Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Планеталық дененің қатты бетінің ерекшелігі
Feature of the solid surface of a planetary body
Жер бедері – Жер немесе басқа планеталық дененің қатты бетіндегі табиғи немесе адамның әрекетінен пайда болған жер пішіні. Жер бедерлері бірге белгілі бір аймақтың жер бедерін құрайды, ал олардың ландшафттағы орналасуы топография деп аталады. Жер бедерлеріне төбелер, таулар, каньондар және аңғарлар, сондай-ақ шығанақтар, түбектер және теңіздер сияқты жағалау пішіндері, оның ішінде мұхиттың ортасындағы жоталар, жанартаулар және үлкен мұхит алаптары сияқты су астындағы пішіндер кіреді.
A landform is a natural or anthropogenic land feature on the solid surface of the Earth or other planetary body. Landforms together make up a given terrain, and their arrangement in the landscape is known as topography. Landforms include hills, mountains, canyons, and valleys, as well as shoreline features such as bays, peninsulas, and seas, including submerged features such as mid ocean ridges, volcanoes, and the great ocean basins.
Сабақтардың иерархиясы
+ Жер бедері түрі бойынша Жер бедері бірінші Континенттер мен мұхиттар екінші Таулар, жазықтар, платолар үшінші Аңғарлар, шыңдар, сарқырамалар, құм төбелер, Гохур көлі және т.б. Мұхиттар мен құрлықтар жоғары дәрежелі жер бедерін көрсетеді. Жер бедері элементтері – жоғары дәрежелі жер бедерінің бөліктері, оларды одан әрі анықтап, жүйелі түрде біріктірілген анықтама беруге болады, мысалы, төбелер, иықтар, қыраттар, етек және артқы беткейлер. Кейбір жалпы жер бедері элементтері: ойыстар, шыңдар, арналар, жоталар, өткелдер, көлдер және жазықтар. Жер бетінің рельефі (немесе бедері) – жер бетінің үшінші немесе тік өлшемі. Топография – жер бетінің рельефін зерттеу, бірақ бұл сөз көбінесе рельефтің өзінің синонимі ретінде қолданылады. Су астындағы рельеф сипатталғанда батиметрия термині қолданылады. Картографияда рельефті сипаттау үшін контурлық сызықтар және үшбұрышты емес желілер сияқты әртүрлі техникалар қолданылады. Элементарлық жер бедері пішіндері (сегменттер, жақтар, рельефтік бірліктер) – берілген масштабта/ажыратымдылықта жер бетінің ең кіші біртекті бөліністері. Бұл – салыстырмалы түрде біртекті морфометриялық қасиеттері бар және үзіліс сызықтарымен шектелген аумақтар. Плато немесе төбе бірнеше жүз метрден жүздеген километрге дейін әртүрлі масштабтарда байқалуы мүмкін. Сондықтан жер бедерінің кеңістіктегі таралуы көбінесе топырақтар мен геологиялық қабаттар сияқты масштабқа тәуелді. Тектоникалық плиталардың қозғалысынан эрозия мен шөгінділерге дейін (соның ішінде адамның әрекетінен туындаған) көптеген факторлар жер бедерін қалыптастыруы және оған әсер етуі мүмкін. Биологиялық факторлар да жер бедеріне әсер ете алады, мысалы, құмдық жүйелер мен тұзды батпақтардың дамуындағы өсімдіктердің және кораллдар мен балдырлардың коралл рифтерін қалыптастырудағы рөлін қарастырайық. Жер бедеріне арналар, порттар және көптеген жағалаулар сияқты адам жасаған нысандар, сондай-ақ шөлдер, орман және шабындықтар сияқты географиялық нысандар кірмейді. Көптеген терминдер Жер планетасының ерекшеліктерімен ғана шектелмейді, оларды басқа планеталардың және Ғаламдағы ұқсас денелердің беткі ерекшеліктерін сипаттау үшін де қолдануға болады. Мысалы, таулар, төбелер, мұздық қаптар және аңғарлар барлық құрлық планеталарында кездеседі. Жер бедерінің ғылыми зерттеуі геоморфология деп аталады. Ономастикалық терминологияда жеке жер бедері нысандарының (таулар, төбелер, аңғарлар және т.б.) географиялық атаулары топонимдер деп аталады.
+ Landforms by Order Order Landforms First Continents and Oceans Second Mountains, Plains, Plateaus Third Valleys, Peaks, Waterfalls, Sand Dunes, Gokhur Lake, etc. Oceans and continents exemplify the highest order landforms. Landform elements are parts of a high order landforms that can be further identified and systematically given a cohesive definition such as hill tops, shoulders, saddles, foreslopes and backslopes. Some generic landform elements including: pits, peaks, channels, ridges, passes, pools and plains. Terrain (or relief) is the third or vertical dimension of land surface. Topography is the study of terrain, although the word is often used as a synonym for relief itself. When relief is described underwater, the term bathymetry is used. In cartography, many different techniques are used to describe relief, including contour lines and triangulated irregular networks. Elementary landforms (segments, facets, relief units) are the smallest homogeneous divisions of the land surface, at the given scale/resolution. These are areas with relatively homogeneous morphometric properties, bounded by lines of discontinuity. A plateau or a hill can be observed at various scales, ranging from a few hundred meters to hundreds of kilometers. Hence, the spatial distribution of landforms is often scale dependent, as is the case for soils and geological strata. A number of factors, ranging from plate tectonics to erosion and deposition (also due to human activity), can generate and affect landforms. Biological factors can also influence landforms—for example, note the role of vegetation in the development of dune systems and salt marshes, and the work of corals and algae in the formation of coral reefs. Landforms do not include several man made features, such as canals, ports and many harbors; and geographic features, such as deserts, forests, and grasslands. Many of the terms are not restricted to refer to features of the planet Earth, and can be used to describe surface features of other planets and similar objects in the Universe. Examples are mountains, hills, polar caps, and valleys, which are found on all of the terrestrial planets. The scientific study of landforms is known as geomorphology. In onomastic terminology, toponyms (geographical proper names) of individual landform objects (mountains, hills, valleys, etc.) are called oronyms.
Соңғы өзгерістер
Жер бедері формалары заманауи спутниктер мен стереоскопиялық әуе суреттеу камералары арқылы жиналған деректерді пайдалана отырып, цифрлық биіктік моделінен (DEM) автоматтандырылған әдістермен шығарылуы мүмкін. Бұрын осындай деректер жиынтығындағы деректерді жинақтау көп уақыт пен шығынды талап ететін, көп еңбек күшіне мұқтаж техниканы қажет ететін. Қазіргі кезде ең толыққанды DEM деректері LIDAR технологиясын тікелей қолдану арқылы өлшенеді.
Landforms may be extracted from a digital elevation model (DEM) using some automated techniques where the data has been gathered by modern satellites and stereoscopic aerial surveillance cameras. Until recently, compiling the data found in such data sets required time consuming and expensive techniques involving many man hours. The most detailed DEMs available are measured directly using LIDAR techniques.