Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швеция патшасы (1222–1229; 1234–1250)
King of Sweden (r. 1222–1229; 1234–1250)
Эрик XI Эриксон. Эрик XI деп атау – кейінірек пайда болған, Эрик XIV-тен бастап санағандағы шартты атау. Эрик Лисп және Ақсақ (Эрик Эрикссон немесе Эрик Лисп және Ақсақ; 1216 – 2 ақпан 1250) 1222 жылдан 1229 жылға дейін және қайта 1234 жылдан 1250 жылға дейін Швеция патшасы болды. Эрик әулетінің соңғы билеушісі болғандықтан, ол қуатты ярлдардың, әсіресе оның қайнағасы Биргер ярлдың көлеңкесінде тұрды, оның ұрпақтары оның өлімінен кейін патшалар ретінде билік етті.
Eric XI EricssonReferring to Erik the Lisp and Lame as King Eric XI is a later invention, counting backwards from [[Eric XIV of Sweden or Eric the Lisp and Lame (Erik Eriksson or Erik läspe och halte; ; 1216 – 2 February 1250) was King of Sweden from 1222 to 1229 and again from 1234 to 1250. Being the last ruler of the House of Eric, he stood in the shadow of a succession of powerful Jarls, especially his brother in law Birger Jarl, whose descendants ruled as kings after his death.
Өмірбаян
Эрик Швецияның Эрик X және Данияның Ричезаның ұлы болды. 1320 жылдардың басында жазылған «Эрикскрёникан» хроникасына сәйкес, Эрик толыққанды емес кемістігі болған делінеді; «Эрик патша сөйлегенде дөңгелектетіп айтқан / серкеу болып жүрген». Осы себепті кейінгі тарихшылар оны «Эрик Дөңгелекті Сөйлейтін және Серкеу» деп атаған, бірақ бұл ат оның замандастары қолданбаған. Эрик әкесі, Эрик X патша қайтыс болғаннан кейін (1216 жылы) дүниеге келді. Швеция аристократиясы қарсыласы Сверкер әулетінен 15 жастағы Иоанн I-ді патша деп жариялады, ал королева Ричеза туған жері Данияға қайтып келді, онда оның ағасы Вальдемар Жеңімпаз билік етіп тұрды. Эрик балалық шағын Данияда өткізді, ал Вальдемар оның швед тағына құқығын қорғады және Иоанн I-нің тәж киюіне кедергі келтіруге тырысты. 1219 жылы Папа Онорий III Солтүстік Германияның үш епископына осы мәселені тергеп-тексеруді бұйырды, бірақ бұл әрекет нәтижесіз аяқталды. Дегенмен, 1222 жылы Иоанн I қайтыс болды, соның салдарынан Сверкер әулеті еркек желісінен толықтай жойылды.
Eric was the son of Eric X of Sweden and Richeza of Denmark. According to the chronicle Erikskrönikan, written in the early 1320s, Eric is said to have been partly lame; "King Eric was lisping in his talk / Limping was, as well, his walk". For this reason, later historians referred to him as "Erik the Lisp and Lame" which was apparently not used in his own time. Eric was born after his father, King Eric X, had already died (1216). The fifteen year old John I from the rival House of Sverker was hailed king by the Swedish aristocracy, while Queen Richeza returned to her Danish homeland where her brother Valdemar Sejr ruled. Eric spent his early youth in Denmark, while Valdemar championed his rights to the Swedish throne and tried to prevent the coronation of John I. Pope Honorius III ordered three North German bishops to investigate the issue in 1219, however to no avail. John I nevertheless died in 1222, whereby the House of Sverker became extinct in the male line.
Бірінші билік
Династиялық қарсыластары болмағандықтан, алты жасар Эрик 1222 жылдың тамызы мен 1223 жылдың шілдесі аралығында патша деп жарияланды. Архиепископ Олоф Басатомер оның ісіне қолдау көрсетті және 1223 жылдың 31 шілдесінде оны Стренгнес соборында тәж кигізген болуы мүмкін. Патшаның кәмелетке толмаған кезінде, Скара епискобы Бенгт, патшаның асырап алған әкесі Эренгисле Виг, Стенар, Кнут Кристинессон және Кнут Холмгерссон (Кнут Тал) кіретін кеңес құрылды. Соңғы екеуі Эрик патшаның екінші туыстары болды. 1225 жылы Эрик және оның мемлекеті Папаның қорғауына алынды. Сол жылы Норвегиямен қысқаша қақтығыс болды, себебі король Хокон Хоконсон, Хоконның норвегиялық жауына көрсетілген қолдауға жауап ретінде Вермландқа шабуыл жасады. Патшалық кеңес мүшелері consiliarii (rådsherre) деп аталды, бұл термин алғаш рет швед контекстінде қолданылды. Дегенмен, кеңестің ішкі бірлігі нашар болды және оның мүшелері сенімсіз деп есептелді. Кнут Кристинессон 1226 жылы Норвегияға осы елдің тәжін иелену үшін барды, ал епископ Бенгт 1228 жылы қайтыс болды. Келесі жылы, 1229 жылы, Кнут Тал және ақсүйектердің бір тобы, Фолкунг партиясы, жас патшаға қарсы көтерілді. Себептері белгісіз, бірақ кейбір ақсүйектердің шіркеудің билігін шектеу ниеті болуы мүмкін. Эрик Олустра шайқасынан кейін тақтан құлады. Шайқас, Södermanland-тағы Олустрада (Остра) болған деп саналады, бірақ Эстергётландтағы Альвастра да мүмкін орын ретінде қарастырылды. Жеңіліске ұшырағаннан кейін жас патша Данияға қашып, онда оның ағасы Вальдемар Сейр әлі билік етіп отырды. Кнут Тал 1231 жылы Швецияның королі II Кнут болып тағайындалды, бірақ оның билігі қысқа болды және 1234 жылы қайтыс болды.
With no dynastic rivals at hand, the six year old Eric was hailed as king, sometime between August 1222 and July 1223. The Archbishop Olof Basatömer supported his cause and appears to have crowned him in Strängnäs Cathedral on 31 July 1223. During the minority of the king, a council was formed, consisting of Bishop Bengt of Skara, the king's foster father Erengisle Vig, Stenar, Knut Kristinesson, and Knut Holmgersson (Knut the Tall). The two last mentioned were second cousins of King Eric. In 1225 Eric and his realm were taken under the protection of the Pope. In the same year a brief conflict with Norway flared up, as King Håkon Håkonson made an incursion into Värmland in retaliation for support given to Håkon's Norwegian enemies. The members of the royal council were termed consiliarii (rådsherre), a term that now occurs for the first time in a Swedish context. However, the internal cohesion of the council was weak, and its members were considered notoriously unreliable. Knut Kristinesson went to Norway in 1226 in order to claim the crown of this country, and Bishop Bengt died in 1228. In the next year 1229, a feud broke out, as Knut the Tall and a party of nobles, the Folkung Party, rose against the young ruler. The causes are not known, but a wish by some nobles to restrain the power of the Church might have had a role. Eric was overthrown after the Битва при Олустрі. The battle is believed to have taken place in Olustra (Ostra) in Södermanland, although Alvastra in Östergötland has been mentioned as a possible site. After his loss, the young king fled to Denmark where his uncle Valdemar Sejr was still ruling. Knut the Tall was crowned King Canute II of Sweden in 1231, but his time was short and he died in 1234.
Екінші билік
Даниялық дереккөзге сәйкес, Эрик 1232 жылы, Канут патша болып тұрғанда Швецияға қайтып келген. Алайда, швед Эрикскроньикасы король Кнуттың өлімінен кейін, жаңа шайқастан соң оралғанын айтады. Дегенмен, Эрик тағы да патша ретінде қабылданып, 1250 жылы өліміне дейін билік етті. Алғашқыда ол Фолкунгтер партиясымен келісімге келді. II Кнут патшалығында ярл болған Фолкунг Ульф Фазе Эрик тұсында да сол қызметін атқарды. Ол көп жыл бойы ақсүйектер арасындағы жанжалдарды болдырмауға тырысты. Эрик Эрикскроньикасында жақсы мінезді, бірақ дене жағынан әлсіз патша ретінде бейнеленген:
According to a Danish source, Eric returned to Sweden already in 1232, when Canute was still king. The Swedish Erikskrönikan on the contrary asserts that he came back after King Canute's death, after a new round of fighting. At any rate Eric was once again accepted as king and ruled until his own death in 1250. At first, he reconciled with the Folkung Party. The Folkung Ulf Fase, who had been Jarl of the realm under Canute II, continued to serve in that function under Eric. Ulf Fase was an able politician who managed to prevent feuding between the noble factions for many years. As a king, Eric is depicted in Erikskrönikan as good natured but physically passive:
Ол ақыл мен әділдікті нығайтуға ұмтылып, туған-туыстарын баптауға қуанды. Ол үйдің қадір-қасиетін және асыл дәстүрді сақтап, қара халыққа бейбітшілік сыйлады. Ол маңызды мәселелерді жақсы түсінді, бірақ жарыстарға қызығушылық танытпады. Шындығында, ол өте маңызды емес және өзінің жанындағы күшті адамдарға тәуелді болды; бірінші кезекте Ульф Фазе, ал оның 1248 жылы қайтыс болғаннан кейін – соңғысының туысы Биргер Магнуссон (Биргер Ярл) (1266 жылы қайтыс болды). Олар екеуі де Остергётландтан шыққан үлкен және ықпалды Бьелбо әулетінің ұрпақтары болды, бірақ әртүрлі саяси мақсаттарды ұстанды. Ульф норвегиялық корольмен одақтасу саясатын ұстанса, Биргер католик шіркеуімен жақын байланыс орнатып, корольдік билікті нығайтуға тырысты. Шамамен 1230 жылдардың соңында король Эриктің үлкен әпкесі Ингеборг Биргерге тұрмысқа шықты, бұл Биргердің алғашқы некесі болды. Биргер Сверкер әулетінің мұрагері болғандықтан, патшалық қан тамырында бар еді.
He liked to strengthen reason and right, and was pleased to care for his own kin. He maintained domestic honour and noble custom, and gave the peasant good peace, He well understood serious matters, but would not care much for tournaments. In fact he was relatively insignificant and heavily dependent on stronger men in his entourage; first Ulf Fase and, after his death (1248), the latter's kinsman Birger Magnusson (Birger Jarl) (d. 1266). They were both scions of the large and influential Bjälbo family from Östergötland, but entertained different political agendas. While Ulf pursued a policy of alliance with the Norwegian king, Birger strove to strengthen royal authority by allying closely with the Catholic Church. In about the late 1230s, King Eric's elder sister Ingeborg was married to Birger, in the latter's first marriage. Birger was purportedly the son of a female heiress of the Sverker dynasty, thus having royal blood.
Шығысқа қарай кеңейу
Швеция 13 ғасырдың басында Финляндияның оңтүстік-батысында белгілі бір ықпалға ие болды, бірақ бұл саяси билікке қалай ауысқаны нақты емес. Ноусиайненде және кейіннен Абода епископтық болды, ол Балтық аймағының пап легатының билігінде тұрды. Эрикскрёникасында Тавастияға жасалған әскери жорықтың егжей-тегжейлі сипаттамасы бар, оны король Эрик белгісіз жылы, шамамен 1238-39 немесе 1249-50 жылдары ұйымдастырған. Бұл жорықтың ресми мақсаты – әлі де бейдін елдерді христиан дініне өткізу еді. Біргер басшылығымен үлкен флот жиналып, Тавастияға бет алды (Тавастия ішкі аймақ болғандықтан, бұл күмәнді мәлімдеме). Хрониканың үгіт-насихаттық сипатына сәйкес, жорық толық сәттілікке жетті:
Sweden had a certain presence in southwest Finland by the early 13th century, although it is unclear to what extent this translated into political power. A bishopric existed in Nousiainen and later Åbo, which stood under the papal legate of the Baltic region. The Erikskrönikan contains a graphic description of a military expedition to Tavastia further to the east that King Eric dispatched in an unspecified year, possibly in 1238–39 or 1249–50. While not literally a crusade, the professed aim was to Christianize still pagan lands. A sizable fleet was assembled under the leadership of Birger and sailed over to Tavastia (a problematic statement since Tavastia is an inland region). According to the highly propagandist chronicle, the expedition was an unqualified success:
Олар туларын алып, жағаға түсті, христиандар соғыста жеңіске жетті. Олар бүкіл елге қалқандарын, ал шлемдерін жарқырата көрсетті. Олар өздерінің қылыштарын бейдін Тавастарға сынап көруге асықты, соның нәтижесінде алтын мен күміс, ірі мал табыстарына қол жеткізді. Тавастар қашып кетті, бейдіндер жеңіліп, христиандар жеңді. Оларға қызмет етуге, христиан болуға және крещениеден өтуге ниет білдіргендерге мүлкін, өмірін сақтап, бейбіт өмір сүруге рұқсат берді. Ал олай істемегендерге өлім жазасын қолданды. Бұл жорық тұрақты бекініс – Тавастборгтың салынуына және аймақтың ресми түрде христиандануына әкелді. Хроникада айтылғандай, "Менің ойымша, орыс патшасы оны жоғалтты". Бұл оқиға басқа дереккөздерде көрсетілмеген, ал оның мән-жайы қазіргі тарихшылар арасында қызу пікірталас тудырып отыр. Бұл 1240 жылы Новгород Республикасына жасалған швециялық шабуылмен байланысты болуы мүмкін. Бірнеше епископтармен бірге белгілі бір Спиридон басқарған кемелер флоты Нева өзенімен жоғары көтерілді, бірақ Новгород князі Александр Невский оларға шабуыл жасап, талқан етті. Бұл шайқастың егжей-тегжейі көбінесе аңызға айналған, ал оның маңызы орыс тарихнамасында артық көтерілген болуы мүмкін. 14 ғасырғы дереккөздердің бірінде швед басшысы Бельгерд деп көрсетілген, ол Біргерге сәйкес келеді, бірақ бұл кейінірек қосылған болуы мүмкін.
They took their banners and went ashore, The Christians were successful in the war. They let their shields shine all over the land, and so their helmets. They were keen to try their swords on the pagan Tavasts as I expect, they achieved gold and silver and large herds. The Tavasts then ran and were gone, the pagans lost and the Christians won. Anyone who wanted to serve them, and become Christian and accept baptism, they allowed to keep goods and life, and to live in peace without further strife. To any pagan who would not do that, they administered death. The expedition led to the establishment of a permanent fortress, Tavasteborg, and the formal Christianization of the region. As the chronicle has it, "I think the Russian king lost it". The enterprise is not mentioned in other sources, and its circumstances are hotly debated among modern historians. It is possibly connected to a Swedish foray in the Novgorod Republic in 1240. A fleet of ships commanded by a certain Spiridon and accompanied by a few bishops went up the Neva River, but were attacked and routed by the Novgorodian prince Alexander Nevsky. Details of the battle are partly legendary, and its significance might have been exaggerated in Russian historiography. According to a 14th century source, the Swedish leader was a Belgerd, corresponding to Birger, though this may be a later construction.
Жаңадан басталған ішкі қақтығыстар
1247 жылы Ульф Фазаның өліміне дейін немесе одан кейін ішкі тартыстар қайтадан жанданды. Фолкунг партиясы король Эрик пен Биргерге қарсы соғысты, бірақ олардың Уппландтағы шаруа одақтастары Спаррсатра шайқасында жеңіліп, патшалық салық саясаты қатаңдатылып жазаланды. Фолкунгтың басшысы Холмгер Кнутсон, Канут II-нің ұлы, Гастрикландқа қашып кетті, бірақ Эрик адамына түсіп, басы кесілді. Көтеріліс басылғаннан кейін Биргер патшалық жарылы болып тағайындалды. Осы ретінде ол 1248 жылғы ақпан айында Сканнинггеде өткен дін қызметкерлерінің кеңесіне төрағалық етті, бұл кеңесті Римнің өкілі Вильгельм Сабина шақырған болатын. Папа Иннокентий IV атынан ол шведтерді Римде белгіленген канондық құқықтық тәжірибені сақтауға шақырды. Епископтардың құқықтары күшейтіліп, Швеция католик шіркеуіне толық интеграцияланды.
Internal fighting once again broke out in 1247, shortly before (or possibly after) Ulf Fase's death. The Folkung Party warred with King Eric and Birger, but their peasant allies in Uppland lost the Battle of Sparrsätra and were punished by tightening royal taxation. The Folkung leader Holmger Knutsson, a son of Canute II, fled to Gästrikland but was captured by Eric's men and beheaded. Shortly after the defeat of the uprising, Birger was appointed Jarl of the realm. As such he oversaw a clerical meeting in Skänninge in February 1248, summoned by the papal legate William of Sabina. On behalf of Pope Innocent IV, he urged the Swedes to stick to canonic juridical praxis as laid down by Rome. The authority of the bishops was strengthened and Sweden was increasingly incorporated in the Catholic Church.
Отбасы және мұрагерлер
1243 немесе 1244 жылы Эрик Екатерина патшайымға үйленді. Ол Бьелбоның (Жарл) Суне Фолкасонның қызы және Сверкер әулетінің мұрагері болды. Осылайша, ұзақ жылдар бойы бәсекелестікке түскен екі патшалық үй ақыры бірікті. Көбінесе дереккөздер Эрик баласыз болғандығын айтады, бірақ кейбір дереккөздерде оның екі қыз баласы болғаны, бірақ олар ерте қайтыс болғаны туралы мәлімдемелер бар. Эрик XI 1250 жылдың 2 ақпанында қайтыс болды және Вестергётландтағы Варнем аббаттығының монастыріна жерленді. Осымен Эрик әулеті еркек желісінен тоқырады, бірақ Кнут II-нің ұлы Филип (1251 жылы қайтыс болған) болған болуы мүмкін. Осы жағдайларға байланысты, тақ Бигер Жарл мен Ингеборгтың ұрпақтарына өтті, оның үстіне Бигер енді мемлекетті толық бақылауда ұстады. Олардың үлкен, бірақ әлі кәмелетке толмаған ұлы Вальдемар 1250 жылы Эрикке мұрагер болып король сайланды, мүмкін Ингеборгтың үлкен қарындастарының ұлдары болған жағдайда, олардың арқылы. Бигер Жарл 1266 жылы қайтыс болғанға дейін Швециядағы нақты билікті ұстап, регент болды. Skáldatal хабарласа, Олафр Тордарсон Эрик сарайындағы скальдтардың бірі болған.
Eric married Queen Catherine in 1243 or 1244. She was the daughter of (Jarl) Sune Folkason of Bjälbo and an heiress of the House of Sverker. In that way the two long competing royal houses were eventually united. Commonly, sources say that Eric was childless, but some sources claim that he had a couple of baby daughters who died. Eric XI died on 2 February 1250, and was buried in the monastery of Varnhem Abbey in Västergötland. With him the House of Eric became extinct in the male line, with the possible exception of Canute II's son Filip (d. 1251). Under these circumstances the throne went to the offspring of Birger Jarl and Ingeborg, the more since Birger was now in full control over the realm. Their eldest but still under age son Valdemar was elected king in 1250 to succeed Eric, possibly by passing the sons, to the extent there were such, of Ingeborg's elder sisters. Birger Jarl became the Regent, holding the true power in Sweden until his own death in 1266. Skáldatal reports that Óláfr Þórðarson was one of Eric's court skalds.