Кіріспе

Цикламат - жасанды тәттілендіргіш. Ол сахарозадан (асхана қанты) 30-50 есе тәтті, сондықтан коммерциялық қолданыстағы жасанды тәттілендіргіштердің арасында ең әлсізі болып табылады. Ол көбінесе басқа жасанды тәттілендіргіштермен, әсіресе сахаринмен бірге қолданылады; 10 бөлік цикламатқа 1 бөлік сахариннің арақатынасы жиі кездеседі және екі тәттілендіргіштің де жағымсыз дәмін жасырады. Ол көптеген тәттілендіргіштерге қарағанда арзан, соның ішінде сукралозаға да, және қыздыру кезінде тұрақты болады. Қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылықтар салдарынан бірнеше елде қолдануға тыйым салынды, бірақ Еуропалық Одақ оны қауіпсіз деп есептейді.

Химия

Цикламат – циклама қышқылының (циклогексансульфамин қышқылының) натрий немесе кальций тұзы, ал ол циклогексиламиннің бос негізін сульфамин қышқылымен немесе күкірт триоксидімен реакцияға түсіру арқылы алынады. 1973 жылға дейін Abbott Laboratories компаниясы натрий цикламатын (Сукарил) ингредиенттер қоспасы арқылы, оның ішінде таза натрийді (еріткіштегі суспензияланған қабыршақтар немесе таяқшалар) циклогексиламинмен араластырып, салқындатып, жоғары жылдамдықты центрифугалық сепаратордан өткізіп сүзгілеп, кептіріп, гранулалап, ұнтақ немесе таблетка түрінде микроұнтақтайтын.

Тарих

Цикламат 1937 жылы Иллинойс университетінде аспирант Майкл Сведа ашқан. Сведа лабораторияда қызу түсіретін препаратты синтездеумен айналысты. Ол сигаретті зертхана үстеліне қойып, қайта аузына салғанда, цикламаттың тәтті дәмін сезген. Цикламатқа патентті DuPont сатып алды, кейіннен Abbott Laboratories компаниясына сатылды. Олар қажетті зерттеулерді жүргізіп, 1950 жылы жаңа дәрілік препарат туралы өтініш берді. Abbott цикламатты антибиотиктер мен пентобарбитал сияқты кейбір дәрілердің ащы дәмін жасыру үшін пайдалануды жоспарлады. 1958 жылы ол GRAS (жалпы қауіпсіз деп танылған) мәртебесін алды. Цикламат диабетпен ауыратын адамдар үшін үстелде қолданылатын тәттілендіргіш ретінде таблетка және сұйық түрінде сатылды. Цикламатқа жылудың әсері болмағандықтан, оны тамақ пісіру және нан пісіру үшін қолдануға жарамды деп сатты. 1966 жылы жүргізілген зерттеулерде кейбір ішек бактерияларының цикламатты циклогексиламинді жасау үшін десульфонаттай алатыны анықталды, бұл қосылыс жануарларда созылмалы уыттылық тудыруы мүмкін деген күдік болды. 1969 жылы жасалған зерттеуде, цикламат пен сахариннің 10:1 арақатынастағы қоспасы егеуқұйрықтарда қатерлі ісіктің пайда болуын арттыратыны анықталды. Жарнамаланған зерттеуде, сахарин мен цикламат қоспасын күніне 550 банка диеталық сусын ішетін адамдарға тең келетін мөлшерде берілген 240 егеуқұйрықтың сегізінде көк шөлке ісігі пайда болды. Сату көлемі арта берді, 1969 жылы цикламаттың жылдық сатылымы 1 миллиард долларға жетті, бұл қоғамдық қауіпсіздікке қадағалаушылардың цикламатты пайдалануды шектеу үшін күшін арттырды. 1969 жылдың қазан айында Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамсыздандыру департаментінің хатшысы Роберт Финч, Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы комиссары Герберт Л. Лей, кішінің келісімінсіз, цикламаттан GRAS мәртебесін алып тастап, оны жалпы қолданыстағы тағамдарда пайдалануға тыйым салды. Бірақ, қосымша таңбалаумен диеталық өнімдерде шектеулі қолдануға рұқсат берілді. 1970 жылдың қазан айында FDA жаңа комиссардың басшылығымен АҚШ-тағы барлық тағам және дәрі-дәрмек өнімдерінен цикламатты толығымен тыйым салды. Abbott Laboratories өз зерттеулері 1969 жылғы зерттеудің нәтижелерін қайталай алмағанын мәлімдеді және 1973 жылы FDA-ға цикламатқа тыйым салуды алып тастау туралы өтініш берді. Бірақ, бұл өтініш 1980 жылы FDA комиссары Джере Гоян тарапынан қабылданбады. Abbott Labs және Calorie Control Council (диеталық тағамдар индустриясын қолдайтын саяси лобби) 1982 жылы екінші өтініш берді. FDA барлық қолжетімді мәліметтерді қарағаннан кейін, цикламаттың тышқандар мен егеуқұйрықтарда канцерогендік емес екенін мәлімдеді. Дегенмен, АҚШ-та азық-түлік өнімдерінде цикламатқа тыйым салынды. Өтініш қазір тоқтап тұр, бірақ белсенді қарастырылмайды. Бұл Abbott Labs өтініші бойынша ма, әлде FDA өтінішті жеткіліксіз деп санай ма, әлі белгісіз. 2000 жылы 24 жылдық эксперименттің нәтижелерін сипаттаған мақала жарияланды. Экспериментте 16 маймылға қалыпты диета берілді, ал 21 маймылға күніне 100 немесе 500 мг/кг цикламат берілді. Жоғары дозадағы маймылдардың екеуінде және төмен дозадағы маймылдардың бірінде қатерлі ісік пайда болды, әрқайсысында әртүрлі қатерлі ісік болды, сондай-ақ үш қатерсіз ісік табылды. Авторлар зерттеудің нәтижесі цикламаттың канцерогенді екенін көрсетпегенін, себебі ісіктердің барлығы әртүрлі болды және оларды цикламатпен байланыстыру мүмкін емес еді. Зат ДНҚ-ны зақымдайтын қасиеттерін ДНҚ-ны қалпына келтіру сынақтарында көрсетпеді. 1960 жылдардың соңында Ұлыбританияда цикламатқа тыйым салынды, бірақ 1996 жылы Еуропалық Одақ қайта бағалағаннан кейін рұқсат берілді. Филиппинде цикламатқа 2013 жылы Филиппиннің тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы тыйым салуды алып тастағанға дейін тыйым салынды, оны тұтынуға қауіпсіз деп жариялады. Цикламат АҚШ және Оңтүстік Кореяда тыйым салынған күйде қалады.