Кіріспе

Фрайберг – Германияның Саксония жеріндегі университет және бұрынғы кен өндіру қаласы. Ол Große Kreisstadt (ірі округтік қала) және Миттельзаксен ауданының әкімшілік орталығы. Оның тарихи қала орталығы мұраны сақтауға алынып, көп ғасырлар бойы кен өндіру техникасының дамуына ерекше куәлік болғандықтан, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген Кен тау-кен аймағының бір бөлігі болып табылады. 1969 жылға дейін шамамен 800 жыл бойы қаланың экономикасын кен өндіру және металлургия салалары басқарды. Содан бері ол Silicon Saxony құрамына кіретін жартылай өткізгіштер өндірісі және күн энергиясы технологиялары саласындағы жоғары технологиялық орталыққа айналды. Дүниедегі ең көне, әлі жұмыс істеп тұрған тау-кен және металлургия университеті – Фрайберг тау-кен және технология университеті осы қалада орналасқан.

Орналасқан жері

Қала Кен тауларының солтүстік беткейінде жатыр, ауданның көп бөлігі Шығыс немесе Фрайбергер Мулде өзенінің батысында орналасқан. Қаланың бір бөлімдері Мюнцбах және Голдбах ағындарының аңғарларында қоршалған. Оның ортасының биіктігі шамамен (теміржол станциясында). Ең төменгі нүктесі қала шекарасындағы Мюнцбахта, ал ең биік нүктесі Фрайбергтегі ескі кен қорытындысында орналасқан. Қала солтүстік, оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс жағынан орманмен, ал қалған бағыттардан далалар мен шалғындықтармен шектелген. 21-ғасырдың басынан бері Носсен, Росвайн, Грошширма, Фрайберг және Бранд-Эрбисдорф қалаларынан құралған қалалық аймақ біртіндеп дамып келеді. Қазіргі таңда оның 75 000-ға жуық тұрғыны бар. Фрайберг Дрезденнен оңтүстік-батысқа қарай, Кемництен солтүстік-шығысқа қарай 31 шақырым, Лейпцигтен оңтүстік-шығысқа қарай, Берлиннен оңтүстікке қарай және Прагадан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Фрайберг Жоғарғы Саксон диалектісінің екі түрінің шекарасында жатыр: қаланың шығысында Оңтүстік-Шығыс Мейсен диалектісі (Südostmeißnisch), батысында Оңтүстік Мейсен диалектісі (Südmeißnisch) – екеуі де бес Мейсен диалектісіне жатады, сондай-ақ Шығыс Эрцгебиргиш диалект аймағының шекарасынан солтүстікке қарай орналасқан.

Қаланың кеңейуі

Қаланың ядросы – бұрынғы орман ауылы Christiansdorf, Мюнцбах арнасының аңғарында орналасқан. Қоршалмаған қала орталығы оның екі беткейінде және батыстағы жотасында қалыптасқан. Бұл, атап айтқанда, ескі басты жол осінің шығысына қарай радиалды түрде таралатын жолдардың (қазіргі Erbische Straße және Burgstraße, бұрынғы Erbischer Tor қақпасынан (Postplatz орналасқан жерде) Freudenstein қамалына дейін созылған) кейбіреулері Мюнцбах аңғарының қарсы бетіне дейін тік болып келетінін білдіреді. Басты жол осінің шығысындағы аудан Unterstadt ("Төменгі қала") деп аталады, оның төменгі базары – Untermarkt. Батыс жағы – Oberstadt ("Жоғарғы қала"), онда Obermarkt, яғни "Жоғарғы базар" орналасқан. Қала орталығы ескі қала қабырғасы бойымен созылған жасыл белдеумен қоршалған. Батысында, Kreuzteichen көлдері орналасқан бұл белдеу, саябақ сияқты кең аумаққа айналады. Қала орталығынан солтүстікке қарай Freudenstein қамалы және қала қабырғасының қалдықтары, бірнеше қабырға мұнаралары мен олардың алдындағы Schlüsselteich тоғаны орналасқан. Қабырғаның қалдықтары бөлік-бөлікпен шығысқа қарай Донатс мұнарасына дейін созылады. Бұл аймақ тарихи бекініс орналасқан жер ретінде ерекшеленеді. Ескі қаланың оңтүстік шекарасында кейбір жерлерде Gründerzeit кезеңінің ғимараттары сақталған. B 101 федералдық тас жолы, осы жерде Wallstraße деп аталады, қала орталығының батысын, ал B 173, Schillerstraße және Hornstraße ретінде, оңтүстігін шектеуге тиіс. Фрайбергтің солтүстігін оның Тау-кен және технология университетінің кампусы алып жатыр. Кампустың негізгі бөлігі, Leipziger Straße-нің екі жағында (Бұл аудандағы ең маңызды көлік артериясы – B 101 тас жолы) 1950 және 1960 жылдары салынған. Сонымен қатар, Lossnitz, Lößnitz және Kleinwaltersdorf аудандары да осы жерде орналасқан, олар қала шегіне жақын созылады. Kleinwaltersdorf пен Lößnitz арасында Nonnenwald орман жатыр, ал Leipziger Straße-ден шығысқа қарай сауда орталығы орналасқан.

Қоршаған аумақ

Фрайбергтің төңірегінде өнеркәсіптік аймақтармен қатар ауыл шаруашылығы және демалыс аймақтары да бар. Мулденхюттен мен Халсбрюкеде металл қорыту және өңдеу фирмалары, ал Вайсенборн мен Гросширмада қағаз өндірушілер орналасқан. Қаланың солтүстік-шығысында Таррандт ормандық демалыс аймағы жатыр.

Гросширма қаласы Фрайбергтің солтүстігінде, B 101 федералдық тас жолында орналасқан. Солтүстік-шығысында Халсбрюке муниципалитеті Фрайберг округінің аумағымен шектеседі, ал шығысында Бобрицш-Хилберсдорф муниципалитеті орналасқан. Оңтүстік-шығыстағы Вайсенборн муниципалитеті Лихтенберг/Эрзгебирге әкімшілік бірлестігіне кіреді. Фрайбергтің оңтүстігінде, B 101 тас жолында Brand-Erbisdorf үлкен округтік қаласы және шығысында Oberschöna муниципалитеті жатыр.

Тарих

Қала 1168 жылы күміс табылғаннан кейін құрылған, және бірнеше ғасыр бойы Рудные горы аймағындағы тау-кен өнеркәсібінің орталығы болды. Осы тарихтың символы – Фрайберг тау-кен және технология университеті, көбінесе Тау-кен академиясы (Бергакадемия) деп аталады, ол 1765 жылы құрылған және әлемдегі тау-кен және металлургия саласындағы ең көне университет. Фрайбергте екі әйгілі Готфрид Сильберманн аспабы бар маңызды собор орналасқан. Готфрид Сильберманн қалада тағы екі аспап жасады – біреуі Санкт-Петер шіркеуінде (Петрикирхе), екіншісі Санкт-Джеймс шіркеуінде (Якобикирхе). 1484 жылы өрт салдарынан қала қирағаннан кейін қайта жаңғырған Фрайбергтің Ренессанс стиліндегі бөлігі, мұра нысаны ретінде қорғалады. 1913 жылы күміс бағасының төмендеуіне байланысты күміс өндіру тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын қайта жандандырылған қорғасын, мырыш және қалайы өндіру жұмыстары 1969 жылға дейін жалғасты. 1944 жылы Фрайберг қаласының шетінде Флюссенбург концлагерінің қосалқы лагері салынды. Онда Аушвиц сияқты басқа лагерьлерден аман қалған 500-ден астам әйелдер орналастырылды. Лагерь 1945 жылдың сәуір айында эвакуацияланғанша, барлығы 50-ге жуық SS әйелдері осы жерде жұмыс істеді. Аман қалған әйелдер соңында Австриядағы Маутхаузен концлагеріне жетті. 1985 жылы Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі, аймақтағы көптеген мүшелерінің болуына байланысты Фрайберг Германия ғибадатханасын салды. Шіркеу мүшелері бұл ғибадатхананың құрылысын сол кездегі Шығыс Еуропадағы саяси жағдайды ескере отырып, маңызды тарихи оқиға деп санайды. Фрайберг Германия ғибадатханасы Шығыс Германияның және Шығыс Еуропаның көп бөлігінен келген Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің мүшелеріне қызмет етеді. 2019 жылдың 6 шілдесінде Фрайбергті қамтитын Эрцгебирге/Крушнохори тау-кен аймағы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

Тұрақты оқиғалар

Жыл сайын Фрайберг қаласында маусымның соңғы апта соңында Тау-кеншілер мен теміршілер гильдиясының шеруімен Тау қаласы фестивалі (Bergstadtfest) өтеді. Фрайбергтің Рождество жәрмеңкесі Адвент кезінде ұйымдастырылады, онда "Меттеншихт" деп аталатын Тау-кеншілер мен теміршілер гильдиясының және САКСОНИЯ Тау-кеншілер музыкалық корпусының шеруі болады. Бұл Санкт-Петер шіркеуіндегі дәстүрлі Тау үгітін және Адвенттің екінші сенбі күні кеншілердің күтіп отыруын қамтиды. Сәуір айының екінші жартысындағы апта соңында Үстіңгі базарда (Obermarkt) гончарлардың жиыны бекітілген. Жыл сайын Цуг ауданындағы "Дрей Брюдер Шахт" шахтасында модельдік бу машиналары жиыны өтеді. Жыл сайынғы басқа да шараларға Фрайберг өнер сыйлығы және Тау қаласы патшайымының (Bergstadt Königin) сайлануы жатады.

Білім

Техникалық университет Бергакадемия Фрайберг (Фрайберг тау-кен және технология университеті немесе Фрайберг тау-кен академиясы, технология университеті) 1765 жылы Саксонияның регенті Франц Ксавер принці, Фридрих Вильгельм фон Оппель мен Фридрих Антон фон Хайництің жоспарлары бойынша құрылған және әлемдегі тау-кен және металлургия саласындағы ең көне университет болып табылады.

Ескертпелер мен сілтемелер

Цибора, Паскаль. KZ Фрайберг. Құпия жүктілік. Lorbeer Verlag. Билефельд. 2008 жыл.