Кіріспе
Жапон қыш құмырасы мен фарфорына шолу – бұл неолит дәуіріне дейін жететін ең көне жапон қолөнері мен өнерінің бір саласы. Пештерде қыш ыдыстар, қыш құмыралар, тас құмыралар, глазурланған қыш ыдыстар, глазурланған тас құмыралар, фарфор және көк-ақ өрнектелген ыдыстар жасалған. Жапония керамика өндірісінде ерекше ұзақ және сәтті тарихқа ие. Жомон дәуірінде (б.з.д. 10500–300 жж.) қыш ыдыстар жасалып, Жапонияны әлемдегі ең ежелгі керамика дәстүрлерінің біріне ие еткен. Жапонияның өзгешелігі – керамиканың өнердегі жоғары құрметі, бұл шай ішу рәсімінің берік танымалдылығымен байланысты. Жапон керамикасының тарихында көптеген көрнекті керамистердің есімдері сақталған, олардың кейбіреулері – суретші-құмыршылар, мысалы, Хонами Коэцу, Огата Кензан және Аоки Мокубей. Жапон анагама пештері де ғасырлар бойы дамып келеді, ал олардың ықпалы керамистермен бірдей зор. Бұл өнердің тағы бір маңызды жапондық ерекшелігі – фарфор кең таралғаннан кейін де, жоғары температурада күйдірілген, глазурланбаған тас құмыралардың танымалдылығын сақтап қалуы. Тағы бір дәстүр – әдемі әрі жарқын түсті фабрикалық өнімдер, көбінесе фарфордан жасалған, күрделі және үйлесімді әшекейлеумен, ол қытай фарфорының стилін ерекше жолмен дамытады. Үшінші дәстүр – қарапайым, бірақ мінсіз пішінделген және глазурланған тас ыдыстар, олар да қытай және корей дәстүрлерімен тығыз байланысты. 16 ғасырда сол кезде өндірісте болған, қарапайымдылығымен ерекшеленетін дәстүрлі, қолдан жасалған ыдыстардың бірнеше стилі бағаланды, ал олардың пішіндері бүгінгі күнге дейін коллекционерлер нарығы үшін сақталып келеді.
is one of the oldest Japanese crafts and art forms, dating back to the Neolithic period. Kilns have produced earthenware, pottery, stoneware, glazed pottery, glazed stoneware, porcelain, and blue and white ware. Japan has an exceptionally long and successful history of ceramic production. Earthenwares were made as early as the Jōmon period (10,500–300BC), giving Japan one of the oldest ceramic traditions in the world. Japan is further distinguished by the unusual esteem that ceramics hold within its artistic tradition, owing to the enduring popularity of the tea ceremony. Japanese ceramic history records the names of numerous distinguished ceramists, and some were artist potters, e. g. Hon'ami Kōetsu, Ogata Kenzan, and Aoki Mokubei. Japanese anagama kilns also have flourished through the ages, and their influence weighs with that of the potters. Another important Japanese constituent of the art is the continuing popularity of unglazed high fired stoneware even after porcelain became popular. The other tradition is of highly finished and brightly coloured factory wares, mostly in porcelain, with complex and balanced decoration, which develops Chinese porcelain styles in a distinct way. A third tradition, of simple but perfectly formed and glazed stonewares, also relates more closely to both Chinese and Korean traditions. In the 16th century, a number of styles of traditional utilitarian rustic wares then in production became admired for their simplicity, and their forms have often been kept in production to the present day for a collectors market.
Жомон кезеңі
Неолит дәуірінде (мыңжылдық б.з.д.) ең алғашқы жұмсақ қыш ыдыстар жасалды. Б.з.д. 6-шы мыңжылдықтағы Жомон кезеңінің басында спираль тәсілімен жасалған, қолмен басылған арқан өрнектерімен безендірілген әдеттегі ыдыстар пайда болды. Жомон керамикасы өзінің биіктігінде ерекше стильді дамытты және кейінгі Жомон кезеңінде қарапайымдастырылды. Бұл ыдыстар қыш арқандарын орап жасалып, ашық отта пісірілді.
Яйои кезеңі
Б.з.д. 4-3 ғасырларда Яйои дәуірінде Яйои керамикасы пайда болды, ол қарапайым өрнек немесе өрнексіз сипатталатын тағы бір қыш ыдыс стилі болды. Жомон, Яйои және кейінірек Хаджи ыдыстарының өртеу процесі ортақ болғанмен, дизайн стилі әртүрлі болды.
Кофун кезеңі
Біздің заманымыздың 3-4 ғасырларында Корея түбегінен Кюсю аралына әкелінген анагама пештері – тау беткейіндегі шатыры бар туннельдік пештер және сазгерлік дөңгелегі пайда болды. Анагама пешінде тас ыдыстар мен Сью керамикасы жасалды, олар жоғары температурада (көбінесе ) күйдірілді, ал оттегі азайған кезде пешке өсімдік материалдары қосылғанда туындаған кездейсоқ әсерлермен әшекейленді. Оның өндірісі 5 ғасырда басталды және 14 ғасырға дейін шеткі аймақтарда жалғасты. Бірнеше аймақтық вариациялар анықталғанмен, Сью бүкіл Жапония бойынша біркелкі болды. Дегенмен, Сью керамикасының функциясы уақыт өте келе өзгерді: Кофун дәуірінде (б.з. 300–710) ол негізінен жерлеуге арналған ыдыстар болды; Нара дәуірінде (710–94) және Хэйан дәуірінде (794–1185) ол элиталық дастархан ыдысына айналды; ал соңында тұрмыстық ыдыс ретінде және буддалық алтарьларға арналған ритуалдық ыдыстар жасау үшін қолданылды. Қазіргі заманғы хажи ыдыстары мен ханива жерлеу заттары Яёи сияқты қыштан жасалған.
Хэйан дәуірі
Үш түсті қорғасын глазурлеу техникасы 8 ғасырда Қытайдың Тан әулетінен Жапонияға әкелінгенімен, Хэйан дәуірінде (шамамен 800-1200 жылдар) ресми пештер ғибадатханалар үшін тек қарапайым жасыл қорғасын глазурлеуді ғана жасады. Осы кезеңде Камуи ыдыстары, Ацуми ыдыстары және Токонам ыдыстары пайда болды.
Камакура кезеңі
17 ғасырға дейін жылтыратылмаған тас ыдыстар негізінен аграрлық қоғамның күнделікті қажеттіліктері үшін қолданылды; жерлеуге арналған құмыралар, астық сақтауға арналған ыдыстар және түрлі асүй ыдыстары өндірістің басым бөлігін құрады. Кейбір пештер технологиясын жетілдіріп, "Алты ескі пеш" деп аталды: Шигараки (Шигараки ыдыстары), Тамба, Бизен, Токонамэ, Эчизен және Сето. Олардың ішінде Овари провинциясындағы (қазіргі Айчи префектурасы) Сето пешінде глазурьлеу техникасы болған. Аңыз бойынша, Като Широзамон Кагемаса (сондай-ақ Тоширо деп те аталады) Қытайда керамика жасау техникасын зерттеп, 1223 жылы Сетоға жоғары температурада күйдірілген глазурьленген керамиканы әкелді. Сето пешінде негізінен қытай керамикасының үлгісімен жасалып, қытай өнімдерінің орнын басты. Ол әртүрлі глазурь түрлерін жасады: күлді-қоңыр, темір қара, фельдшпат ақ және мыс жасыл. Бұл ыдыстар кеңінен қолданылғандықтан, "Сето өнімдері"; "Сето моно" Жапонияда керамиканың жалпылама атауына айналды. Сето пешінде жылтыратылмаған тас ыдыстар да өндірілді. 16 ғасырдың соңында көптеген Сето шеберлері азаматтық соғыстардан қашып, Гифу префектурасындағы Мино провинциясына көшіп, онда глазурьленген керамика жасады: Сары Сето, Шино, Қара Сето және Орибэ ыдыстары.
Муроматси дәуірі
1406 жылғы жылнамаларға сәйкес, Мин әулетінің Юнле императоры (1360–1424) Муромачи дәуірінде билік еткен Ашикага Йошимицу шогунға (1358–1408) Сун әулетінен он Цзянь ыдысын сыйлаған. Қытайдағы монастырларға сапарлаған жапон монахтары да өздерімен бірнеше ыдыс әкеліп қайтқан. Олар шай ішу рәсімдерінде құнды болып саналғандықтан, Қытайдан одан да көп ыдыстар импортталды, олар өте бағалы тауарларға айналды. Оңтүстік Сун әулетінен келген осы ыдыстардың бесеуі соншалықты құнды еді, тіпті үкімет оларды Жапонияның Ұлттық қазыналар тізіміне (қолөнер: басқалар) енгізді. Кейіннен Цзянь ыдыстары тенмоку ретінде өндіріліп, одан әрі дамытылды және сол дәуірдегі шай ішу рәсімдерінде жоғары бағаланды.
Азучи-Момояма кезеңі
11 ғасырдың ортасынан 16 ғасырға дейін Жапония қытайдың жасыл шыны тәрізді ыдыстарын, ақ фарфорды және көк-ақ өрнекті ыдыстарын көптеп импорттады. Жапония қытай керамикасын, сондай-ақ корей және вьетнамдық керамиканы да импорттады. Мұндай Тенмоку (қытай керамикасы) жоғары топтағы адамдар шай ішу рәсімінде пайдаланатын әсем заттар саналды. Жапондықтар қытай пештерінен жеке тапсырыспен керамика жасауға бұйрық берді. Лусоннан келген қымбат бағалы импорттық тауарлар "Русун яки" немесе "Лузон ыдыстары" деп, ал Солтүстік Вьетнамның Аннам аймағынан келгендерін "Аннан" деп атады.
Сенгоку кезеңі
XVI ғасырдың аяғында буддизмнің өрлеуімен бірге, шайдың жетекші шеберлері стильді өзгертіп, қарапайым корей шай ыдыстарын және жергілікті тұтыну тауарын күрделі қытай фарфорынан артық көрді. Әйгілі шай шебері Сен но Рикю (1522–1591) жапондық қарапайым, рустикалық керамиканың стильдеріне көшті, олар көбінесе ақаулы болды, бірақ ол оларды "еркіндік пен табиғилық" үшін бағалады, бұл жапон керамикасының дамуы үшін зор маңызға ие болған "шешуші өзгеріс" болды. Раку отбасы (аты керамикадан шыққан, емес, керісінше) қоңыр глазурьдалған топырақтан жасалған шай құмыраларын жасады. Мино, Бизен, Шигараки (Шигараки керамикасы), Ига (Шигаракиге ұқсас) және басқа да жергілікті пештер де шайға қажетті ыдыстарды жеткізді. Суретші-керамист Хонами Коэцу қазір шедеврлер саналатын бірнеше шай табақтарын жасады. 1592 жылы Тоётоми Хидэёши Кореяға шабуыл жасағанда, жапон әскері корей керамисттерін құл ретінде Жапонияға әкелді. Дәстүр бойынша, шақырылғандардың бірі, И Сам Пён, Арита маңында фарфор саз қорының орнын тапты және алғашқы жапон фарфорын жасауға қол жеткізді. Бұл керамистер сонымен қатар ноборигама немесе көтерілетін пеш технологиясын жетілдірді, ол төбеге қарай созылып, жоғары температураға жетуге мүмкіндік берді. Көп ұзамай Сацума, Хаги, Каратсу, Такатори, Агано және Арита пештері құрылды.
Эдо кезеңі
1640 жылдары Қытайдағы көтерілістер мен Мин әулеті мен маньчжурлар арасындағы соғыстар көптеген пештерге нұқсан келтірді, ал 1656–1684 жылдары Цин әулеті үкіметі порттарын жауып, сауданы тоқтатты. Қытайлық құмырашылардың босқындары Арита пештеріне жетілдірілген фарфор техникасын және эмаль глазурьдарын енгізе алды. 1658 жылдан бастап Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Еуропаға сату үшін Жапониядан көк және ақ фарфор іздеді (Имари фарфорына қараңыз). Сол кезде Арита пештері, мысалы, Какиемон пештері Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясына жеткілікті сапалы фарфор жеткізе алмады, бірақ олар өндірістік қуатын тез кеңейтті. 1659–1740 жылдары Арита пештері Еуропа мен Азияға үлкен көлемде фарфор экспорттады. Бірте-бірте қытай пештері қалпына келді және еуропалықтарға өте тартымды болған, роза, жасыл және осы топтың қалған бөліктері сияқты, өте боялған эмальданған бұйымдардың өз стильдерін жасады. 1720 жылдан бастап қытай және еуропалық пештер де төмен сегментте Имари эмальданған стилін еліктеуге кірісті, ал 1740 жылға қарай жапондық экспорттық фарфордың алғашқы кезеңі аяқталды. Арита пештері Ко Кутани эмаль бұйымдары сияқты тұрмыстық ыдыстарды да жеткізді. Фарфор Қытайға да экспортталды, оның көп бөлігін қытайлық саудагерлер Жапонияда сауда жасауға рұқсат етілмеген басқа еуропалық «Шығыс Үндістан компанияларына» қайта сатты. Мұндай бұйымдарды таңдауды негізінен қытайлық талғам бағыттап, «Имари» тауарларына қарағанда Какиемонды артық көріп, голландтық және Англия, Франция және Германия сияқты басқа елдердегі еуропалық коллекциялардың айқын айырмашылығын түсіндірді. Имари кемежай болғандықтан, экспортқа және ішкі пайдалануға арналған кейбір фарфор «Ескі Имари» деп аталды; Ко Имари. Еуропалық дәстүр көк және ақ тауарларды «Арита» деп, ал көк, қызыл және алтын тауарларды «Имари» деп атауды қалыптастырды, бірақ шындығында екеуі де көбінесе Арита маңындағы бір пеште жасалған. 1759 жылы бенгара деп аталатын қара қызыл эмаль пигменті өнеркәсіптік қолжетімділікке ие болды, бұл 1720 жылғы Ко Имари стилінің қызғылт түске қайта жандануына әкелді. 1675 жылы Аританы басқарған жергілікті Набесима әулеті Жапонияның жоғарғы топтары үшін жоғары сапалы эмальді фарфор жасау үшін жеке пеш құрды, ол Набесима фарфоры деп аталды. Бұл негізінен дәстүрлі жапондық стильде безендірілді, көбінесе тоқымадан, Арита фарфорының қытайлық стильдерінен емес. Хирадо фарфоры – элита арасында саяси сыйлық ретінде ұсынуға арналған фарфордың тағы бір түрі, ол әдеттегідей ақ денеде көк түсті өте жақсы суреттерге шоғырланды, оны орама суретшілер жасады. Бұл екі түр 1740 жылдары экспорттық сауда тоқтағаннан кейін жасалған ең жақсы фарфорды білдірді. Набесима фарфорынан айырмашылығы, Хирадо 19 ғасырда маңызды экспорттаушыға айналды. 17 ғасырда Киотода, сол кездегі Жапонияның императорлық астанасында, тек қорғасын глазурьмен жабылған, Оңтүстік Қытай керамикасына ұқсас ыдыстар ғана өндірілді. Олардың ішінде құмырашы Нонамура Нинсей мөлдір емес эмаль ойлап тапты және храмдардың қолдауымен көптеген жапондық стильдегі дизайндарды жетілдіре алды. Оның шәкірті Огата Кензан өзіндік өнер және қолөнер стилін жасап, Кёякиді (Киото керамикасын) жаңа биіктерге көтерді. Олардың туындылары кейінірек Кёякидің үлгісі болды. Кёякиге Окуда Айзен фарфорды енгізгенмен, мөлдір глазурьмен жабылған ыдыстар гүлденуін жалғастырды. Аоки Мокубей, Нинами Дохачи (Окуда Айзеннің екі шәкірті) және Эираку Хозен Кёяки репертуарын кеңейтті. 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында Жапонияның басқа аймақтарында ақ қыш құмырасы табылды және ол ел ішінде саудаға шығарылды, сонымен қатар құмырашыларға еркін қозғалуға рұқсат берілді. Жергілікті феодалдар мен саудагерлер экономикалық пайда табу үшін көптеген жаңа пештер (мысалы, Камеяма және Тобе пештері) құрды, ал Сето сияқты ескі пештер фарфор пештері ретінде қайта іске қосылды. Бұл көптеген пештер «Жаңа пештер» деп аталды және олар Арита пештерінің стиліндегі фарфорды қарапайым халық арасында кеңінен танымал етті.
Мейдзи дәуірі
Мейдзи дәуірінің халықаралық ашылуы кезінде жапон өнері мен қолөнері жаңа көрермендерге ие болды және жаңа ықпалдарға тап болды. Дәміо сыныбы сияқты дәстүрлі демеушілер тарап кетті, көптеген қолөнершілер табыс көздерін жоғалтты. Үкімет өнер экспорты нарығына белсенді қызығушылық танытып, жапон өнерін 1873 жылғы Венадағы әлемдік көрмеден бастап, бірқатар әлемдік көрмелерде насихаттады. Императорлық үйі де өнер мен қолөнерге қызығушылық танытып, Императорлық үйдің суретшілерін тағайындады және шетелдік дипломаттарға сыйлық ретінде ("таныстыру тауарлары") жұмыстар тапсырды. Халықаралық аренада танымал болған туындылардың көп бөлігі сәндік өнерге, оның ішінде керамика жасауға қатысты. Сацума керамикасы – бастапқыда Сацума провинциясынан шыққан, глазурь үстінен эмальмен және алтынмен әшекейленген керамикаға берілген атау. Бұл бұйымдар Батыста жоғары бағаланды. Батыста ерекше жапондық деп есептелген бұл стиль, шындығында, импортталған пигменттер мен батыстың ықпалына көп қарызды болды және экспорттық сауданы ескере отырып жасалған. Көптеген қалалардағы шеберханалар Еуропа мен Американың сұранысын қанағаттандыру үшін осы стильді өндіруге асықты, көбінесе жылдам және төмен құнмен шығарды. Сондықтан "Сацума бұйымдары" термині енді шығу тегімен емес, тек экспортқа арналған, сапасы төмен бұйымдармен байланысты болды. Дегенмен, Ябу Мейзан және Макузу Козан сияқты суретшілер жоғары көркемдік стандарттарды сақтап, экспортқа да сәттілікпен жете алды. Бұл суретшілер халықаралық көрмелерде бірнеше марапат алды. Мейзан егжей-тегжейлі суреттер жасау үшін мыс пластиналарды пайдаланды және оларды керамикаға қайталап көшірді, кейде бір затты мыңдаған мотивтермен безендірді. Мейдзи дәуірінің басында Жапонияның фарфор өнеркәсібі жақсы дамыған, бірақ жаппай өндірілген бұйымдар әсемдігімен ерекшеленбеді. Осы дәуірде техникалық және көркемдік жаңалықтар фарфорды халықаралық деңдейде ең табысты жапондық сәндік өнер түріне айналдырды. Бұның көп бөлігі 1880-жылдардан бастап фарфорды безендіруге жаңа техникалық жетістіктер енгізген, сонымен қатар дәстүрлі көркемдік құндылықтарды сақтауға бел буған, Сацума керамикасымен танымал Макузу Козанға байланысты. 1890-жылдары ол әр бұйымға бірнеше түсті астыңғы глазурьті біріктіретін безендіру стилін жасады. Осы онжылдықта оның астыңғы глазурьлерінің техникалық жетістігі артып, тәжірибелеуді жалғастырды. 1900-1910 жылдар аралығында оның туындыларының пішіні мен безендіруінде айқын өзгерістер болды, бұл батыстың ықпалын көрсетті. Оның туындылары жапон дизайны туралы батыстың қабылдауына күшті әсер етті.
Тайшо дәуірі
Жапон керамикасы британдық студиялық керамиканың "әкесі" деп есептелетін Бернард Личке (1887–1979) ерекше ықпал етті. Ол 1909 жылдан 1920 жылға дейін Тайшо кезеңінде Жапонияда тұрды және жапон керамикасын батысқа таныстырушы болып, өз кезегінде шетелдегі көптеген суретшілерге әсер етті.
Шоу дәуірі
Шова дәуірінің басында, 1920-1930 жылдардан бастап халықтық өнер қозғалысы (民芸) дамыды. Оның негізін қалаушысы – Янаги Соэцу (1889–1961). Ол Эдо және Мэйдзи дәуірінде қарапайым халық қолданған, бірақ жылдам өркендеп келе жатқан Жапонияда жоғалып бара жатқан қарапайым ыдыстарды сақтап қалды. Шоджи Хамада (1894–1978) – миңге қозғалысының маңызды тұлғасы, Машико қаласын Машико керамикасының танымал орталығы ретінде беделді етті. Бұл қозғалыстағы тағы бір ықпалды керамист – Кавай Канжиро (1890–1966) және Тацудзо Шимаока (1919–2007) болды. Бұл суретшілер жоғалып кету қаупі бар жергілікті бұйымдарды сақтау үшін дәстүрлі глазурьлеу техникаларын зерттеді. Ең қиын кезеңдердің бірі Тынық мұхиты соғысы кезінде болды, онда барлық ресурстар соғысқа жұмсалды, өндіріс және даму күрт төмендеді, ал нарықтар қиындыққа тап болды.
Хайсей кезеңіне дейінгі кезең
Бірқатар мекемелер Мәдени мүліктерді қорғау бөлімінің басқаруына көшті. Кобеге көз тіреген Тамбадағы пештер Токугава дәуірінде қолданылған күнделікті тұтыну тауарларын жасауды жалғастырды, сонымен қатар заманауи үлгілерді де қосты. Ауылдық тауарлардың көп бөлігі жергілікті қыш өнеркәсіпшілерімен авторсыз жасалды, негізгі мақсаты пайда табу еді. Жергілікті стильдер, олар туған жерде жасалған немесе импортталған болсын, қазіргі күнге дейін өзгеріссіз сақталып келеді. Кюсюде Коишивара, Фукуока және оның тармағы Онта ыдыстары сияқты 16-шы ғасырда корей қыш өнеркәсіпшілері құрған пештер 16-шы ғасырғы корей шаруаларының ыдыстарын сақтап қалды. Окинавада ауылдық ыдыстарды жасау бірнеше белгілі шеберлердің қатысуымен жалғасты, ал Кинджо Дзиро ерекше құрметке ие болды. Қазіргі кездегі қыш өнеркәсіпшілері Шига, Ига, Каратсу, Хаги және Бизенде жұмыс істейді. Бизендік Ямамото Масао (Тосуу) және Хагилік Мива Кюсетсу нинген кокухо атағына ие болды. 1989 жылға дейін жарты ондай қыш өнеркәсіпші ғана осы құрметке ие болды, олардың ішінде атақты пештердің өкілдері немесе шынылау және әшекейлеудегі ең жоғары шеберлікке ие болғандар бар еді; екі топ ерекше көне пештердің ыдыстарын сақтау үшін тағайындалды. Киотоның ежелгі астанасында Раку әулеті Хидеошиді қатты қуантқан сыңар шай кеселерін жасауды жалғастырды. Минода қыш өнеркәсіпшілері Момояма дәуірінің классикалық үлгілерін қайта жаңғыртуды жалғастырды, мысалы, Орибе ыдысының мыс жасыл шынысы және Шино ыдысының бағалы сүттей ақ шынысы. Киото мен Токио өнер университеттеріндегі суретшілер Фудзимото Йошимичи сияқты керамика шеберлерінің жетекшілігімен дәстүрлі фарфор мен оның әшекейлерін қайта жасауға тырысты. Кюсюдегі Арита маңындағы ежелгі фарфор пештерін Сакайда Какимион XIV және Имаидзуми Имаемон XIII әулеттері сақтап келді, олар Набесима әулетіне мұрагерлік фарфор жасаушылар еді; екеуі де (無形文化財) атағын алған топтардың басшылары болды. Британ суретшісі Люси Ри (1902–1995) жапон керамикасы мен Бернард Личтің ықпалына түсті және Жапонияда бірнеше көрмелермен құрметке ие болды. Британ суретшісі Эдмунд де Ваал (1964 ж. т.) Личтің шәкірті болды және бірнеше жыл Жапонияда миңгэй стилін зерттеді. Алайда, 1980-жылдардың соңына қарай көптеген шеберлер енді ірі немесе ежелгі пештерде жұмыс істемей, Жапонияның әртүрлі аймақтарында классикалық ыдыстар жасады. Токиода, мысалы, Цудзи Сеймей Шигадан әкелген топырағымен Токио аймағында ыдыс жасады. Көптеген суретшілер қытайлық әшекейлеу немесе шынылау стильдерін, әсіресе көк жасыл селадон мен сулы жасыл цинбайды қайта жасаумен айналысты. Жапонияда ең сүйікті қытайлық шынылардың бірі – шоколадты қоңыр тенмоку шынысы, оны дзен монахтары 12 және 13 ғасырларда Оңтүстік Сунь Қытайынан әкелген шаруалардың шай кеселерімен жапқан. Жапондық қолданушылар үшін бұл шоколадты қоңыр ыдыстар ваби-сабидің (ауылдық қарапайымдық) зендік эстетикасын бейнеледі. АҚШ-та тенмоку шыныларын қолданудың көрнекті мысалы – жапон суретшісі Хидэаки Миямура жасаған инновациялық кристалды құмыралар.
The modern potters operate in Shiga, Iga, Karatsu, Hagi, and Bizen. Yamamoto Masao (Toushuu) of Bizen and Miwa Kyusetsu of Hagi were designated ningen kokuho. Only a half dozen potters had been so honored by 1989, either as representatives of famous kiln wares or as creators of superlative techniques in glazing or decoration; two groups were designated for preserving the wares of distinguished ancient kilns. In the old capital of Kyoto, the Raku family continued to produce the rough tea bowls that had so delighted Hideyoshi. At Mino, potters continued to reconstruct the classic formulas of Momoyama period Seto type tea wares of Mino, such as the Oribe ware copper green glaze and Shino ware's prized milky glaze. Artist potters experimented at the Kyoto and Tokyo arts universities to recreate traditional porcelain and its decorations under such ceramic teachers as Fujimoto Yoshimichi, a ningen kokuho. Ancient porcelain kilns around Arita in Kyūshū were still maintained by the lineage of Sakaida Kakiemon XIV and Imaizumi Imaemon XIII, hereditary porcelain makers to the Nabeshima clan; both were heads of groups designated (無形文化財). British artist Lucie Rie (1902–1995) was influenced by Japanese pottery and Bernard Leach, and was also appreciated in Japan with a number of exhibitions. British artist Edmund de Waal (b. 1964) studied Leach and spent a number of years in Japan studying mingei style. In contrast, by the end of the 1980s, many master potters no longer worked at major or ancient kilns but were making classic wares in various parts of Japan. In Tokyo, a notable example is Tsuji Seimei, who brought his clay from Shiga but potted in the Tokyo area. A number of artists were engaged in reconstructing Chinese styles of decoration or glazes, especially the blue green celadon and the watery green qingbai. One of the most beloved Chinese glazes in Japan is the chocolate brown tenmoku glaze that covered the peasant tea bowls brought back from southern Song China (in the twelfth and thirteenth centuries) by Zen monks. For their Japanese users, these chocolate brown wares embodied the Zen aesthetic of [[Wabi sabi (rustic simplicity). In the United States, a notable example of the use of tenmoku glazes may be found in the innovative crystalline pots thrown by Japanese born artist Hideaki Miyamura.
Саз балшық
Балшық негізінен жергілікті қол жетімді материалдарға сүйеніп таңдалады. Жапонияда балшықтың көптеген негізгі түрлері мол. Табиғи каолин кен орындарының болуының арқасында Кюсюде көптеген фарфор балшықтары табылады. Дәстүрлі түрде, пештер балшық кен орындарының жанында салынып келген, және көптеген керамисттер әлі де жергілікті балшықты пайдаланады, осы балшыққа ерекше қолайлы глазурь және әшекейлеу техникаларын жасап шығарған. Жапон архипелагында табылған керамикалық балшықтар, балқымалы топырақтан бастап, отқа төзімді каолинге дейін жетеді. Жомон дәуірінен Яёи дәуіріне дейін, жапон керамисттері жоғары пластикалық, темірлі палеоген және аллювиалды балшықтарға сүйенді. Органикалық материалдар Жомон дәуірінің ерте кезеңіндегі көптеген жұмыстарда кездеседі, бірақ одан кейін құм немесе ұсақталған тас басым болады. 8-ші және 9-шы ғасырлардағы қытай әсерінен, Нара үш түсті керамикасын және Хэйан күлді глазурьленген керамикасын жасаушылар ақ, отқа төзімді балшықты іздеді және оның құрамын levigation арқылы жақсартты. Киотода, сұраныс оны тиімді және пайдалы ететін жерде, балшық ұсақталады, балшық массасына айналдырылады (суспензия), және коммерциялық түрде сүзіледі. Алдымен балшық кішкентай бөліктерге бөлінеді, үстіне аз ғана су құйылады, содан кейін қалаулы пластикалық қасиеттері мен текстураның біртектілігіне қол жеткізілгенше, ағаш соққысымен (кине) соғылады. Содан кейін балшық арамоми немесе "қалың араластыру" процесінен өтеді, бұл илеу қозғалысы, одан кейін балшық екі-үш күнге, кейде бір аптаға дейін сақталады. Балшық формалауға дайын болмас бұрын, ол "бұрандалы араластырудан" өтуі керек; nejimomi процесі, нәтижесінде барлық ауа көпіршіктері алынып тасталған және гранулярлық құрылымы массаның ортасынан сыртқа қарай сәулеленуі үшін орналастырылған оқ пішіндес масса пайда болады.
Өндіріс әдістері
Алғашқы бұйымдар сазды пішіндеу арқылы жасалған. Дөңгелек ойлап табылғаннан кейін де, мысалы, Ренгетсу ыдыстарын жасау сияқты, осы әдіс қолданыла берді. Жомон дәуірінде спиральдік әдістер дамыды. Ал кейін, мысалы, ханива саз фигураларын жасау үшін, сазды илеу және кесу әдісі пайда болды.
Құмыра жасау тәсілі
Японияда сазгерлік дөңгелегінің алғашқы қолданылуы Суэ керамикасында көрінеді. Суэ өнімдері дөңгелек және орау техникаларын біріктіргенмен, 8-ден 10-ғасырларға дейінгі кезеңде қытай әсерімен жасалған қорғасын глазурьмен жабылған ыңылған бұйымдар толығымен сазгерлік дөңгелегінде жасалған формаларды қамтиды. Шығыстағы сазгерлік дөңгелегі – сазгердің қолмен және дөңгелекпен бұратын тоқыма кілемшеден жасалған дөңгелек болатын. Жапонияда ол рокуро деп аталды. Бірақ те рокуро, яғни қолмен айналдырылатын дөңгелек пайда болғаннан кейін, сазды лақтырудың (throwing) механикасы одан да нәзік өнерді мүмкін етті. Дөңгелек басы – үлкен, қалың, дөңгелек пішіндегі ағаштан жасалған, ал оның үстіңгі бетінде дискінің шеті бойында шағын тесіктер орналасқан. Сазгер дөңгелектің бір тесігіне ағаштан жасалған тұтқаны енгізіп, қалаған жылдамдыққа жеткенше дөңгелек басын айналдыратын. Қол дөңгелегі әрқашан сағат тілімен айналады, ал үлкен дөңгелек басының салмағы оны іске қосылғаннан кейін ұзақ уақыт бойы жылдам айналуға итермелейді. Қол дөңгелегінде жасалған бұйымдар жоғары дәлдікке және симметрияға ие, себебі сазды лақтыру кезінде сазгердің денесі қозгалмайды, теріскей дөңгелегіндегідей. Жапонияда фарфор жасаудың алғашқы кезеңдерінде Киото, Сето және Нагоя аймақтарында тек қол дөңгелегі қолданылған, ал басқа жерлерде, Кутани аймағында және Аритада, аяқпен айналдырылатын дөңгелек (kick wheel) пайдаланылған. Жапондық стильдегі аяқпен айналдырылатын дөңгелек немесе ке рокуро, Ming әулетінің басында Қытайда ойлап табылған болуы мүмкін. Оның құрылымы қол дөңгелегіне көп жағынан ұқсас, немесе оның үстіне ағаш ұшы орнатылған және кейінірек дөңгелектердегідей темір құбыр қосылған. Аяқпен айналдырылатын дөңгелек әрқашан сағат тіліне қарсы бағытта айналады, ал сазгер дөңгелекті айналдырғанда денесінің сөзсіз қозғалысы көптеген жапондық керамикалық бұйымдарға заманауи батыс талғамына сай келетін бейтараптық пен симметрияның жоқтығын сыйлайды. 1868 жылы Мейдзи реформасынан кейін доктор Вагенердің шәкірті Германияға төменнен желдеткіш пешті қалай салу керектігін үйрену үшін барды және бір білік арқылы шкивтерде белбеулермен жұмыс істейтін көптеген дөңгелектерді көрді. Оралғаннан кейін ол Сето аймағында осындай жүйені орнатты, білік пен шкив жүйесін айналдыратын дөңгелекті айналдыру үшін бір адамды пайдаланды. Осыдан бастап екі адаммен айналдырылатын дөңгелек пайда болды. Бүгінде Киотодағы көптеген сазгерлер электр дөңгелектерін қолданады, бірақ әлі де қол дөңгелегі мен аяқпен айналдырылатын дөңгелегі бар көптеген шеберханалар бар. Дегенмен, қазір оларды жасай алатын немесе жөндеуге қабілетті шеберлерді табу қиын.
Қалқа және лақтыру
Коишибара, Онда және Тамба аймақтарында үлкен тостағандар мен құмыралар алдымен дөңгелектің үстінде спираль тәсілімен жасалады, содан кейін "спираль және қалыптау" әдісімен пішінделеді. Бастапқы қадамдар спираль жасаумен бірдей, одан кейін шикі пішін маймен жағылып, дөңгелек айналғанда саңлақтың қолымен қалыпқа келтіріледі. Бұл әдіс 360 жыл бұрын Хидэёсидің Кореяға шабуылынан кейін Жапонияға әкелінген корей техникасына дейін жетеді.
Құралдар
Жалпы, тез өсетін бамбук немесе ағаштан жасалған бұл құралдар, керамика пішіндендіруге арналған, табиғи сезімімен ерекше тартымды. Көбісі Батыста таныс құралдардың жапондық нұсқалары болғанымен, кейбіреулері – жапондықтардың бірегей өнертабыстары. Гюбера немесе «сиыр тілі» – тік қабырғалы ыдыстардың түбін және қабырғаларын қысуға қолданылатын, шана пішіндес, ұзын бамбук қабырғалары. Олар Арита, Кюсю аймағындағы дәстүрлі құрал. Маругота – иілген ыдыстардың қабырғаларын пішіндеуге қолданылатын, бамбуктан жасалған дөңгелек, терең емес қабырғалар. Оларды лақтырылған формалардың түбін қысу үшін де пайдалануға болады. Дэнго – ағаш қабырғаларға ұқсас, жапырақ пішіндес бамбук қабырғалары, ыдыстың бетін пішіндеу және тегістеу үшін қолданылады. Такебера – бамбуктан жасалған кесу және модельдеу «пышақтары», олар ою, ылғал керамиканы тазалау, кесу және сграффито әсерін жасау үшін әртүрлі пішінде болады. Тонбо, «аждаһарлар» – Батыс калиперлерінің функционалдық эквиваленті, қосымша мүмкіндігімен. Бұл нәзік бамбук құралдары такеберадан ілініп тұрады немесе ыдыстың жиегіне теңдестіріліп, лақтырылған формалардың диаметрін және тереңдігін өлшеуге қолданылады. Юми – сым мен бамбуктан жасалған арфалар, олар флейта құралы ретінде де қолданылады. Олар тегіс емес немесе жыртылған жиектерді кесуге, сондай-ақ былғары құрғақ формаларын кесуге қолданылады. Цурунокуби, «кран мойны» – иісті, жапондық ағаш таяқшалар, олар бөтелкелер мен әртүрлі вазалар сияқты тар мойынды бұйымдардың ішкі бөлігін пішіндеу үшін қолданылады. Канна – темірден жасалған кесу, ою және сызу құралдары, бөлшектерді кесу, ою, сграффито жасау және артық глазурьді сүртіп тастау үшін қолданылады. Тсучикаки – темірден жасалған үлкен ілмекті құрал, оны кесу және ою үшін де пайдалануға болады. Умакаки – жалпақ, кең беттерді тегістеуге арналған арфа, мысалы, шағын табақ немесе тарелканың түбін тегістеу үшін. Куши – қатаң түрде лақтыру құралдары емес; бұл тарақтар ыдыс бетіне кем дегенде екі сәндік параллель сызық түсіру үшін қолданылады. Ең үлкен тарақтарда шамамен 20 тіс болады. Take bon bon – лақтыру құралы емес, жапондық глазурь құбыршығы. Take bon bon – тұмсығы бар, сыйымдылығы жоғары бамбук бөтелке, одан глазурь және құймақ тұрақты, бақыланатын ағыспен құйылуы мүмкін, соның арқасында керамист онымен «сурет сала алады».
Тауарлар
Оның тарихында жүздеген түрлі тауарлар мен стильдер болған. Тарихи және танымал болғандары үкімет тарапынан мойындалған. Толығырақ ақпарат алу үшін Жапон керамикасы орындарының тізімін қараңыз. Аты-жөні Канжи Дәстүрлі жерлер Ескертпелер Мысал суреті Ағано ыдыстары 上野焼 Фукучи, Тагава ауданы, Фукуока Айзухонго ыдыстары 会津本郷焼 Акахада ыдыстары 赤膚焼 Акадзу ыдыстары 赤津焼 Амакуса қыш ыдыстары 天草陶磁器 Амакуса, Кумамото Арита ыдыстары 有田焼 Арита, Сага 17-ші ғасырдың ортасынан бастап жапондық экспорттық фарфорының негізгі көзі. Эдо дәуірінің басында кореялық қыш құмырашылар қыш құмырасын шығара бастады. Көптеген пештер әр түрлі стильдерді, соның ішінде Имари ыдысын және Набесима ыдысын, сондай-ақ Какиемон әшекейлеу стиліне жататын ертедегі бұйымдарды өндірді. Асахи ыдыстары 朝日焼 Банко ыдыстары 萬古焼 Мие префектурасы Көбінесе шай құмыралары, шай құмыралары, гүл вазалары және саке ыдыстары қолданылады. 19 ғасырда пайда болған деп есептеледі. Бизен керамикасы 備前焼 Бизен провинциясы Инбе керамикасы деп те аталады. 6 ғасырда пайда болған деп есептелетін қызғылт қоңыр түсті ұзын отталған тас ыдыс. Орта ғасырдағы алғашқы пайдалы ыдыстардың бірі, оны шай рәсімінде қолдануға және көркем қыш ыдыстар мәртебесіне көтеруге болады. Эчизен керамикасы 越前焼 Хаги керамикасы 萩焼 Хаги, Ямагучи салыстырмалы түрде төмен температурада күйдірілгендіктен, ол әлсіз және ішіндегі жылуды тез өткізеді. Хасами керамикасы 波佐見焼 Ига керамикасы 伊賀焼 Ивами керамикасы 石見焼 Изуши керамикасы 出石焼 Каратсу керамикасы 唐津焼 Каратсу, Сага Батыс Жапонияда ең көп өндірілетін қыш ыдыс. 16 ғасырда басталған деп есептеледі. Касама керамикасы 笠間焼 Киригоме керамикасы 切込焼 Миядзаки, Мияги Киёмидзу керамикасы 清水焼 Киёмидзу, Киото Кио керамикасының кіші санаты Коишивара керамикасы 小石原焼 Фукуока префектурасы Көбінесе шай құмыралары, шай құмыралары, гүл вазалары және саке ыдыстары, ал халықтық өнер қозғалысының нәтижесінде күнделікті тұрмыстық пайдалану үшін практикалық заттар. Оны 16 ғасырда кореялық қыш құмырашы жасаған. Кособе керамикасы 古曽部焼 Кутани керамикасы 九谷焼 Исикава префектурасы Кио керамикасы 京焼 Киото Машико керамикасы 益子焼 Микавачи керамикасы 三川内焼 Мино керамикасы 美濃焼 Мино провинциясы Шыно керамикасы, Орибе керамикасы, Сетогуро керамикасы және Ки Сето керамикасы. Мумёи керамикасы 無名異焼 Оборисома керамикасы 大堀相馬焼 Фукусима префектурасы Бұл аймақта өте танымал болған жылқының (ума немесе кома) бейнесі негізгі үлгі болып табылады. Сондықтан оны кейде Сомакома ыдыстары деп атайды. Онта керамикасы 小鹿田焼 Онта, Оита Электр қуаты жоқ шағын ауыл қауымы өндірген дәстүрлі ыдыстар. Көбінесе қарапайым, бірақ сәнді безендірілген, 18 ғасырға дейінгі стильде жасалған. Ōtani ыдыстары 大谷焼 Наруто, Токусима Керамиканың үлкен түрі Раку ыдысы 楽焼 Бүкіл Жапонияда, қазір әлемде қолданылатын техника мен стиль. Әдетте ыдыстар дөңгелексіз қолмен жасалады, бұл қарапайым және дөңгелексіз пішін береді және ашық ауада салқындатылғанға дейін төмен температурада отталады. Қазіргі уақытта отқа жануы мүмкін материалды көбінесе пешке салып, глазурлық пигменттермен алдын ала болжанбайтын реакция жасайды. "Бірінші раку, екінші хаги, үшінші карацу" деген мақал бар. Сацума керамикасы 薩摩焼 Сацума провинциясы қыш ыдысы, бастапқыда 1600 жылы кореялық қыш құмырашылар бастаған қарапайым ыдыстар өндірісі. 19 ғасырдан бастап көптеген жерлерде тек Батыс елдеріне экспорттау үшін шығарылатын сәнді ыдыстар стиліне арналған термин. Сето керамикасы 瀬戸焼 Сето, Айчи Жапонияда ең көп өндірілетін жапон қыш ыдыстары. Кейде Сето яки (немесе Сето моно) термині жапондық қыш ыдыстарының барлығына қолданылады. Офукей ыдыстарын қоса алғанда. Шигараки керамикасы 信楽焼 Шига префектурасы Жапониядағы ең көне стильдердің бірі. Жапондық ит құмырасы бұйымдарымен танымал. Шиторо керамикасы 志戸呂焼 Шодай керамикасы 小代焼 Арао, Кумамото Такатори керамикасы 高取焼 Тамба керамикасы 丹波立杭焼 Хиого префектурасы Татекуи керамикасы деп те аталады. Жапониядағы ең көне алты түрдің бірі. Тобе ыдысы 砥部焼 Эхиме префектурасы Көбінесе көк кобальт бояулары бар қалың фарфор үстел ыдыстары. Токонам керамикасы 常滑焼 Токонам, Айчи Көбінесе гүл сауыттары, күріш табақтары немесе шай сынықтары. Цубоя керамикасы 壺屋焼 Цубоя, Наха Рюкю керамикасының бір түрі. Көбінесе көк кобальт бояулары бар қалың фарфор үстел ыдыстары. Зезе ыдысы 膳所焼 Ōtsu, бұрынғы Зезе доминионының көпшілігі көк кобальт суреттері бар қалың фарфор үстел ыдысы.
Мұражайлар мен коллекциялар
Жапонияда керамикаға толық арналған бірнеше музей бар. Ең танымалдарының қатарында Нагояға жақын орналасқан Айчи префектурасының керамика мұражайы, Арита порцелан паркі, Фукуока шығыс керамика мұражайы, Кюсю керамика мұражайы, Норитаке бағы, Осака шығыс керамика мұражайы, Окаяма префектурасының Бизен керамика мұражайы және Оцука өнер мұражайы бар. Киото ұлттық мұражайы, Нара ұлттық мұражайы, Токио ұлттық мұражайы және Ишикава префектурасының өнер мұражайы сияқты мемлекеттік мұражайларда маңызды керамика коллекциялары сақталған. МОА өнер мұражайы, Мицуи еске алу мұражайы, Сеикадо Бунко өнер мұражайы, Фудзита өнер мұражайы және Изумидегі Кубосо еске алу мұражайы сияқты көптеген жеке мұражайларда да құнды заттар бар. Жапониядағы Рюко-ин, Кохо-ан және Шококу-дзи сияқты храмдарда да маңызды керамикалық бұйымдар сақталады, бірақ олар көпшілік назарына ұсынылмайды. Әлемдегі көптеген керамика мұражайларында жапон керамикасының коллекциялары бар, олардың көбі кең ауқымды. Жапон керамикасының заманауи туындылары көбінесе жоғары бағаланады және қымбатқа сатылады. Дәстүрлі стильдерден өзге, халықаралық нарық үшін заманауи өнер стильдеріндегі сурет және студиялық керамика да жасалады.