Кіріспе

Танымал неміс сатирикалық меми, "Билефельд" қаласының жоқ екенін алға тартады.

Билефельд заговор теориясы (немісше: Bielefeldverschwörung немесе Bielefeld Verschwörung) – Германияның Билефельд қаласының жоқ екенін, ал оның орнына түрлі күштердің неміс халқын шатастыру немесе жаңылыстыру мақсатымен таратып жүрген иллюзия екенін айтатын сатирикалық заговор теориясы. Алғаш рет 1994 жылы неміс Usenet желісінде жарияланған бұл заговор туралы қаланың таңдаулы маркетингтік материалдарында да айтылады, тіпті Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде де қаланың іс жүзінде жоқ екені көрсетіледі. Оның орнына, оның бар екендігі тек SIE ("Олар" неміс тілінде) деп белгілі бір ұйым арқылы таратылады, ол билік органдарымен бірігіп қаланың бар екендігі туралы түсінік қалыптастырды. Теория үш сұраққа негізделген: "Билефельдтен" танысыңыз ба? "Билефельдке" бардыңыз ба? "Билефельдке" барған біреуді білесіз бе? Көпшіліктің үш сұраққа да "жоқ" деп жауап беруі күтіледі. Егер біреу осы сұрақтардың кез келгеніне "иә" деп жауап берсе немесе "Билефельд" туралы қандай да бір ақпарат білдірсе, ол дереу заговорға қатысы бар немесе алданып қалған деп есептеледі. Бұл заговордың пайда болу себептері мен кімдердің бастамасымен туындағаны бастапқы теорияның құрамына кірмейді. Аңыз бойынша, бұл заговордың бастаушылары ретінде Орталық барлау агенттігі, Моссад немесе Билефельд университетін ғарыш кемесіне маскировка ретінде пайдаланатын әйелдер мен ерлер туралы әңгімелер айтылады.

Тарих

Конспирациялық теория алғаш рет 1994 жылдың 16 мамырында Ахим Хелд, Киль университетінің компьютер ғылымдары студенті, de.talk.bizarre жаңалықтар тобына жариялаған хабарламасында пайда болды. 1993 жылы студенттік кеште Хельдтің досы Белефельдтен келген адаммен кездескенде, ол "Das gibt's doch gar nicht" деген фразаны айтты. Бұл сөздің екі мағынасы бар: "Әдемі емес!" және "Мұндай қала жоқ". Екінші мағынасы неміс тілді интернет қауымдастығында кеңінен тарады. Жаңалықтар тобының 10 жылдығына арналған телеарнадағы сұхбатында Хелд бұл мифтің оның Usenet-тегі хабарламасынан бастау алғанын, ол тек әзіл ретінде жазылғанын мәлімдеді. Хелдтің сөзіне қарағанда, конспирациялық теория идеясы оның ойына студенттік кеште, New Age журналдарын жақсы көретін оқушымен сөйлескенде және Белефельдке баратын автобандағы шығу жолы жабық болған кезде пайда болды. Тарихшы Алан Лессов теорияның көңіл көтеру құндылығының себебі – Белефельдтің ерекше белгілерінің болмауы, себебі онда ірі мекемелер мен туристік орындар жоқ және ол ірі өзендердің бойында орналаспаған: "Белефельд" – ешқандай ерекшелігі жоқ қала.

Қоғамдық қабылдау

Билефельдтік заговор Германиядан бастау алған ең танымал интернет әзілдерінің бірі болып табылады. 2012 жылдың қараша айында Германия канцлері Ангела Меркель Билефельд қаласында өткен қалалық мәжіліске қатысқанда, бұл заговор туралы айта келіп: "егер ол мүлде бар болса" және "Мен сол жерде болғандай сезімде болдым" деді.

Ресми жауап

Билефельд қалалық кеңесі Билефельдке жарнама жасау және қаланың жалпыұлттық танымал бейнесін қалыптастыруға күш салды. Алайда, қастандық басталғаннан кейін 10 жыл өткен соң да, қала әкімі кеңсесіне қаланың бар екендігіне күмән келтіретін телефон қоңыраулары мен электрондық хаттар түсіп келіп тұрды. 2019 жылдың тамызында кеңес қалаға қызығушылықты арттыру мақсатында Билефельдтің жоқ екенін "нақты дәлелдермен" көрсеткен кез келген адамға 1 миллион евро сыйлық беруге уәде берді. Біреу де Билефельдтің жоқ екенін дәлелдей алмағандықтан, қала өзінің бар екендігін нақты санайды және қастандықты аяқталды деп есептейді. Осы оқиғаны еске алу үшін қала тарихи орталығындағы Лайневебер ескерткішінің жанына мұздықтан келген тас блогын орнатты. Ондағы QR-код арқылы осы оқиға туралы толыққанды ақпарат алуға болады.

Фильм

2009 жылы Билефельд университетінің киностуденттері Билефельд заговорларына негізделген толық метражды фильмді жасау жобасын бастады. Жоба университет және жергілікті демеушілердің қаржыландыруымен жүзеге асырылды. Жобаның көп бөлігі студенттер мен университет қызметкерлерінен құралды, бірақ актриса Джулия Каль және оператор Александр Бёке сияқты бірнеше маман да қатысты. Сценарийді Томас Уолден жазды. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 2 маусым 2010 жылы Билефельд қаласында өтті.

Ұқсас сатирикалық қулық теориялары

Осыған ұқсас сатирикалық қастандық теориялары басқа да жерлер туралы айтылған, мысалы, Австралия, Финляндия, Португалияның Лейрия қаласы, Израильдің Петах-Тиква және Несс-Циона қалалары, Италияның Молизе аймағы, АҚШ-тың Вайоминг штаты, Аргентинаның Ла-Пампа провинциясы, Мексиканың Тлаксала штаты, Нидерландтың Дренте провинциясы, Грекияның Килкис қаласы, Иранның Семнан қаласы және Жапонияның Сайтама префектурасы.