Кіріспе
Нан және нан өнімдерін пісіретін және қажет болған жағдайда сататын адам – нан пісіру кәсібі. Нан пісіруші – пеш немесе басқа да жоғары температуралы көздерді пайдаланып, ұннан жасалған нан мен басқа да өнімдерді пісіретін және кейде сататын маман. Нан пісірушінің жұмыс істейтін орны – нан пісіру ошағы (немесе нан зауыты) деп аталады.
the cooking profession
A baker is a tradesperson who bakes and sometimes sells breads and other products made of flour by using an oven or other concentrated heat source. The place where a baker works is called a bakery.
Ежелгі тарих
Астық мыңдаған жылдар бойы негізгі тағам болғандықтан, нан пісіру өте ертеден келе жатқан іс. Дегенмен, ашытқыны басқару салыстырмалы түрде жақында қолға алынған. Біздің заманымыздан бұрынғы V және VI ғасырларда ежелгі гректер ағаш отымен қыздырылатын жабық пештерді пайдаланған; көбінесе қауымдық пеште нан пісірілген. Бірнеше ғасырдан кейін ежелгі Римде нанның алғашқы жапсарылымы өндіріліп, "осы кезде нан пісіру кәсібінің басталғаны айтылады". Римдегі ірі шаруашылықтарда әдетте өз нан пісірушілері болған. Сол кезде көптеген адамдар өздері нан пісіргенімен, қаланың барлық жерінде нан пісіретін орындар (пистрина) танымал болды. Галлиялықтар нан қамырына сыра көбігін қосу арқылы жақсы көтерілген нан жасауды ашқан, бұл нан қамыры үшін басқарылатын ашытқыны қолданудың бастауын білдіреді.
Орта ғасырлардағы Еуропа
Орта ғасырлық Еуропада өрт қаупін азайту үшін нан пісіру пештері көбінесе басқа ғимараттардан бөлек (кейде қала қабырғаларының сыртында) орналастырылатын. Ассайз заңы қабылданғаннан кейін көп ұзамай "нан пісіру өте тұрақты кәсіпке айналды және сыра қайнатудан әлдеқайда кәсіби деңгейде жүзеге асырылды, нәтижесінде қалалар мен ауылдарда сыра қайнатушыларға қарағанда нан пісірушілердің саны аз болды". Лондондағы нан пісірушілердің бірлестігі 1155 жылға дейін қазынаға жасалған төлемдердің тізімінде көрсетілген; Нан пісірушілердің құрметті компаниясы 1486, 1569 және 1685 жылдарғы жарғылармен құрылды. Гильдия бүгінгі күнге дейін салтанатты және қайырымдылық функцияларын орындап келеді. Бес нан пісіруші Лондонның лорд-мэрі лауазымында болған. Нан пісірушілер тобы "табухана" деп аталады.
Мин әулеті Қытай
Мин дәуірі Қытайында нан пісірушілер клиенттеріне қарай әртүрлі әлеуметтік топтарға бөлінді. Нан пісірушілер Мин сарайындағы мыңдаған қызметшілердің арасында болды, оларға жалдамалы аспазшылар, императорлық евнухтар және оқытылған қызметшілер (Шаншиджу) кірді. Нан пісірушілер көбінесе шәкірттікпен немесе нан пісірушілер отбасында туып өскендер арқылы осы кәсіпке келді. Нан пісіру орындарында дәстүрлі патриархалдық иерархия басым болды. Отбасылық нан пісіру дүкенінде, иерархияның ең жоғарғы лауазымындағы тұлға әдетте әке болды. Мысалы, Фэн Мэнлунның әңгімесінде Бо мырза отбасының жоғалған күмісін іздеуге кеткенде, оның әйеліне нан пісіру дүкенін басқару тапсырылды. Мин дәуірінің суретшісі Цю Инның "Қыңмин мейрамында өзен бойында" атты туындысында көше бойындағы азық-түлік дүкендері мен көшеде тамақ сататын саудагерлер бейнеленген. Мин дәуіріндегі күнделікті өмірге қажетті техникалар мен заттарды сипаттайтын "Мин Дай Тун Су Ри Юн Лей Шу" еңбегінің бір толық тарауы аспаздық шеберлікке, оның ішінде қамырдан жасалған нан мен басқа да тоқаштарды дайындауға арналған. "Алтын құмырадағы арша" атты шығармада баози (буға пісірілген қымызды нан) туралы айтылады.
Колумбиялық биржа
1492 жылы басталған Колумбиялық алмасу нан пісіру кәсіптеріне терең ықпал етті. Бұл кәсіп мата өндіруші және мейрамхана/қоғамдық үй қызметкерінен кем, бірақ мақта илеуші, саудагер, калико басушы немесе бакалеяшыдан көбірек кездесетін. Заңдар көп ұзамай басқа штаттарда да қайталанды. Нью-Йорк штатының Утика қаласындағы нан пісіретін дүкеннің иесі Джозеф Локнер өз қызметкерлерін аптасына алпыстан астам сағат жұмыс істеуге мәжбүрлегені үшін заң бұзғаны үшін сотталды. Ол АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданып, Локнерге қарсы Нью-Йорк (1905) ісінде, судья Оливер Венделл Холмс келіспегеніне қарамастан, еңбек заңы конституциялық "шарт жасау еркіндігі" құқығын бұзғаны туралы шешім шығарылды. Бұл жағдай "жұмыс берушіге басымдық беретін, еркін нарық" дәуірінің басталуын белгіледі, кейін Локнер дәуірі деп аталды, ол Локнер жоққа шығарылғанға дейін, 1930 жылдардың соңына дейін "американдық заңнамаға, қоғамға және саясатқа ұзақ көлеңке түсірді".
Христиандық
Алғашқы нан пісіру орындары Иерусалимде египеттіктермен байланысқаннан кейін пайда болды, еврейлер олардан жақсы өндіріс тәсілдерін үйреніп, рецепті алды. Ұзақ өтпей қалада нан пісірушілердің атақты көшесі пайда болды. Пайғамбар Елисей, содан кейін Иса, нан көбейту кереметін жасады. Нан – христиандық Евхаристияның ортасындағы нәрсе; ол "қасиетті нан", "әндермен айтылатын нан" немесе "періштелердің наны". Иса өзін "өмір наны" деп анықтайды (Жохан 6:35). Құдайдың "игілігі" "күштілердің наны" деп, ал уағыз, діни үйретім "Құдай сөзінің наны" деп аталады. Еврей тілінде Бетлехем "нан үйі" дегенді білдіреді, және Иса нан деп аударылатын қалада дүниеге келді.
Рим-католиктің қамқоршы әулиелері
Рим-католик дәстүрінде нан пісірушілер мен кондитерлердің қамқоршысы – Амиен қаласының (Оноре) Хонарат, 6-шы ғасырдағы Солтүстік Франциядағы Амиен епискобы, оның есімімен Санкт-Оноре торттары аталған. Бетаниялық Лазар (Лазар) бастапқыда нан пісірушілердің қамқоршысы атағы үшін Онореге бәсекелес болды, бірақ 17-шы ғасырда француз нан пісірушілердің гильдиясы Оноре жақтасына шешім шығарды. "Нан пісіруші" деген мағынаны білдіретін кәсіби тегі бар, баламалы туыстық есімдер басқа тілдерде де бар: француз тілінде Булангер, Булингер, Дюфур және Фурнье, неміс тілінде Бэкер, ал поляк тілінде Пикарц. Нан пісірушілер көптеген кәсіби қауіптерге тап болады. EOH мәліметтері бойынша, нан пісіру орындарында, "әсіресе ірі өндіріс орындарында, ыстық пештер, араластыру машиналары және қамыр кескіштер сияқты қауіпті жағдайлар көп. Осының салдарынан нан пісірушілердің жарақаттану және ауруға шалдығу көрсеткіші ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары. Олардың жұмысы көбінесе қауіпсіз болғанымен, нан пісірушілер ауыр қаптарды көтеріп немесе жылжытып, арқасына күш түсіруі мүмкін. Басқа да жиі кездесетін қауіптерге кесулер, сызаттар және күйіктер жатады. Бұл қауіптерді азайту үшін нан пісірушілер көбінесе арқа тірегі, алжапқыш және қолғап киеді".
Пісірушімен салыстыру
Нан пісірушілер мен кондитерлер екеуі де десерттер мен нан жасайды. Кейбір мейрамханалар мен дүкендерде бір адам екі қызметті де атқарады. Ал басқа жағдайларда бұл екі мамандықтың арасында айырмашылық болады: нан пісірушілер нан, бөлкелер және маффиндер жасайды, ал кондитерлер торттар, пирогтар, тарттар және печенье сияқты десерттерге мамандансады. Дегенмен, егер нан пісірушілер мен кондитерлер бір орында жұмыс істесе де, олардың жұмысында қиылысатын тұстар болуы мүмкін.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ Еңбек департаментінің Еңбек статистикасы бюросы жариялаған Occupational Outlook Handbook-қа сәйкес, 2014 жылы АҚШ-та 185 300 нан пісіруші болды, олардың орташа жалақысы жылына 23 600 доллар немесе сағатына 11,35 долларды құрады. АҚШ нан пісірушілерінің шамамен 28 пайызы жеке нан пісіру орындарында немесе тортилья өндірісінде жұмыс істейді; 26 пайызы азық-түлік дүкендерінде; 15 пайызы мейрамханаларда және басқа тамақтану орындарында жұмыс істейді; ал 5 пайызы жеке кәсіпкерлікпен айналысады. 2014 жылы АҚШ нан пісірушілерінің шамамен 30 пайызы толық емес жұмыспен қамтылған.