Кіріспе
Рольдік ойын жүйесі
үстелдік рольдік ойын жүйесі
d20 жүйесі – 2000 жылы Wizards of the Coast баспасынан шыққан, бастапқыда Dungeons & Dragons 3-ші басылымы үшін жасалған рольдік ойын жүйесі. Жүйе 20 жақты текшемен аталады, ол ойынның көптеген әрекеттерінің негізгі механикасының маңызды бөлігі болып табылады. d20 жүйесінің көп бөлігі Open Game License (OGL) бойынша System Reference Document (SRD) ретінде жарияланды, бұл коммерциялық және коммерциялық емес баспагерлерге жүйеге өзгерістер немесе толықтырулар енгізуге, жүйемен байланысты Wizards of the Coast-қа тиесілі зияткерлік меншікті пайдалану үшін төлем жасамай мүмкіндік береді. d20 жүйесіндегі әрекетті шешу үшін ойыншы 20 жақты текше тастайды және кейіпкердің табиғи қабілеттеріне (күш, шеберлік, денсаулық, интеллект, даналық және харизма сияқты алты атрибут бойынша анықталады), сондай-ақ кейіпкердің әртүрлі салалардағы (мысалы, шайқаста) шеберлігіне және жағдайға байланысты модификаторларды қосады. Нәтиже мақсатты саннан (ауырлық класы немесе DC) үлкен немесе тең болса, әрекет сәтті орындалады. Бұл "Негізгі механика" деп аталады. Бұл жүйе d20 жүйесіндегі барлық әрекеттерді шешу үшін тұрақты түрде қолданылады. D&D отбасының бұрынғы ойындарында әртүрлі әрекеттерге қатысты ережелер, мысалы, бірінші басылымдағы соққы кестелері немесе екінші басылымдағы Advanced Dungeons & Dragons (AD&D) "THAC0" және құтқару механизмі, қолданылған текшелердің түрі және тіпті жоғары немесе төмен сандардың басымдығы жағынан айтарлықтай ерекшеленді. d20 жүйесі GURPS сияқты ойын жүйелерінен айырмашылығы, өзінің ешқандай басылымдарында немесе тегін таратуларында әмбебап жүйе ретінде ұсынылмайды. Керісінше, негізгі жүйе әртүрлі форматтарда ұсынылған, оларды әртүрлі баспагерлер (Wizards of the Coast және үшінші тарап) нақты параметрлер мен жанрларға бейімдеген, бұл Chaosium компаниясының ерте ойындарына тән негізгі рольдік жүйеге ұқсас. d20 жүйесінің ережелері System Reference Document (SRD)-де анықталған (екі бөлек SRD шығарылды, біреуі D&D 3-ші басылымы үшін, екіншісі 3.5 басылымы үшін), оларды еркін көшіруге немесе тіпті сатуға болады. Фантастикалық жанрлы ойындар үшін (әдетте) псевдо-ортағасырлық ортада жасалған SRD келесі D&D кітаптарынан алынған: Ойыншы нұсқаулығы v3.5, кеңейтілген Псионика нұсқаулығы, Dungeon Master's Guide v3.5, Monster Manual v3.5, Құдайлар мен жарты құдайлар v3.0, Табылған Аркана және Эпикалық деңгей нұсқаулығы. Бұл кітаптардағы SRD-де жоқ ақпаратқа егжей-тегжейлі сипаттамалар, стильдік мәтін және Wizards of the Coast өнімнің ерекшелігі деп санайтын материалдар (мысалы, Greyhawk кампаниясының параметрлері және ақыл-ойы туралы ақпарат) кіреді. d20 Modern өзінің SRD-іне ие, ол Modern System Reference Document (MSRD) деп аталады. MSRD құрамына d20 Қазіргі заманғы рольдік ойын, Қалалық Аркана кампаниясының орны, d20 Қауіп-қатерлер нұсқаулығы және d20 Болашақ материалдары кіреді. MSRD жанрлардың кең ауқымын қамтуы мүмкін, бірақ ол қазіргі заманға немесе соңғысы болса, болашаққа арналған.
Даму
Райан Дэнси Dungeons & Dragons-тың күші оның ойын жүйесінен гөрі ойын қауымдастығынан туындайды деп сенді, бұл Skaff Elias ұсынған "Skaff Effect" деп аталатын аксиомаға сәйкес келіп, басқа рөлдік ойын компанияларының нарық көшбасшысы – сол кездегі Wizards of the Coast компаниясының табысын арттыратынын көрсетті. Дэнси сондай-ақ, көптеген ойын жүйелерінің көбеюі рөлдік ойын индустриясын әлсіретеді деп санайтын, және осы сенімдері Дэнсиді басқа баспагерлерге өздерінің Dungeons & Dragons-қа қосымшаларын жасауға рұхсат беру идеясына жеткізді. Бұл Wizards of the Coast компаниясының 2000 жылы, Dungeons & Dragons-тың 3-ші басылымы жарыққа шығар алдында берген екі лицензиясына әкелді: Ашық ойын лицензиясы (OGL) 3-ші басылымның ойын механикасының көп бөлігін тұрақты түрде ашық деп жариялады және оларды жүйелік анықтама құжаттары ретінде пайдалануға мүмкіндік берді, ал d20 тауарлық белгісінің лицензиясы баспагерлерге өнімдерінің ресми "d20" белгісін қолданып, Wizards of the Coast компаниясының өнімдерімен үйлесімді екенін көрсетуге мүмкіндік берді. OGL-ден айырмашылығы, d20 лицензиясы Wizards компаниясына оны болашақта жоюға мүмкіндік беретіндей етіп жасалған. 2000-жылдарда көптеген үшінші тарап өндірушілер осы ойынға және оның туысы d20 Modern-ға үйлесімді өнімдер шығарды. Wizards of the Coast компаниясы баспагерлерге тұтынушыларға осы өнімдерді анықтауға көмектесу үшін өздерінің тауарлық белгілерін және ерекше логотиптерін пайдалануға рұхсат беретін жеке лицензия берді. Бұл d20 System Trademark License (d20STL) деп аталды. d20STL баспагерлерден кейіпкерлерді құру және дамыту ережелерін алып тастауды, белгілі бір ескертулерді қосуды және қабылданатын мазмұн саясатын сақтауды талап етті. D20STL өнімдері сондай-ақ Wizards of the Coast компаниясының негізгі кітаптарын пайдалану қажеттігін анық көрсетуі керек еді. Барлық d20STL өнімдері d20 жүйесінің ашық мазмұнын пайдалану үшін OGL-ді де қолдануы керек болды. Дегенмен, тек OGL-ді пайдаланатын өнімдер бұл шектеулерге бағынбады; осылайша баспагерлер d20STL-ді пайдаланбастан OGL-ді қолдана алды және өздерінің кейіпкерлерді құру және дамыту ережелерін қосу арқылы оларды толыққанды дербес ойындар ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. 2008 жылы Dungeons & Dragons-тың 4-ші басылымының жарыққа шығуымен Wizards of the Coast бастапқы d20STL-ді күштен шығарып, оны D&D-ге арналған жаңа лицензиямен – Game System License-пен алмастырды. Бұл лицензияның шарттары d20STL-ге ұқсас, бірақ оған байланысты OGL немесе Ашық мазмұн болмады, ал 4-ші басылымның SRD тек лицензиялық өнімдерде қолданылуы мүмкін элементтер мен терминдердің тізімін қамтиды. Бұл OGL-дің заңдық күйіне әсер етпеді және SRD-ге негізделген өнімдер OGL бойынша ғана жарыққа шығарыла берді.
Сындар
OGL-ден ерекшелігі, d20STL қайтарып алуға жатады және оны Wizards of the Coast басқарады. Wizards of the Coast d20 жүйесінің сауда белгісіне берілген лицензияны өз еркімен өзгертуге құқылы, сондай-ақ лицензияны тоқтатуға дейін кез келген мәселені түзету үшін қысқа, 30 күндік "түзету мерзімі" береді. Бұл өзгерістер d20 жүйесінің сауда белгісіне берілген лицензия бойынша жарияланған барлық материалдарға ретроспективті түрде қолданылады.
Эротикалық қиялдар кітабы
Ойын компаниясы Valar Project жыныстық мазмұнға бағытталған d20 Book of Erotic Fantasy (BoEF) кітабын басып шығаруға тырысқанда, Wizards of the Coast компаниясы BoEF кітабы жарыққа шығар алдында d20 System сауда белгісінің лицензиясын өзгертті. Олар «сапа стандарттары» ережесін қосып, баспагерлерден «қоғамдық әдеп нормаларын» сақтауды талап етті. Бұл кітаптың d20STL арқылы жариялануына тосқауыл қойды. Wizards of the Coast компаниясы бұл өзгерісті d20 System сауда белгісін қорғау мақсатында жасалғанын мәлімдеді. «The Book of Erotic Fantasy» кітабы кейіннен d20 System сауда белгісіз OGL лицензиясымен басылды. Осыған ұқсас жағдайларда жарық көрген басқа кітаптардың қатарында Skirmisher Publishing’тің «Nuisances» кітабы бар, оның мұқабасында «Ескерту: тек ересек оқырмандарға арналған» деген ескерту жазылған. Лицензияға енгізілген сол өзгерістер «Dungeons & Dragons Player's Handbook, Third Edition, Published by Wizards of the Coast» деген мәтіннің (көптеген фантастикалық d20 System өнімдерінің алдыңғы немесе артқы мұқабасында болуы тиіс) басылу мөлшерін де шектеді және оның бір бөлігін қалған мәтіннен ірілетуге тыйым салды.
Басқа сын-пікірлер
Сонымен қатар, d20 System сауда белгісі лицензиясының шарттарын бұзу арқылы тоқтату шарттары да сынға ұшырайды. Лицензия талап етеді, d20STL шарттары бұзылған жағдайда, соның ішінде d20 System сауда белгісін пайдаланатын туынды жарияланғаннан кейін лицензияға енгізілген кез келген өзгерістер болған жағдайда, барлық қор мен маркетингтік материалдар жойылсын. Бұзу шарттарын орындау шағын ойын компаниялары үшін қиын міндет. Осы шартты қолдану қаупінің өзі, бұрынғы d20 System баспасы Fast Forward Entertainment үшін ауыр соққы болды, ол Wizards of the Coast контентін ашық түрде пайдаланбаған бірнеше кітап шығарған. Басқа да сын d20 System сауда белгісі лицензиясының «Ашық ойын контенті» деп ойын механикасын анықтап, оны лицензиялауға тырысатын бөлігіне қатысты. Көбінесе ойын механикасы АҚШ-та авторлық құқықпен қорғала алмайды деп есептеледі. АҚШ Авторлық құқық басқармасының веб-сайтындағы ақпаратқа сәйкес: «Ойын жарияланғаннан кейін, авторлық құқық заңнамасы басқаларды ұқсас принциптерге негізделген ойын жасаудан ешқандай түрде шектемейді».
Other criticism is concerned with the part of the d20 System Trademark License which defines "Open Game Content" to include game mechanics, and purports to license it. It is generally held that game mechanics cannot be copyrighted in the United States. According to a circular on the US Copyright Office's website: "Once a game has been made public, nothing in the copyright law prevents others from developing another game based on similar principles."