Кіріспе
1964 жылғы британдық-американдық музыкалық комедиялық фильм.
Джордж Харрисон
| Операторлық = Гилберт Тейлор
| Монтаж = Джон Джимпсон
| Студия =
| Дистрибьютор = United Artists
| Премьерасы =
| Ұзақтығы = 87 минут
| Елі = Ұлыбритания АҚШ
| Тілі = Ағылшын
| Бюджеті = £189,000 (~АҚШ$529,000)
| Кассалық жиыны = $11 миллион. 1997 жылы британдық сыншы Лесли Холливелл оны "музыкамен толы комедиялық фантазия; режиссер кітаптан барлық кинотрюктарды қолданған, үлкен коммерциялық сәттілік" деп сипаттап, толық төрт жұлдыз берді. Бұл фильм барлық музыкалық фильмдердің ең ықпалдыларының бірі саналады, ол Monkees телешоуы мен поп-музыкалық бейнеклиптерге, сондай-ақ Gerry and the Pacemakers фильмі Ferry Cross the Mersey және Джон Бурманның The Dave Clark Five тобы үшін түсірген Catch Us If You Can сияқты британдық поп-топтарының қатысуымен түсірілген басқа да төмен бюджеттік музыкалық фильмдерге әсер етті. 1999 жылы Британдық кино институты оны 20 ғасырдың ең ұлы британдық фильмдерінің 88-і деп атады.
| cinematography = Gilbert Taylor
| editing = John Jympson
| studio =
| distributor = United Artists
| released =
| runtime = 87 minutes
| country = United KingdomUnited States
| language = English
| budget = £189,000(~US$529,000)
| gross = $11 million In 1997, British critic Leslie Halliwell described it as a "comic fantasia with music; an enormous commercial success with the director trying every cinematic gag in the book" and awarded it a full four stars. The film is credited as being one of the most influential of all musical films, inspiring the Monkees' television show and pop music videos, and various other low budget musical film vehicles starring British pop groups, such as the Gerry and the Pacemakers film Ferry Cross the Mersey and John Boorman's vehicle for The Dave Clark Five, Catch Us If You Can. In 1999, the British Film Institute ranked it the 88th greatest British film of the 20th century.
Сюжет
Төрт Битлз әншісі теледидардағы концертті түсіру үшін Лондонға бағытталған пойызға отырғанда, жанкүйерлердің көп тобынан қашып құтылады. Жолда олар Пол Маккартнидің ирландтық әкесі Джонмен күреседі. Топ Лондонға келгенге дейін бірнеше мектеп оқушыларын көңіл көтереді және менеджері Норммен, жол менеджері Шейкпен карта ойнайды. Олар бірден теміржол станциясынан қонақ үйге жеткізіледі де, өздерін тұтқынға түскендей сезіне бастайды. Норм әр Битлз мүшесіне жанкүйерлерден келген хаттарды алып келіп, әрқайсысына жауап беруді тапсырады, бірақ олар кешкі ойын-сауыққа шығып кетеді. Норм мен Шейк оларды ұстап, бөлмеге қайтаруға бұйырады, онда Полдың әкесі Рингоға жіберілген шақыру арқылы құмар ойындар клубына кеткенін біледі; олар оны іздеп тауып, қонақ үйге қайта әкеледі. Келесі күні Битлз тобы телестудияға репетицияға келеді. Теледидар продюсері Полдың әкесі айтқан бір сөзден оларға деген сенімін жоғалтты деп санайды. Көңілді коктейльдік қабылдаудан кейін, топ журналистерді әзілді және жалған жауаптармен қызықтырады, содан кейін өрттен шығу арқылы студиядан шығып, далаға қашады, бірақ күзетші оларды тоқтатып, қайтаруға мәжбүрлейді. Студияда, бір әйел Джон Леннонның танысы екенін ойлайды, бірақ оның кім екенін есіне түсіре алмай, олар бөлініп кетеді. Джордж Харрисонды актер деп жаңылыстырып, жарнама агенттігінің кеңсесіне сүйреп апарып, киім жарнамасына кастингтен өтеді, бірақ оған ұсынылған көйлектерді "қорқынышты" деп атап, агентті ренжітеді. Топ екінші әнді жаттығу үшін қайта оралады және макияжға тез барып келгеннен кейін, үзіліс алмас бұрын үшінші әнді орындайды. Соңғы репетицияға бір сағат қалғанда, Ринго Старр Полдың әкесін студияның асханасына шай ішуге алып барады. Ол Рингоның оқып жатқан кітабына қарсы шығып, оны кітаптарда оқығаннан гөрі өмірді "көруге" итермелейді. Ринго пабта тыныш ішімдік ішуге тырысады, сурет түсіреді, Темза өзенінің бойымен серуендейді және теміржол станциясының платформасымен велосипедпен жүреді. Пабтан құсқа зиян келтіруге әрекеттенгені үшін және құрылыс алаңында жаңадан қазылған шұңқырға түсіріп алған әйелге зиян келтіргені үшін шығарылып алынады, содан кейін полицей ұстайды. Бірден Полдың әкесі қосылады, ол Битлздің қолтаңбаларымен жазылған фотосуреттерін сатуға тырысып, шу көтеріп, полиция қызметкерлеріне қарсы шығады, содан кейін студияға қайта жүгіріп, басқаларға Ринго туралы хабарлайды. Норм оны қайтару үшін қалған үш Битлзді жібереді, бұл "Кейстон полицейлері" стиліндегі қуып жетеді. Студияға қайта келгенде, эфирге дейін бірнеше минут қалғанда, Битлз айқайлап, шатасып жатқан жанкүйерлерге керемет өнер көрсетеді. Бірден кейін тікұшақ топты "түндегі матин" үшін Вулвергемптонға алып кетеді. Пол ұшып бара жатқанда, ұшақтан қолтаңбалары салынған жалған автографтарды лақтырып жібереді.
Өндіріс
Фильм United Artists үшін түсірілді, француз жаңа толқыны мен британдық «ас үй реализмінің» ықпалымен қара-ақ түстегі синема верите стилі қолданылды. Фильм 1964 жылдың шілдесінде көрсетілімге шығуы жоспарланған, бірақ түсірілім наурыз айында басталғандықтан, бүкіл фильмді он алты апта ішінде жасау қажет болды. Фильмнің бюджеті сол кездегі 200 000 фунт стерлинг (1964 жылғы 200 000 фунт стерлинг соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) болды және түсірілім жеті аптадан кем уақытта аяқталды, қалған уақыт пост-өндіріске жұмсалды. Бастапқыда фильмнің өзі United Artists үшін екінші дәрежелі мәселе болды, олардың басты қызығушылығы Битлздің американдық лейблі Capitol Records-тен бұрын саундтрек альбомын АҚШ-та шығару болды; United Artists-тің Еуропалық өндіріс жетекшісі Бад Орнштейннің сөзімен: «Біздің жазбалар бөлімі саундтрек альбомын АҚШ-та таратуды қалайды, ал фильмдегі шығындарымызды осы диск арқылы өтеуге тырысамыз». Көптеген фильмдерден айырмашылығы, фильм түсірілімі Леннонның 1964 жылы айтқанынша, дерлік тізбектей ретпен жүргізілді. Түсірілім 1964 жылдың 2 наурызында Лондондағы Мэрилебон станциясында басталды; төрт Битлз сол күні таңертең ғана британдық актерлер одағы Equity-ге мүше болды. Түсірілімнің алғашқы аптасы Лондон мен Сомерсет графтығындағы Майнхед арасындағы пойызбен саяхат жасау кезінде өтті. 10 наурызда Рингоның сахналары Твикенхемдегі «Түрік басы» пабында түсірілді, ал келесі аптада Твикенхем студиясында әртүрлі интерьерлік сахналар түсірілді. 23-30 наурызда түсірілім Фицровиядағы Скала театрына көшті, ал 31 наурызда концерттік кадрлар түсірілді, бірақ топ фонограммаға сәйкес мимика жасады. «Can't Buy Me Love» сегментінде undercranking сияқты креативті операторлық жұмыстар мен топтың далада жүгіріп, секіріп ойнауы көрсетілді. «A Hard Day's Night» фильмі Америкада көрсетілгенге дейін United Artists басшысы Лестерден Битлз дауыстарын «Атлантика орталық» акцентімен дубляждауды сұрады. Маккартни ашуланып: «Егер біз техас акцентімен сөйлейтін ковбойды түсіне алсақ, олар біздің Ливерпуль акцентімен сөйлейтіндігімізді де түсіне алады» деді. Кейін Лестер Битлздің 1965 жылғы «Help!» фильмін түсірді. Фильмдегі костюмдер – Битлз тобының киімдерін қоспағанда – болашақ «Оскар» жүлдесінің иегері Джули Харристің жұмысы болды. Битлздің киімдері Дуги Миллингс & Сон компаниясына тиесілі.
Before A Hard Day's Night was released in America, a United Artists executive asked Lester to dub the Beatles' voices with Mid Atlantic accents. McCartney angrily replied, "Look, if we can understand a fucking cowboy talking Texan, they can understand us talking Liverpool." Lester subsequently directed the Beatles' 1965 film, Help! The film's costumes—except for those of the Beatles themselves—were the work of future Academy Award winning designer Julie Harris. The clothes of the Beatles were credited to Dougie Millings & Son.
Кастинг
Ирланд актері Уилфрид Брамбелл, Пол Маккартнидің ойдан шығарылған әкесі Джон Маккартни рөлін ойнаған, британдық теледидар көрермендеріне «Steptoe and Son» ситкомының серіктесі ретінде жақсы танымал болды. Оның өте «таза» екендігі туралы қайталап айтылатын әзіл, оның ситкомдағы рөліне қайшы келеді, онда оны әрдайым «ласы қарт» деп атап көрсеткен. Америкалық көрермендер үшін бұл әзіл, «Битлз» тобының «өте таза» екендігі туралы әңгімелерге байланысты болды. Норман Россингтон «Битлз» тобының менеджері Нормды, Джон Джанкин – топтың жол менеджері Шейкті, ал Виктор Спинетти – теледидар режиссерін сомдады. Қосымша актерлік құрамында Ричард Вернон пойыздағы «қалалық әдемі кісі» рөлінде, ал Лайонел Блэр – көрнекті биші ретінде болды. Сонымен қатар, түрлі эпизодтық рольдер де болды. Джон Блутал машина ұрысын ойнады, ал титрде көрсетілмеген Дерек Ниммо сиқыршы Лесли Джексон рөлінде пайда болды. Дэвид Дженсон (мұнда Дэвид Жаксон деп көрсетілген) Рингоның «саяхатында» кездескен кішкентай баланың рөлін ойнады. 1972 жылғы Мюнхен Олимпиадасына қатысқан Руни Массара, Кью өзенінің жағасындағы «саяхат» сахнасында өзенде қайық жүргізуші болды (титрде көрсетілмеген). Кеннет Хейг Джоржды «жаңа құбылыс» деп жаңылысқан жарнама агенті рөлінде пайда болды. Дэвид Лэнгтон киім ауыстыратын бөлмедегі сахнада актер ретінде эпизодтық рөл ойнады. «Битлз» тобының жол менеджерлерінің бірі Мал Эванс та фильмде қысқаша көрінеді – ол Леннон оны басқа біреумен шатастырған әйелмен сөйлескенде, тар дәлізден тік контрабас тасымалдайды. Джордж Харрисон болашақ әйелі Патриция Бойдпен түсірілім алаңында танысты, ол пойыздағы оқушы қыздардың бірі ретінде қысқаша (титрде көрсетілмеген) пайда болды. Ол оған алғашқы ұсыныстарын қабылдамады, себебі сол кезде оның жігіті болған, бірақ ол табандылық танытып, олар 18 ай ішінде үйленді. Бойдпен бірге тамақ ішетін вагондағы қыз – Пруденс Бэри. Кейіннен «Genesis» тобының мүшесі болған Фил Коллинз концерттік зал көрермендерінің арасында эпизодтық рөлде ойнады және кейіннен өзінің жеке өнерінде үлкен жетістіктерге жетті. Казино сахнасында Полдың әкесімен бірге толық бойлы әйел рөлін ойнаған 1960 жылдардағы танымал британдық модель Маргарет Нолан болды, ол сол жылы Джеймс Бондтың «Алтын есім» фильмінің ашылу титрлерінде «Динк» атты алтын қыз рөлінде де пайда болды.
BBFC үшін кесу
Фильмді британдық кинотеатрларға көрсету үшін оны сәл өңдеу қажет болды. Түпнұсқалық нұсқаның 7-катушкасында болған "get knotted" фразасы U фильмі үшін қолайсыз деп танылды және оны жою қажет болды. Фильм VHS форматында шығарылуға ұсынылғанда, Британдық фильмдерді цензуралау кеңесі (BBFC) бұл фразаны таба алмады және клип "алдын ала қиылып" қалған деп болжады, бірақ бұл фраза енді қызығушылық тудырмайтынын мәлімдеді. BBFC бірнеше ишаралар мен кокаинге жасалған бір жұмсақ сілтемені байқады, бірақ ол әлі де U сертификаты үшін "жарасымды санатқа" жатады деген қорытындыға келді. "A Hard Day's Night" лондондық павильонда алғашқы аптада 20 000 доллардан астам табыс тауып рекорд орнатты, соңында ол өте танымал болды, нәтижесінде бір уақытта 1600-нан астам көшірме таратылды.
Сыни жауап
Қазіргі заманғы фильмге қатысты сын-пікірлер көбінесе оң болды; The Village Voice газетінің Эндрю Саррис берген бір бағасы жиі тілге тиек етеді, ол оны "жұкбокс мюзиклдерінің «Азамат Кейн» фильмі" деп атады. The Village Voice өзінің алғашқы жылдық кино сауалнамасының нәтижелерін жариялағанда, «Ауыр күннің түні» 1964 жылғы фильмдердің ішінде екінші орынды иеленді, тек «Доктор Стрэнджлав» фильмінен кейін. Rotten Tomatoes агрегаторында фильм 112 сынға сүйене отырып, 98% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы 8.50/10 құрайды. Сайттың сыншыларының консенсусы: «А Hard Day's Night, жасымен қарамастан, көруге әлі де ләззатты және рок-н-ролл фильмінің классикасы болып табылады». Ол Rotten Tomatoes-тің ең жақсы он мюзикл және сахналық өнер фильмдері тізімінде төртінші орында тұр. Metacritic-те 24 сыншының бағасы бойынша 100 балдық жүйеде 96 балға ие, бұл «барлық тараптан мақтауға» ие екенін көрсетеді. Time журналы бұл фильмді «барлық уақыттағы ең жұмсақ, ең жаңа, ең қызықты фильмдердің бірі» деп сипаттады. Фильм сыншысы Роджер Эберт оны «фильмдер тарихындағы өмірді қуаттайтын маңызды туындылардың бірі» деп атап, оны «Ұлы фильмдер» тізіміне қосты. 2004 жылы Total Film журналы «A Hard Day's Night» фильмін барлық уақыттағы ең ұлы британдық фильмдердің 42-шісі деп таныды. 2005 жылы Time.com оны соңғы 80 жылдың 100 ең жақсы фильміне қосты. The New Yorker журналының сыншысы Брендан Гилл былай деп жазды: «Мен осы төрт жігіттің неліктен миллиондаған адамдардың назарын аударатынын түсінбесем де, олардың әрекеттері мен дыбыстарын көргенде, менің бойымды бір түрлі қуаныш билейтінін мойындаймын». «Ауыр күннің түні» екі «Оскар» сыйлығына үміткер болды: ең жақсы сценарий (Алун Оуэн) және ең жақсы музыка (адаптация) (Джордж Мартин). 1971 жылға қарай фильмтің бүкіл әлем бойынша 11 миллион долларлық табыс тапқаны есептелді (1971 жылғы 11000000.0 доллар қазіргі заманда шамамен <есептелген сомаға> тең). «Can't Buy Me Love» эпизоды стильдік тұрғыдан Ричард Лестердің бұрынғы «The Running Jumping & Standing Still Film» фильмінен елеулі үлес алды, және осы эпизод, әсіресе музыканың ырғағымен келісімде бейнелерді монтаждаудың қазіргі заманғы әдісін қолдану, қазіргі заманғы музыкалық бейнелердің алға басушысы ретінде танылды. Роджер Эберт одан да ары барып, Лестердің одан да кең әсер еткенін, тіпті «жаңа грамматиканы» құрағанын айтады: «Ол көптеген басқа фильмдерге әсер етті. Бүгін теледидарда жылдам монтаж, қолмен ұсталатын камералар, қозғалатын нысаналармен жүргізілетін сұхбаттар, диалогтың жылдам тізбектелуі, деректі фильмдердегі музыка және қазіргі стильдің барлық басқа белгілерін көргенде, біз «A Hard Day's Night» фильмінің ұрпақтарын көріп отырмыз». «A Hard Day's Night» 1965 жылы Gerry және the Pacemakers қатысқан «Ferry Cross the Mersey» фильміне де шабыттандырды. «A Hard Day's Night» DVD-сіне берген сұхбатында Лестер өзін MTV-нің әкесі деп атағанын және оған әкесінің ДНК-сын тексеруді сұрағанын айтты.
Атау
Фильмнің атауы 1964 жылы диско-жокей Дейв Халлмен сұхбаттасқанда Ринго Старрдың айтқан сөзінен туындады. Ол осылай деп сипаттады: "Біз жұмыс істеуге бардық, күні бойы еңбек еттік, тіпті түнде де жұмыс істедік. Мен әлі күнге дейін күндемін деп ойлап, 'Бұл қиын күн болды' дедім. Айналып қарасам, қараңғы екенін көрдім, сонда 'Түн!' дедім. Міне, осылай 'A Hard Day's Night' фильмі пайда болды". 1980 жылы "Плейбой" журналына берген сұхбатында Леннон былай деді: "Мен машинамен үйге келе жатқанда, Дик Лестер Ринго айтқан бір сөзден 'Қиын күннің түні' деген атауды ұсынды. Мен оны 'In His Own Write' еңбегімде де қолданғанмын, бірақ бұл Рингоның ойшау сөзі еді. Білесіз бе, ол сөздердің бірі. Рингоға тән стиль, ол әдейі күлдіру үшін айтқан жоқ, жай ғана айтты. Сонда Дик Лестер: 'Біз осы атауды қолданамыз' деді". Бірақ 1994 жылы 'The Beatles Anthology' жинағына берген сұхбатында Маккартни Леннонның естеліктерімен келіспеді, Лестер емес, Битлздің Старрдың тілдік қатесін пайдалану идеясын келтіргенін еске түсірді: "Атау Рингоға тиесілі. Біз фильмді түсіруді аяқтағанға жуықтағанда, бұрын білмеген қызықты жайт пайда болды – фильмге атау қою. Біз Твикенхэм студиясында отырып, бір идея табуға тырыстық. 'Әлдебір күні Ринго бірдеңе айтқан еді ғой' дедік. Ринго әдетте керемет, лирикалық сөздер айтатын, тіпті қате айтса да, ол сөздерде бір сиқыр бар еді. Бір концерттен кейін ол: 'Уфф, бұл қиын күннің түні болды' деді". 1996 жылы оқиғаның тағы бір нұсқасы жарық көрді. Продюсер Уолтер Шенсон Леннонның Старрдың қызықты қателіктері туралы, соның ішінде 'қиын күннің түні' туралы айтқанын жеткізді. Содан кейін Шенсон фильмнің аты осылай аталатынына шешім қабылдады. Осы оқиғалардың қайсысы шындыққа жақын болса да, фильмнің бастапқы атауы 'Beatlemania' болған еді. Жаңа атау келісілген соң, жаңа тақырыптық әнді жазып, тездетіп дайындау қажет болды. Ән 16 сәуірде аяқталды, түсірілім бітуге сегіз күн қалғанда. Джон Леннон әнді бір түндік жұмыспен жазды (авторлық құқығы Леннон-Маккартниге тиесілі), оның жас ұлы Джулианға жіберілген туған күн құттықтау карточкасының артына өлең жолдарын жазып, одан кейін ән Грэмми сыйлығын жеңіп алды. Финляндияда – "Yeah! Yeah! Tässä tulemme!" ("Иә! Иә! Келіп жатырмыз!"), ал Бразилияда – "Os Reis do Iê Iê Iê" ("Да, да, да патшалары!").
Новелизация
1964 жылы Pan Books автор Джон Берктің фильмнің романына негізделген нұсқасын жариялады, ол "Алун Оуэннің түпнұсқа сценарийіне сүйенген" деп сипатталды. Кітаптың бағасы екі шиллинг алты пенс болды және 8 беттік фотосуреттер бөлімі бар еді. Бұл ағылшын тілінде "grotty" сөзін баспа беттерінде пайдаланған алғашқы кітап.
40 жылдығы - актерлер мен актерлік құрамның қайта қосылуы
2004 жылдың 6 шілдесінде фильмнің әлемдік тұсаукесеріне 40 жыл толуына орай Лондонда DVD продюсері Мартин Льюис актерлер мен түсірілім тобының жеке кездесуін ұйымдастырды. Көрсетілімге Маккартни, актерлар Виктор Спинетти, Джон Джанкин, Дэвид Джансон және көптеген түсірілім тобының мүшелері қатысты. Шара барысында берген сұхбатында Маккартни фильмді видеода көп рет көргенін, бірақ 1964 жылғы тұсаукесерден бері "үлкен экранда" көрмегенін мәлімдеді.