Кіріспе

Тігін түрі, арқанды немесе кабельді қысқартуға қолданылатын техника. Тізбек тігіс – тігін және кестелеу техникасы, онда бір-біріне жалғасқан иілген тігістер тізбектей сурет жасайды. Тізбек тігіс – көне қолөнер. Жібек жіппен кестеленген қытай тігістерінің сақталған үлгілері Соғысқан Штаттар дәуіріне (б.з.д. 5-3 ғасырлар) дейін жетеді. Қолмен тігілген тігіс үшін ине матаның бір қабатынан артық өтуі қажет емес. Осы себепті, бұл тігіс дайын мата тігістерінің жанындағы бетін әсемдеуге тиімді. Тізбек тігістермен аққыш, иілген сызықтар жасауға болады, сондықтан олар жіппен "сурет салуды" еліктейтін көптеген беттік кестелеу стильдерінде қолданылады. Тізбек тігістер домбыра тігісі, ине тігісі, макраме және тоқыма жасауға да қолданылады. Әзірбайжанның Шеки аймағында осы көне тігіс түрін текельдус деп атайды.

Тарих

Тізбекті тігіс кестелеудің ең ерте археологиялық куәліктері Қытайда б.з.д. 1100 жылға дейін жетеді. Патшалық қабірлерден қазба жұмыстары барысында табылған кестелер жібек жіптерден жасалған. Соғысқан мемлекеттер кезеңіне жататын тізбекті тігіс кестелері де табылды. Тізбекті тігіс өрнектері Жібек жолы арқылы Иранға тарады.

Қолмен кестелеу

Тізбек тігісі және оның түрлері көптеген мәдениеттердің кестелеу дәстүрлерінің негізі болып табылады, оның ішінде Кашмирдің нумдалары, Иранның решт жұмыстары, Орталық Азияның сузани, венгрдің Калотацег "жазылған кестесі", Якоб кестесі және шерме тігісі.

Тігін және кестелеу машиналары

Тізбек тігісі алғашқы тігін машиналарында қолданылған, бірақ оны матадан оңай шешуге болатындықтан, тез арада берік құлыптағыш тігіске алмастырылды. Бір жіпті тізбек тігісінің, атап айтқанда ISO 4915:1991 тігісі 101, оңай шешілу қасиеті көлемді өнімдерді қаптау үшін өнеркәсіптік мақсатта әлі де пайдаланылуда. Тізбек тігісімен машинамен жасалған кестелер, көбінесе дәстүрлі қолмен тігілген крель үлгілерінде, перделерде, төсек жабдықтарында және қаптау маталарында кездеседі.

Машинаның нұсқалары

Негізгі тігіс материалға инені түсіру арқылы жасалады. Содан кейін, ине жоғары көтерілгенде, жіптің матаға тиюі нәтижесінде материалдың төменгі жағында кішкентай ілмек пайда болады. Сол ілмек жұмыстың астындағы дөңгелек инемен ұсталады. Сосын машина материалды алға жылжытып, бұрынғы тігістің астындағы ілмекті шығарады. Иненің келесі түсуі бұрынғы ілмектен өтеді. Дөңгелек ине содан кейін бірінші ілмекті босатып, жаңа ілмекті ұстайды, және процесс қайталанады. Екі жіпті тігіс екі жіптен тұрады. Ол басқа тігістерге қарағанда көбірек жіп жұмсайтындықтан, қазіргі заманғы машиналарда көбінесе сәндік мақсаттар үшін ғана қолданылады. Ол көлемді материалдарды қаптауда, мысалы, ірі қаптарды жабу үшін қолданылады. Бұл тігіс оңай шешілетін болғандықтан, осылай тігілген қаптарды ашу да оңай.