Кіріспе

Раммельсберг – Гарц тауларының солтүстік жиегінде, Солтүстік Германияның Төменгі Саксония жеріндегі тарихи Гослар қаласының оңтүстігінде орналасқан биік тау. Бұл тау маңызды күміс, мыс және қорғасын кенін табу орны болған. 1988 жылы жабылған кезде, ол 1000 жылдан астам уақыт бойы үздіксіз жұмыс істеген жалғыз кен болды.

Атауы

Аңыз бойынша, тау император Ұлы Оттонның қызметшісі болған "Рамм" атты шабандоздың есімімен аталған. 968 жылы аң аулап жүргенде, ол жылқысын бір ағашқа байлап, қиын өткелді басып өтіп, еленді қуа жөнелді. Шабандозы қайтып келгенше, жылқысы аяқтарымен жерді тырнап, күміс кенінің қабатын ашып көрсетті. Тағы бір болжам бойынша, таудың аты кең таралған раменсон гүлдерінен шыққан болуы мүмкін. Дегенмен, "рам" сөзі ежелгі заманда "мыс қоспалы кен" деген мағынаны білдірген. Бүгінгі итальян тілінде "rame" сөзі "мыс" дегенді білдіреді.

Кеннің түзілуі

Жоғарғы Харцтың минералды кен орындарынан өзгеше, Раммельсбергтегі кен орындары девон кезеңінде теңіз түбіндегі ыстық, металлдарға бай, термалды бұлақтардың шығуынан пайда болған. Бұл құрылым шөгінділік экзогальтивтік кен орыны деп аталады. Девон теңізінің түбінде екі ірі массивті сульфидті линза қалыптасты, олар кейін карбон кезеңінде тау жыныстарының қатпарлануына ілігіп, тау бетінде бұрылып жатыр. "Жаңа кен орыны" (Neues Lager) 19 ғасырда ғана белгілі бір іздестірулер нәтижесінде табылды. Кен орындары 1980 жылдарға дейін толықтай игерілді және 1988 жылы жабылды. Кеннің құрамында орташа есеппен 14% мырыш, 6% қорғасын, 2% мыс, 1 г/т алтын және 140 г/т күміс болған.

Тау-кен өндірісінің тарихы

Рамельсберг тау-кен өндірісінің тарихы әртүрлі кезеңдерде үздіксіз процесс ретінде дамыды. Алғашқыда негізгі өнім мыс кені болды, кейіннен (әлдеқайда) соң қорғасын, ал қорғасынмен бірге күміс өндірілді. 1981-1985 жылдар аралығында Оңтүстік Харц аймасындағы Дюна (Остероде қаласының жанында) қазбаларында табылған, ерітілмеген кен және шлак үлгілерінің жазбаша дереккөздері мен археологиялық зерттеулер Раммельсбергтегі ең ерте тау-кен жұмыстары біздің заманымыздың 7-ші ғасырының соңында жүргізілгенін көрсетеді. Гарц кенінен жасалған англосаксондықтардың жерлеу заттары Англияда да табылды.

Орта ғасырлар

Рамельсбергтегі кен өндіру туралы алғашқы жазбалар 968 жылға дейін сақталған, оны саксондық жылнамашы Видукинд Корвейский тіркеген. Оның "Res gestae saxonicae" еңбегінде, Ұлы Оттон императоры күміс кенін (venas argenti) ашып, өндіруді бастағандығы айтылады. Гослар кен орны туралы алғашқы мәліметтер 979 жылға дейін жеткен жоқ. 1005 жылы күміс кенінің болуына қызыққан Германия королі Генрих II, Рамельсберг тауының етегінде Гослар император сарайын (Kaiserpfalz Goslar) салдырып, 1009 жылы алғашқы императорлық мәжілісін өткізді. Оның салиялық мұрагерлері Конрад II және Генрих III сарайды кеңейтіп, Верланың бұрынғы корольдік сарайын толығымен алмастырды. Кен орындарының пайдасы тікелей қасиетті Рим империясының императорына тиесілі Рейхсгут ретінде сақталды. 1175 жылы император Фридрих Барбаросса Ломбард Лигасының итальяндық қалаларына қарсы жорығына қолдау көрсетуді сұрағанда, Вельф герцогы Генрих Қасқыр Гослар кен орындарын өзіне беруді талап етті, бірақ Фридрих одан бас тартты. Герцог Генрих қаланы қоршап алып, кен өндіру нысандарын қиратты. 1180 жылы оның биліктен алынуынан кейін Раммельсберг кен орындары қайта жаңғыртылды, бірақ 1198/99 жылдары оның ұлы Оттон IV пен Фридрихтің ұлы Швабиялық Филипп арасындағы Вельф-Гогенштауфен тақ таласы кезінде қайтадан даулы мәселеге айналды. Императорлық билік әлсірегеннен кейін, кен орындары 1359 жылы Гослар императорлық қаласының кеңесіне кепілге берілді, олар кен өндіру құқықтарын (Bergregal) және роялтилерді ресми түрде сатып алды. 1376 жылы 100-ден астам кеншінің қаза болуына әкелген кен апаты тіркелді. Рамельсбергте өндірілген негізгі кендер: қорғасын-мырыш кені, мыс кені, күкірт кені, аралас кен (Melierterz), қоңыр шпат (Braunerz), барит кені (Grauerz), жолақты кен (Banderz) және книст, сонымен қатар галени, халькопирит, сфалерит, барит және витриол сияқты маңызды минералдар да кездесті. Осы кендерден күміс, қорғасын, мыс және мырыш алынды, олар Гослардың байлығының негізін құрады. Осы байлықтың арқасында Гослар және Раммельсберг кен орындары 1440 жылдары Ганза одағында маңызды рөл атқарды, бірақ 1552 жылы кен орнының басқару құқығы Гослардан Бранденбург маркграфына берілді. 2009 жылдың күзінде Гессенкопф және Госэтал аймағында 500-600 метр тереңдікте бірнеше барлау бұрғылаулары жүргізілді. 2010 жылдың қаңтар айының соңында, бірнеше айлық үнсіздіктен кейін, компания жақын арада 800 метр тереңдікке бұрғылауды жоспарлап отырғанын хабарлады, онда бай минералдық кен орындары болуы мүмкін екендігі күдіктенді.

Мастер Малтер мұнарасы

Мастер Малтер мұнарасы (Maltermeisterturm) – Раммельсбергтегі және, мүмкін, Германиядағы ең көне сақталған жер үсті кен құрылысы. Ол шамамен 1500 жылы Раммельсбергтің беткейіндегі шлак қоймасының үстіне салынған. Алғашқыда мұнара шахталарды бақылау үшін пайдаланылса, 1578 жылдан бастап ол қоңырау мұнарасы (Anläuteturm) ретінде қолданылды. 18 ғасырдың ортасынан бастап мұнарада малтер шебері (Maltermeister) тұрды. Ол кенге қажетті ағаштарды басқарды, олардың мөлшері малтермен өлшенді, содан да оның аты осылай аталып кеткен.

Герцберг тоғаны

1561 жылы құрғақшылық кезінде су тігірмендерін іске қосу үшін жеткілікті су болу мақсатында Герцберг тоғаны салынды. 1926 жылдан бері ол орманды жүзу бассейні ретінде қолданылып келеді. Кен жабылғанға дейін суды салқындатуға пайдаланылып, жылы су тоғанға қайта соғылып, орманды жүзу бассейнінің суын жылытатын.

Болрихтағы төменгі сапалы кенді өңдеу

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның «Wirtschaftswunder» («экономикалық кереметі») және 1950 жылы қорғасын мен мырыш бағаларының күрт өсуіне байланысты, «Бандерц» ленталы руда кен орындары зерттелді. Бұл төмен сапалы руданы (шамамен 25% металл алу мүмкіндігі бар) өңдеу бойынша сәтті сынақтардан кейін, 1953 жылы Окер ауылының үстіндегі Болрихте ленталы руданы байыту жұмыстары басталды. Шахта архитекторы Фриц Шупп бұл нысанды жоспарлауға жауапты болды. Кен орны Gelenbeek галереясы арқылы Rammelsberg кенімен байланысты. Концентраттарды Окердегі қорғасын қорыту зауытына және Харлингродедегі мырыш комбинатына стандартты теміржол желісі арқылы тасымалдау оңайлатылды.

Еске алу монетасы

2008 жылы Гослардың "Ескі қаласы" мен Раммельсберг кеніші ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгендігі құрметіне жыл сайын шығарылатын 100 евролық алтын монеталардың суреті болды.

Харзер Вандернадель

Рамельсберг мұражайы Harzer Wandernadel жаяу жүру желісіндегі 91-ші бақылау пункті болып табылады.