Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сиқырлы дәрілер немесе дәрі-дәрмектердің сиқырлы түрі.
Magical type of liquified medicine or drug
Дәрі – "дәрі, у немесе сиқырлы күштері бар деп есептелетін заттарды" қамтитын сұйықтық. Ол латын сөзі "potio" -дан шыққан, ол сусын немесе ішу әрекетін білдіреді. Тарих бойы әртүрлі мақсаттар үшін түрлі дәрілер болған. Дәрі ішу себептері ауруды емдеуден бастап, өлместікке қол жеткізуге дейін, тіпті махаббатты қоздыруға дейін созылған. Бұл дәрілер көбінесе тиімсіз немесе улы болғанмен, кейде қолданылған ингредиенттердің түрі мен мөлшеріне және олардың қандай мәселені шешуге тырысқанына байланысты белгілі бір дәрежеде емдік нәтижелер берген. Бұрынғы жындар, сәулетшілер, сиқыршылар және емілдер де дәрілер таратқандығы мәлім. 12-шы ғасырда француз тілінде "pocion" деген сөз қолданылған, ол "дәрі", "сусын" немесе "дәрі-дәрмек" деген мағыналарды білдірген. 13-шы ғасырда бұл сөз "pocioun" болып өзгеріп, дәрілік сусынға немесе сұйық дәріге (немесе уға) қатысты қолданылған. "Potion" сөзі испан тіліндегі "pocion" және "ponzoña" сөздерімен туыс. Итальян тілінде "pozione" сөзі бастапқыда "у" және "дәрі" мағыналарын білдірген, бірақ 15-шы ғасырдың басында Италияда дәрі, ең алдымен, сиқырлы немесе құдіретті сусын ретінде таныла бастады.
A potion is a liquid "that contains medicine, poison, or something that is supposed to have magic powers." It derives from the Latin word potio which refers to a drink or the act of drinking. Throughout history there have been several types of potions for a range of purposes. Reasons for taking potions ranged from curing an illness, to securing immortality to trying to induce love. These potions, while often ineffective or poisonous, occasionally had some degree of medicinal success depending on what they sought to fix and the type and amount of ingredients used. Prostitutes, courtesans, enchanters and midwives were also known to distribute potions. In the 12th century, the French had the word pocion, meaning "potion", "draught", or "medicine". By the 13th century, this word became pocioun, referring to either a medicinal drink, or a dose of liquid medicine (or poison). The word "potion" is also cognate with the Spanish words pocion with the same meaning, and ponzoña, meaning "poison"; The word pozione was originally the same word for both "poison" and "potion" in Italian, but by the early 15th century in Italy, potion began to be known specifically as a magical or enchanted drink.
Дәрілік заттардың әкімшілері
Зәрделі сулар беру практикасы ұзақ жылдар бойы заңсыз деп танылған. Осы заңдарға қарамастан, тарих барысында түрлі зәрделі сулар қолданушылар кездесіп отырды.
The practice of administering potions has had a long history of being illegalised. Despite these laws, there have been several different administrators of potions across history.
Шалғайшылар
Шарлатандыр мен жалған емшілер – "жұмыс істемейтін, тек ақша табуға арналған" медициналық әдістерді сатушы адамдар. 15 ғасырдағы Еуропада сиқырлы емдік дәрілер мен эликсирлерді сататын алыс қашықтықтан келген сатушылар да жиі кездесетін. 17 ғасырда Лондондағы Ұлы оба кезінде шарлатандырлер емдейтін немесе иммунитет беретін көптеген жалған дәрілерді сатты. Халық таблеткаларға көбірек сенбегендіктен, шарлатандырлердің ең көп сатылатын тауары дәрі-дәрмектер болды. Бұл дәрі-дәрмектерге гүлдік хош иістер мен хош иісті ағаштардың түтіні сияқты ерекше ингредиенттер қосылған. Уэссекстің белгілі шарлатандыры Вилберт көгершін жүрегінен жасалған махаббат дәрілерін сатумен танымал болды. Химиягерлер ауруларға арналған дәрілерді көбінесе шөптер мен өсімдіктерден дайындап, ежелгі сенімдер мен емдеулерге негізделген. 1868 жылғы Фармация заңына дейін кез келген адам фармацевт немесе химик бола алатын. Бұл практика реттелмегендіктен, дәрі-дәрмектер көбінесе бастапқы құрауыштардан жасалған. Дәрі-дәрмектер малдың ауруларын емдеу үшін де қолданылған. 19 ғасырғы бір дәріханашының рецепт кітабында "шамамен 7 жастағы қозыларға" арналған, құрамында әктас, анар және опиум бар дәрі табылған. Олар дұға оқу мен ән айтудан басқа, дәрілер, лосьондар немесе майлар да қолдана алатын. Бұл көбінесе тегін немесе дәріханалардағы дәрілерге қарағанда әлдеқайда арзан болды. 17-18 ғасырлардағы Еуропадағы әйелдерге қол жетімді жұмыс орындары шектеулі болғандықтан, олар көбінесе қаржылық табыс табу үшін дәрі-дәрмектер туралы білімді пайдаланған. Махаббат дәрілерін сатумен айналысатын жұмыстарға бәделер, куртизандар, сиқыршылар және акушерлер кірген. Грекияда зейнеткерлер көбінесе дәрі-дәрмектер жасап, акушерлік қызмет көрсеткен. Еуропалық бәделерден сиқыр мен махаббат дәрілерін білу күтілген. Сонымен қатар, түсік тудыруға арналған дәрілерді шөп немесе ағаштан дайындауға болатын. Бұл дәрілердің құрамына көбінесе сары ағаш кіретін, себебі ол бедеулікке әкеледі деп есептелген. Сол кездегі маңызды теологиялық және құқықтық әдебиеттер бұл практиканы айыптады, соның ішінде вестготтар заңы мен шіркеу. Кейін ол Римде қоныстанды, онда ол әйелдерге, зорлық-зомбылық көрген және жесір болғысы келетін әйелдерге сатумен айналысты. Бұл жұмыста "несептің сыртқы түріне қарай тексеру, денеге қол тигізу және дәрілер, ас қорытуға көмектесетін және іш жүректің алдын алатын дәрілерді жазу" кіретін. Оның медициналық тәжірибесі мен білімі туралы сегіз куәгер куәлік берді. Алайда, ол университетке бармағандықтан, оның білімі ескерілмеді. Жакелин Феличе кінәлі деп танылып, айыппұл төлеп, шіркеуден шеттетілді. Осылайша, дәрі-дәрмектер тарих бойында және мәдениеттерде адамның сезімдеріне жауап ретінде жасалып келген. Скандинавиялықтар көбінесе махаббат сусынды қолданған, бұл "Гудрунның әні" атты норвегиялық поэмада сипатталған. Бұл махаббат дәрілері әртүрлі әлеуметтік топтарға жататын әйелдерге сатылды, олар көбінесе жыныстық тәуелсіздікке қол жеткізуді қалады. Дәрі жүрек соғысын қалыпқа келтіруге, күш-қуатты қайтаруға және ақылсыздық пен депрессияны емдеуге арналған. Бұл ингредиенттердің көптегені 21 ғасырда да дәрілік құндылығын сақтайды. Ликериза жөтел мен бронхитті емдеу үшін қолданылады. Сальва жадты жақсартады және миға қан ағымын күшейтеді. Саздықта аспириннің құрамына кіретін салицил қышқылы бар. Феннел, корица және имбирь – карминативтер, олар ішектегі газды кетіруге көмектеседі. Құсқардың қаны анемияны емдеу үшін темірмен толықтырады. Мандрагораны аз мөлшерде қолданғанда, ол жақсы ұйықтауға көмектеседі (бірақ көп мөлшерде қолданғанда улы болуы мүмкін). Аждаһаның қаны – Драцена драко ағашының жарқын қызыл шайыры. Тони Маунттың айтуынша, "оның антисептикалық, антибиотикалық, вирусқа қарсы және жараны сауықтыратын қасиеттері бар, және ол әлі күнге дейін әлемнің кейбір аймақтарында дизентерияны емдеу үшін қолданылады". Өмір эликсирі – мәңгілік жастыққа қол жеткізуге арналған танымал дәрі. Қытай әулеттері кезінде императорлар, ақсүйектер мен лауазымды тұлғалар осы эликсирді жиі жасап, ішіп отырған. Үндістанда амрита деген миф бар, ол нектардан жасалған өлместік сусыны.
Quacks or charlatans are people who sell "medical methods that do not work and are only intended to make money". In Europe in the 15th century it was also common to see long distance peddlers, who sold supposedly magical healing potions and elixirs. During the Great Plague of London in the 17th century, quacks sold many fake potions promising either cures or immunity. Because pills looked less trustworthy to the public, potions were often the top sellers of quacks. These potions often included bizarre ingredients such as floral pomanders and the smoke of fragrant woods. The well known Wessex quack Vilbert was known to sell love potions made of pigeon hearts. Potions distributed by chemists for illnesses were often derived from herbs and plants, and based on old beliefs and remedies. Prior to the Pharmacy Act 1868 anybody could become a pharmacist or chemist. Since the practice was unregulated, potions were often made from scratch. Potions were additionally used to cure illness in livestock. One potion found in a 19th century pharmacist's recipe book was to be used for "lambs of about 7 years old" and contains chalk, pomegranate and opium. and could administer potions, lotions or salves in addition to performing prayers or chants. This was often free of charge or significantly less expensive than the potions of apothecaries. The limited jobs available to women during the 17th to 18th century in Europe often involved a knowledge of potions as an additional way to gain a financial income. Jobs that often involved the selling of love potions included prostitutes, courtesans, enchanters and midwives. In Greece, retired courtesans often both created potions and worked as midwives. Prostitutes in Europe were often expected to be an expert in magic and administer love potions. Additionally abortive potions could also be prepared by infusion of a herb or tree. The willow tree was a common ingredient in these potions, as it was fabled to cause sterility. Several key theological and legal literature of the time condemned this practice, including Visigothic law and the Church. She later established herself in Rome, where she continued the business, specialising in selling to women in abusive marriages who wanted to become widows. This job involved "examining urine by its physical appearance; touching the body; and prescribing potions, digestives, and laxatives." Eight witnesses testified to her medical experience and wisdom. However, as she had not attended university, her knowledge was dismissed. Jacqueline Felice was then found guilty and fined and excommunicated from the church. and as such potions have been created across history and cultures in response to these human emotions. Scandinavians often used love philtres, which is documented in the Norse poem The Lay of Gudrun. These love potions were sold to women of all social classes, who often wished to gain sexual agency. The potion was intended to cure heart palpitations, restore strength and cure madness and depression. Many of these ingredients still have medicinal value in the 21st century. Liquorice can be used to treat coughs and bronchitis. Sage can help memory and improve blood flow to the brain. Willow contains salicylic acid, which is a component of aspirin. Fennel, cinnamon and ginger are all carminatives, which help relieve gas in the intestines. The cormorant blood adds iron to treat anemia. If used in small doses, Mandrake is a good sleeping draught (though in large doses Mandrake can be poisonous.) Dragon's blood refers to the bright red resin of the tree Dracaena draco. According to Toni Mount "it has antiseptic, antibiotic, anti viral and wound healing properties, and it is still used in some parts of the world to treat dysentery." The Elixir of Life is a famous potion that aimed to create eternal youth. During the Chinese dynasties, this elixir of life was often recreated and drunk by emperors, nobles and officials. In India, there is a myth of the potion amrita, a drink of immortality made out of nectar.
Аяуаска
Аяуаска – әлемнің көптеген аймақтарында қолданылатын, галлюциногендік қасиеттері бар өсімдіктерден жасалған сусын. Оны алғаш рет Амазонка бассейніндегі Оңтүстік Американың жергілікті халықтары рухани ем ретінде дайындаған. Сусынды көбінесе шаман қатысатын рәсімдерде ішкізген. Оның құрамында аяуаска лозасының қайнатылған сабақтары мен шакрона өсімдігінің жапырақтары болады. Шакрона диметилтриптамин (сонымен қатар ДМТ деп те аталады) психоделикалық затын қамтиды. Сусын ішкен адамдар құсу арқылы "тазаруға" түседі және галлюцинациялар көреді.
Ayahuasca, is a hallucinogenic plant based potion used in many parts of the world. It was first created by indigenous South Americans from the Amazon basin as a spiritual medicine. The potion was often administered by a shaman during a ceremony. The potion contains the boiled stems of the ayahuasca vine and leaves from the chacruna plant. Chacruna contains dimethyltryptamine (also known as DMT), a psychedelic drug. The potion caused users to vomit or 'purge' and induced hallucinations.
Фольклорлық
Көптеген жергілікті мифологияларда әртүрлі құралымдар немесе қоспалар кең таралған. Атап айтқанда, махаббат эликсирлері туралы әңгімелер көптеген мәдениеттерде жиі кездеседі. Мысалы, Юсуфзай сиқыршылары жақында қайтыс болған былғары өңдеушіні жуып, ер адам іздегендерге суын сататын еді; бұл практика қазіргі уақытта өзгертілген түрінде сақталғаны айтылады. «Гарри Поттер» сериясында да құралымдар маңызды рөл атқарады. Студенттер міндетті түрде құралым сабақтарына қатысуы керек, ал құралымдар туралы білім кейіпкерлердің көпшілігі үшін шешуші факторға айналады. Ханс Кристиан Андерсеннің «Кішкентай теңіз қызы» ертегісінде Кішкентай теңіз қызы адамға айналып, өлмейтін жанға ие болуды қалайды. Ол Теңіз сиқыршысына барады, ол оған құралым сатады, ал оның орнына Кішкентай теңіз қызының тілін кесіп алады. Теңіз сиқыршысы өзінің кеудесінен қан тамызып, сол қаннан құралым жасайды. Ол Кішкентай теңіз қызына қанаттары аяққа айналғанда, мысқылдай кесілгендей сезінетінін, енді ешқашан теңіз қызына айнала алмайтынын және ханзаданың махаббатын жеңе алмаса, теңіз көбігіне айналып, өлмейтін жанға ие бола алмай қалуы мүмкін екенін ескертеді. Кішкентай теңіз қызы оны адамға айналдыратын құралымды қабылдауға шешім қабылдайды, осылайша ханзаданың махаббаты мен өлмейтін жанды жеңуге тырысады. Роберт Луис Стивенсонның «Доктор Джекилл және мистер Хайдтың ерекше жағдайы» повесінде доктор Генри Джекилл өзін Эдвард Хайд деп аталатын зұлым өзінің көшірмесіне айналдыратын құралым жасайды. Доктор Джекилл бұл құралымды қалай жасағанын түсіндірмейді, өйткені оның «жаңалықтары толық емес» деп санайды, ол тек «ерекше тұз» қажет екенін көрсетеді. Ол құралымды доктор Джекилл және мистер Хайд өзінің қалыпты және зұлым жандарында еркін ауысу үшін сәтті пайдаланады.
Potions or mixtures are common within many of local mythologies. In particular, references to love potions are common in many cultures. Yusufzai witches, for example, would bathe a recently deceased leatherworker and sell the water to those seeking a male partner; this practice is said to exist in a modified form in modern times. In the Harry Potter series, potions also play a main role. The students are required to attend potion classes and knowledge of potions often becomes a factor for many of the characters. In the fairytale "The Little Mermaid" by Hans Christian Andersen, the Little Mermaid wishes to become human and have an immortal soul. She visits the Sea Witch who sells her a potion, in exchange for which she cuts out the Little Mermaid's tongue. The Sea Witch makes the potion using her own blood that she cuts from her breast. She warns the Little Mermaid that it will feel as if she had been cut with a sword when her fin becomes legs, that she will never be able to become a mermaid again, and risks turning into seafoam and not having an immortal soul if she fails to win the Prince's love. The Little Mermaid decides to take the potion which successfully turns her into a human so that she can try to win the love of the Prince and an immortal soul. In the novella The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde by Robert Louis Stevenson, Dr. Henry Jekyll creates a potion that transforms him into an evil version of himself called Edward Hyde. Dr. Jekyll does not explain how he created this potion because he felt his "discoveries were incomplete," he only indicates that it requires a "particular salt." He uses the potion successfully to go back and forth between his normal self, Dr. Jekyll, and his evil self, Mr. Hyde.
Күндізгі өсімдіктер
11 ғасырда Solanaceae түнектілер тұқымдасына жататын өсімдіктер, афродизиак немесе басқа да түрлі құрамына кіретін, әсіресе әйел сиқыршылардың түрлі жақпаларында жиі қолданылған. Мұндай қоспаларда қолданылатын нақты түнгі көлеңкелер көбінесе Ескі әлем тайпаларына жататын Hyoscyameae және Mandragoreae тропан алкалоидтарын қамтитын түрлер болды. M. officinarum Жер орталық теңіз аймағына тән. Шамалы дозада қолданылғанда мандрагора тамыры халық медицинасында ауыртпалықты басатын, афродизиак және бедеулікке қарсы ем ретінде пайдаланылған. Үлкен дозалары делириант класына жататын энтеоген ретінде әрекет етеді, жағымсыз сипаттағы нақты галлюцинациялармен сипатталатын терең шатасу мен дифорияға әкелуі мүмкін. Классикалық және Ренессанс дәуірінің авторлары осы өсімдікті сиқыршы әйелдердің сүйіспеншілікті ояту, ақыл-есін жою немесе тіпті өлтіру мақсатымен түрлі жақпалар дайындауда қолданғандығы туралы мәліметтер қалдырған. Scopolia carniolica-да (осы өсімдіктің атымен аталған) және Mandragora, Hyoscyamus және басқа Solanaceae-де кездесетін уытты, делириант алкалоиды – скополамин, әйгілі доктор Криппен әйелін өлтіру үшін қолданған.
In the 11th century, plants belonging to the nightshade family Solanaceae were often used as an ingredients in the potions aphrodisiac or otherwise and flying ointments of witches. The specific nightshades used in such concoctions were usually tropane alkaloid containing species belonging to the Old World tribes Hyoscyameae and Mandragoreae. M. officinarum is native to the Mediterranean region. Administered in small doses mandrake root has been used in folk medicine as an analgesic, an aphrodisiac and a remedy for infertility. Larger doses act as an entheogen of the deliriant class, having the potential to cause profound confusion and dysphoria characterised by realistic hallucinations of an unpleasant character. Classical and Renaissance authors have left certain accounts of the use of the plant by witches in the preparation of potions intended variously to excite love, cause insanity or even kill. Scopolamine, a toxic, deliriant alkaloid present in (and named after) Scopolia carniolica and also present in Mandragora, Hyoscyamus and other Solanaceae, was used by the infamous Dr. Crippen to kill his wife.
Испан құсы
Ежелгі Грецияда испандық ұшқыш (кантарид деп те аталады) шөптермен ұнтақталатын және махаббат суына (дәрілеріне) қолданылатын. Оны ішкен кезде денеде пайда болатын жылудан тиімді деп саналды. Бірақ, шындығында, бұл қоңыздың тіндеріндегі улардың салдарынан туындаған қабынудың нәтижесі еді. Арагонның Фердинанд II-і көптеген эликсирлер мен дәрілерді ішкен, олардың құрамында испандық ұшқыш болған.
In ancient Greece, the Spanish fly (also known as cantharides) was crushed with herbs and used in love potions. It was believed to be effective due to the bodily warmth that resulted from ingesting it. However, this was actually a result of inflammation from toxins in the tissues of the beetle. Ferdinand II of Aragon drank many potions and elixir contains the Spanish fly.
Кошениль
Кошениль, бояудың тағы бір түрі, 17-18 ғасырларда "Confectio Alchermes" құрамында керместі ығыстырып шықты. Кошениль сары ауруға қарсы тұнбалардың да маңызды құралы болды. Сары ауруға арналған тұнбалар кошениль, крем тартар және венециялық сабыннан жасалған, ал науқастарға күніне үш рет қабылдау ұсынылған.
Cochineal, another type of dye, replaced kermes as an ingredient in Confectio Alchermes in the 17th and 18th century. Cochineal was also heavily used as an ingredient in potions for jaundice. Jaundice potions were a mix of Cochineal, cream of tartar and Venetian soap and patients were directed to take it three times a day.
Канобис және опиум
Опиум мен қанап (марихуана) адамзат тарихы бойында түрлі эліксірлерде қолданылып келген. Қанап және/немесе опиум қосылған эліксірлер 9-шы ғасырда бұл есірткілердің пайда болуынан кейін Арабияда, Парсыда және Мұсылман Үндістанында ерекше танымал болды. 19-шы ғасырдағы Еуропадағы дәріханаларда сатылатын эліксірлер мен тұндырмаларда қанап пен опиум жиі қолданылатын, себебі бұл ингредиенттер пациенттердің жағдайын жақсартатын, ал есірткінің құнарлылығы оның жақсы сатылуына себеп болатын. "Непентес фармакон" – Гомердің "Одиссеясында" жазылған, қайғыны емдеуге арналған белгілі бір сиқырлы эліксір. "Фармакон" – ежелгі грек тілінде "дәрі" деген мағынаны білдіретін сөз. Бұл эліксір 18-ші ғасырда қайта жасалды және құрамында непенте мен опиум өсімдіктері бар.
Opium and cannabis has been used in potions throughout human history. Potions containing cannabis and/or opium were particularly popular in Arabia, Persia, and Muslim India after the arrival of the drugs around the 9th century. Cannabis and opium were a common ingredient used in potions and tinctures sold by apothecaries in 19th century Europe, as the ingredients made patients feel better, and the addictive nature of the drug meant it sold well. Nepenthes pharmakon is a famous type of magical potion recorded in Homer's Odyssey, intended to cure sorrow. Pharmakon was the word for medicine in Ancient Greek. The potion was recreated in the 18th century, and contains both the plant nepenthe and opium.