Кіріспе

Жалған жарнаманың эвфемизмі – жылан майы. Бұл алдамшы маркетингті, денсаулық сақтау алаяқтығын немесе алаяқтық әрекетті сипаттау үшін қолданылатын термин. Сондай-ақ, "жылан майын сатушы" дегеніміз – құндылығы жоқ немесе жалған емді, дәрі-дәрмекті немесе шешімді сатушы, оны насихаттаушы немесе жалпыға танытушы адамды білдіреді. Бұл термин көптеген физиологиялық проблемаларға ем болатын деп сатылатын "жылан майынан" шыққан. 19 ғасырдағы АҚШ-тың және 18 ғасырдағы Еуропаның көптеген кәсіпкерлері минералды майды (көбінесе әртүрлі белсенді және белсенді емес үй шөптерімен, дәмдеуіштермен, дәрі-дәрмектермен және қоспалармен араластырылған, бірақ жыланнан алынған ешқандай заттар болмаған) "жылан майы лименті" ретінде жарнамалап сатқан, оның барлық ауруға дерлік ем болатын панацея екенін айтқан. 18 ғасырдан 20 ғасырға дейін панацея деп танылған патенттелген дәрі-дәрмектер кең таралған, әсіресе, кокаин, амфетамин, алкоголь және опиумға негізделген қоспалар немесе эликсирлер сияқты тәуелділік тудыратын дәрі-дәрмектерді жасырған сатушылар арасында, олар осы препараттарды медициналық көрмелерде дәрі немесе денсаулықты жақсартатын өнім ретінде сатқан.

Тарих

Қытайлық су жыланының майы ғасырлар бойы Қытайдың дәстүрлі медицинасында артрит және бурсит сияқты буын ауруларын емдеу үшін қолданылып келген. АҚШ-та жылан майын қолданудың бастауы 19-шы ғасырдың ортасындағы қытайлық теміржол құрылысшыларынан бастау алған болуы мүмкін, олар ауыр физикалық еңбекпен ұзақ күн өткізген. Қытай жылан майының нақты пайдасы болуы мүмкін, себебі оның құрамында омега-3 май қышқылы – эйкозапентаеной қышқылы (EPA) жоғары концентрацияда кездеседі, тіпті лососьтан да көп; кейін шарлатандар сатқан гремучник жылан майында омега-3 мөлшері жеткіліксіз болған. Жақындағы зерттеуде эрабу теңіз жыланының майы егешқұйрықтардың лабиринттерді үйрену қабілетін және жүзуге төзімділігін майға тотыққан егешқұйрықтарға қарағанда айтарлықтай жақсартатыны анықталды. Патенттелген дәрілер 1712 жылы Ричард Стоутонның эликсиріне патент берілген Англияда пайда болған. АҚШ-та 1906 жылғы «Таза тағам және дәрі-дәрмек туралы» заңға дейін дәрі-дәрмектердің қауіпсіздігі мен тиімділігін реттейтін федералдық ережелер болған жоқ. Осылайша, күмәнді жарнамамен таралған, қасиеттері мен шығу тегі белгісіз патенттелген дәрілердің кең таралған сатылуы мен қолжетімділігі Еуропаға қарағанда АҚШ-та әлдеқайда ұзақ жылдар бойы сақталды. 18-шы ғасырлық Еуропада, әсіресе Ұлыбританияда, жылан майы көптеген ауруларға, соның ішінде Америкада таралған гремучник жыланы (қуыс жылан) – жыланның бір түрінен алынған майды ревматизм және тері ауруларын емдеу үшін кеңінен ұсынған. Батыс әлемінде түрлі жыланның майынан алынған май туралы мәліметтер болғанымен, оның дәрілік тиімділігі туралы талаптар толыққанды зерттелмеген, ал оның тиімділігі әлі де белгісіз. Сонымен қатар, батыс кәсіпкерлері сатқан жылан майының көп бөлігі заңсыз болған және онда ешқандай жыланнан алынған ингредиенттер болмаған. Ұлыбритания мен АҚШ-тағы жылан майында өзгертілген минералды май қосылған болуы мүмкін. Джон Рокфеллердің әкесі Уильям Рокфеллер аға шынайы жылан майын саудалаған. Батыс фильмдерінде жылан майын сату – сенімділікке негізделген алаялық ретінде бейнеленеді: саяхатшы сатушы жалған құжаттармен дәрігер болып көрінеді, жалған дәрі-дәрмектерді әуелеп жарнамалайды және жалған ғылыми дәлелдермен қолдайды. Сатып алушылардың ынтасын ояту үшін көпшілік арасындағы серіктес (шилл немесе "тоди") өнімнің құндылығын растайды. «Дәрігер» клиенттері алданып қалғанын түсінбей, қаладан қашып кетеді. Бұл сюжет Американың көне батысымен байланысты. Алайда, ең көп дау тудырған сот 1917 жылы болды, Стенлидің жылан майында ешқандай жылан майы жоқ екені анықталды, бұл жылан майының бөтелкелері (және олардың сатушылары) негізінен алаяқтық екенін көрсетті. Бұл оқиға Род-Айленд штатында болды, ал жылан майы Массачусетс штатында өндірілген, ол Ежелгі Батыстан алыс және көп уақыт өткен соң жасалған.

Барлығына емдіктің түрінен шарлаңдыққа

Кларк Стэнлидің жылан майы – Кларк Стэнли, "Жылан патшасы" деп танылған адамның өнімі – 1916 жылы АҚШ үкіметінің Химия бюросымен, Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) алдындағы құрылымымен тексерілді. COVID-19 пандемиясы кезінде Синьхуа ақпарат агенттігі шұңгуанлиан атты дәрілік өсімдіктерден жасалған препарат коронавирустық инфекциялардың алдын алуға немесе емдеуге қабілетті екенін мәлімдеді, бұл АҚШ, Ресей және Қытайда сатуды жандандырды. Дегенмен, оның тиімділігін анықтау үшін жүргізілген клиникалық зерттеулер нақты нәтиже бермеді. Су және авторлар тобы жариялаған мәліметте, бұл дәрілік өсімдік SARS CoV 2 вирусының клиникалық изолятына қарсы in vitro жағдайында цитотоксикалық әсер ететіні көрсетілді. Алайда, тағы бір мемлекеттік БАҚ – People’s Daily – қарсы пікір білдіріп, азаматтарды бұл дәрілік өсімдіктерден жасалған препаратты сатып алмауға шақырды, себебі ол коронавирусқа қарсы вирустық емдеуге ұсынылмаған және емдеу шаралары клиникалық сынақтардан өтпеген.