Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрып кеткен сабақша сүтқоректілер клады
Extinct clade of stem mammals
Диноцефалиандар (қауіпті бас) – ертедегі ірі денелі терапсидтердің клады, олар 279,5 және 260 миллион жыл бұрын (Ma) аралығында Ерте және Орта Перм дәуірінде өркендеген, бірақ Капитаниялық жаппай қырып кету кезінде жойылған. Диноцефалиандарға шөп жеуші, ет жеуші және барлық жеуші түрлер кірген. Көптеген түрлердің бас сүйектері қалың, көптеген түймелермен және сүйек шығыңқыларымен еректелген. Диноцефалиандар – сүтқоректі емес терапсидтердің ғылыми тұрғыдан алғаш сипатталғандары, олардың қазба қалдықтары Ресей, Қытай, Бразилия, Оңтүстік Африка, Зимбабве және Танзанияда табылған.
Dinocephalians (terrible heads) are a clade of large bodied early therapsids that flourished in the Early and Middle Permian between 279.5 and 260 million years ago (Ma), but became extinct during the Capitanian mass extinction event. Dinocephalians included herbivorous, carnivorous, and omnivorous forms. Many species had thickened skulls with many knobs and bony projections. Dinocephalians were the first non mammalian therapsids to be scientifically described and their fossils are known from Russia, China, Brazil, South Africa, Zimbabwe, and Tanzania.
Сипаттама
Биармосухиандардан басқа, диноцефалиандар ең аз дамыған терапсидтер, бірақ олардың өзіне тән ерекшеліктері бар. Олар пеликозавр ата-бабаларынан мұраға алған көптеген қасиеттерін сақтайды (мысалы, екінші деңгелек жоқ, кішкентай тіс сүйегі), бірақ сонымен қатар илиумның кеңеюі және тік аяқтар сияқты терапсидтерге тән бейімделулерге де ие. Олардың ішінде ет жейтін, шөп жейтін және бәсекелес түрлері бар. Мысалы, Кератоцефалус, Мошопс, Струтиоцефалус және Джонкерия сияқтылары жартылай сулық болса, Антеозавр сияқтылары құрлықта көбірек өмір сүрген. Диноцефалиандар Перм кезеңіндегі ең ірі жануарлардың бірі болды; олардың мөлшеріне тек ірі Caseidae және Pareiasauridea ғана жете алды.
Apart from the Biarmosuchians, the dinocephalians are the least advanced therapsids, although still uniquely specialised in their own way. They retain a number of primitive characteristics (e. g. no secondary palate, small dentary) shared with their pelycosaur ancestors, although they are also more advanced in possessing therapsid adaptations like the expansion of the ilium and more erect limbs. They include carnivorous, herbivorous, and omnivorous forms. Some, like Keratocephalus, Moschops, Struthiocephalus and Jonkeria were semiaquatic, others, like Anteosaurus, were more terrestrial. Dinocephalians were among the largest animals of the Permian period; only the biggest Caseidae and Pareiasauridea reaching them in size.
Өлшемі
Диноцефалиандар көбінесе ірі болды. Ең ірі шөп жеушілер (Tapinocephalus) және барлық жеушілер (Titanosuchus) шамамен 500 кг дейін салмаққа ие болуы мүмкін және бірнеше метрге дейін созылған, ал ең ірі ет жеушілер (мысалы, Titanophoneus және Anteosaurus) кем дегенде оларша метрге дейін созылған, салмақты бас сүйегімен және жалпы салмағы шамамен жарты тонна болған.
Dinocephalians were generally large. The biggest herbivores (Tapinocephalus) and omnivores (Titanosuchus) may have massed up to , and were some long, while the largest carnivores (such as Titanophoneus and Anteosaurus) were at least as long, with heavy skulls long, and overall masses of around a half tonne.
Бас сүйегі
Барлық диноцефалиялар бір-бірімен байланысқан кескіш (алдыңғы) тістерімен ерекшеленеді. Осыған байланысты ерекшеліктері – айқын төмен қарай иілген бет аймағы, терең уақ аймағы және алға бұрылған суспензорий. Жоғарғы және төменгі тістер арасындағы кесу (тағамды оңай тіліп, қорыту үшін кішкентай бөліктерге бөлуге мүмкіндік береді) тіс буынындағы тұрақты квадрат сүйек және шарнирлі қозғалыс арқылы қамтамасыз етіледі. Төменгі тістер алға қарай еңкейтілген, ал тіс қабынуы кескіш тістердің бір-бірімен байланысуы арқылы жүзеге асырылады. Кейінгі диноцефалиялар бұл жүйені жақсартып, кескіш тістердің тіл жағындағы өсип шыққан бөліктерін дамытты, олар жақ жабық кезде бір-біріне соғылып, ұрып-соғу бетін құрады. Көптеген диноцефалиялар бас сүйегіндегі сүйектердің қалыңдауын (пахиостоз) дамытты, бұл, әдетте, түр ішіндегі мінез-құлыққа (бас соғуға) бейімделу болып табылады, мүмкін аумақ үшін немесе жұптасу үшін. Кейбір түрлерінде, мысалы Estemmenosuchus және Styracocephalus, мүйіз тәрізді құрылымдар да бар, олар әрбір жағдайда жеке дамыған.
All dinocephalians are distinguished by the interlocking incisor (front) teeth. Correlated features are the distinctly downturned facial region, a deep temporal region, and forwardly rotated suspensorium. Shearing contact between the upper and lower teeth (allowing food to be more easily sliced into small bits for digestion) is achieved through keeping a fixed quadrate and a hinge like movement at the jaw articulation. The lower teeth are inclined forward, and occlusion is achieved by the interlocking of the incisors. The later dinocephalians improved on this system by developing heels on the lingual sides of the incisor teeth that met against one another to form a crushing surface when the jaws were shut. Most dinocephalians also developed pachyostosis of the bones in the skull, which seems to have been an adaptation for intra specific behaviour (head butting), perhaps for territory or a mate. In some types, such as Estemmenosuchus and Styracocephalus, there are also horn like structures, which evolved independently in each case.