өседі. Жылы ауа райында ол қол жетімді кез келген бетке жабысатын әуе тамыршаларын шығарады, содан кейін диаметрі бірнеше сантиметрге жететін қалың ағаш тәрізді сабақтарға дейін кеңейеді. Ол аркаларға, қоршауларға, телефон бағаналарына және ағаштарға жақсы өседі, бірақ оларды зақымдауы мүмкін. Мұқият күтіммен кесу ұсынылады. Бұл өсімдік Канаданың оңтүстігіндегі көптеген аймақтарда да жақсы өседі. Жазғы ыстықтан алшақта C. radicans гүлдері сирек гүлдейді. 1889 жыл шамасында Милан қаласының жанындағы Лаинаттағы Тальябуэ балабақшасы "Мэм Гален" атты ірі гүлді гибридтің жаңа түрін шығарды. "Фламенко" сияқты терең қызыл түсті нұсқасы да бар.

Уыттылық

Өсімдік контактілі дерматит тудыруы мүмкін.